Humanitext Reader

ウェルギリウス · 農耕詩 §3.243-3.322

万物を狂わせる愛の猛威と羊・山羊の冬の飼養

18 / 28 箇所 · ラテン語

要旨

著者はいかなる生霊をも狂わせる愛の猛威を、特に牝馬の狂暴な情熱とヒッポマネースの伝説を交えて描写する。その後、羊と山羊の飼育へと話題を移し、それぞれの冬の管理法や有用性を説く。

§3.243et genus aequoreum, pecudes pictaeque volucres, §3.244in furias. ignemque ruunt.
海の種族も、家畜も、まだらな羽の鳥たちも、狂気と火の中へ突進する。
Amor omnibus idem.
愛はすべてにとって同じである。
§3.245Tempore non alio catulorum oblita leaena §3.246saevior erravit campis, nec funera volgo §3.247tam multa informes ursi stragemque dedere §3.248per silvas;
他のいかなる時にも、雌ライオンはわが子を忘れて、これほど獰猛に平野を彷徨うことはなく、不格好な熊どもが森の中でこれほど多くの死をもたらし、大虐殺を行うことはない。
tum saevus aper, tum pessima tigris;
そのとき、獰猛な猪や、最悪の虎が(猛威を振るう)。
§3.249heu male tum Libyae solis erratur in agris.
ああ、そのとき、リビアの荒涼とした野を彷徨うのは極めて危険である。
§3.250Nonne vides, ut tota tremor pertemptet equorum §3.251corpora, si tantum notas odor attulit auras?
お前には見えないか、もし馴染みのある香りが風に乗って届くだけで、馬たちの全身を震えが襲うのを?
§3.252Ac neque eos iam frena virum neque verbera saeva §3.253non scopuli rupesque cavae atque obiecta retardant §3.254flumina correptosque unda torquentia montis.
そして、もはや人間の手綱も、獰猛な鞭も、岩山も、窪んだ崖も、行く手を阻む川も、そして水流を伴って山々を押し流し巻き込むものも、彼らを遅らせることはできない。
§3.255Ipse ruit dentesque Sabellicus exacuit sus §3.256et pede prosubigit terram, fricat arbore costas §3.257atque hinc atque illinc umeros ad volnera durat.
サベッリアの野猪自身も突進し、牙を研ぎ、足で地面を掘り起こし、木に脇腹をこすりつけ、あちらこちらと肩を鍛えて傷に備える。
§3.258Quid iuvenis, magnum cui versat in ossibus ignem §3.259durus amor? Nempe abruptis turbata procellis
骨の中残酷な愛が大いなる火を燃え立たせるあの若者はどうだ?
§3.260nocte natat caeca serus freta;
確かに彼は、突然の嵐に荒れ狂う海峡を、暗闇の夜に遅くなってから泳ぎ渡る。
quem super ingens §3.261porta tonat caeli et scopulis inlisa reclamant §3.262aequora;
彼の上では、天の大いなる門が轟き、岩に打ち付けられた海が叫び返す。
nec miseri possunt revocare parentes §3.263nec moritura super crudeli funere virgo.
悲しむ両親も、彼の残酷な死の上に自らも死ぬ定めにある乙女も、彼を引き留めることはできない。
§3.264Quid lynces Bacchi variae et genus acre luporum
バッコスのまだらな山猫たちや、狼や犬の猛々しい種族はどうだ?
§3.265atque canum? Quid, quae imbelles dant proelia cervi?
戦いを好まぬ鹿たちが交える戦いはどうだ?
§3.266Scilicet ante omnis furor est insignis equarum;
確かに、すべてのうちでも牝馬たちの狂気は際立っている。
§3.267et mentem Venus ipsa dedit, quo tempore Glauci §3.268Potniades malis membra absumpsere quadrigae.
ウェヌス自身がその心を与えたのだ、ポトニアイのグラウコスの 4頭立て馬車がその顎で主人の手足を食い尽くしたあの時に。
§3.269Illas ducit amor trans Gargara transque sonantem §3.270Ascanium;
愛は彼女たちをガルガラ山を越え、鳴り響くアスカニオス川を越えて導く。
superant montis et flumina tranant.
彼女たちは山々を越え、川を泳ぎ渡る。
§3.271Continuoque avidis ubi subdita flamma medullis, §3.272vere magis, quia vere calor redit ossibus: illae §3.273ore omnes versae in Zephyrum stant rupibus altis, §3.274exceptantque levis auras et saepe sine ullis §3.275coniugiis vento gravidae, mirabile dictu, §3.276saxa per et scopulos et depressas convallis
そして、渇望する髄に火が放たれるとすぐに、春にはいっそう、春こそ骨に熱が戻る季節だからだが、彼女たちは皆、顔を西風に向け、高い岩の上に立ち、軽い風を吸い込み、しばしば、言うも不思議なことに、交わりもなしに風によって孕み、岩や崖や深い谷を越えて散り散りになって逃げ去る。
§3.277diffugiunt, non, Eure, tuos, neque solis ad ortus, §3.278in Borean caurumque, aut unde nigerrimus auster §3.279nascitur et pluvio contristat frigore caelum.
東風よ、お前のところへでも、太陽の昇る方へでもなく、北風や北西風、あるいは最も暗い南風が生まれて雨を伴う冷気で天を曇らせる場所へと。
§3.280Hic demum, hippomanes vero quod nomine dicunt §3.281pastores, lentum destillat ab inguine virus,
ここでついに、牧人たちがその本当の名でヒッポマネースと呼ぶ、粘り気のある毒液が股間から滴り落ちる。
§3.282hippomanes, quod saepe malae legere novercae §3.283miscueruntque herbas et non innoxia verba.
ヒッポマネース、それを邪悪な継母たちがしばしば採取し、薬草と有害な呪文を混ぜ合わせたのだ。
§3.284Sed fugit interea, fugit inreparabile tempus, §3.285singula dum capti circumvectamur amore.
しかし、その間に取り戻せない時間は逃げ去る、逃げ去るのだ、私たちが愛にとらわれて個々の詳細を巡り歩いているうちに。
§3.286Hoc satis armentis: superat pars altera curae,
群れについてはこれで十分である。
§3.287lanigeros agitare greges hirtasque capellas.
気遣いのもう一方の半分が残っている、すなわち羊の群れを追い、毛深い山羊を管理することだ。
§3.288Hic labor, hinc laudem fortes sperate coloni.
これが骨折りであり、勇敢な農夫たちよ、ここから名誉を期待するがよい。
§3.289Nec sum animi dubius, verbis ea vincere magnum §3.290quam sit, et angustis hunc addere rebus honorem;
言葉によってこれらに打ち勝つことがいかに困難であり、このような取るに足らない事柄に名誉を加えることがいかに大変か、私は心の中で疑ってはいない。
§3.291sed me Parnasi deserta per ardua dulcis §3.292raptat amor;
しかし、パルナソスの荒涼とした高みへと、甘美な愛が私を奪い去る。
iuvat ire iugis, qua nulla priorum §3.293Castaliam molli devertitur orbita clivo.
先人のいかなる轍も緩やかな坂からカスタリアの泉へと下っていない、そのような山稜を行くことは喜びである。
§3.294Nunc, veneranda Pales, magno nunc ore sonandum
今や、敬うべきパレースよ、今こそ大いなる声で歌わねばならぬ。
§3.295Incipiens stabulis edico in mollibus herbam §3.296carpere ovis, dum mox frondosa reducitur aestas, §3.297et multa duram stipula filicumque maniplis §3.298sternere subter humum, glacies ne frigida laedat §3.299molle pecus scabiemque ferat turpisque podagras.
始めるにあたり、私は、木の葉の茂る夏がすぐに戻ってくるまで、羊たちには柔らかい厩で草を食ませ、冷たい氷が柔らかい家畜を傷つけ、見苦しい疥癬や不快な足痛をもたらさぬよう、地面の下に多くの藁やシダの束を敷くように命じる。
§3.300Post hinc digressus iubeo frondentia capris §3.301arbuta sufficere et fluvios praebere recentis §3.302et stabula a ventis hiberno opponere soli §3.303ad medium conversa diem, cum frigidus olim
ここから進んで、私は山羊たちに葉の茂るイチゴノキを与え、新鮮な川の水を供給し、厩を風から守り、冬の太陽に向けて、真南に向けて建てるよう命じる。
§3.304iam cadit extremoque inrorat Aquarius anno.
冷たい水瓶座がかつてのようにすでに沈み、年の終わりに雨を降らせるようになる時に。
§3.305Haec quoque non cura nobis leviore tuendae, §3.306nec minor usus erit, quamvis Milesia magno §3.307vellera mutentur Tyrios incocta rubores:
これらの山羊たちも、私たちによって決して軽くない配慮で守られるべきであり、ミレートスの羊毛がティルスの深紅に染められて高値で取引されるとしても、その実用性がそれに劣ることはない。
§3.308densior hinc suboles, hinc largi copia lactis;
山羊からはより豊かな子孫が得られ、豊かな乳が大量に得られる。
§3.309quam magis exhausto spumaverit ubere mulctra, §3.310laeta magis pressis manabunt flumina mammis.
乳房が搾り尽くされれば尽くされるほど、搾り桶が泡立てば泡立つほど、搾られた乳房からは喜び溢れる乳の流れがますます流れ出る。
§3.311Nec minus interea barbas incanaque menta §3.312Cinyphii tondent hirci saetasque comantis §3.313usum in castrorum et miseris velamina nautis.
その間にも人々は、キニュプスの雄山羊の髭や白髪のあご、そして豊かな剛毛を刈り取り、軍営の用途や不憫な船乗りたちの衣服にする。
§3.314Pascuntur vero silvas et summa Lycaei §3.315horrentisque rubos et amantis ardua dumos: §3.316atque ipsae memores redeunt in tecta suosque §3.317ducunt et gravido superant vix ubere limen.
山羊たちは森やリュカイオス山の頂、トゲのある茨や険しい高地を好む灌木を食み、山羊自身が自ら進んで記憶にとどめ、家路へと戻り、わが子を連れて、重い乳房を抱えながら敷居をかろうじて越えていく。
§3.318Ergo omni studio glaciem ventosque nivalis §3.319quo minor est illis curae mortalis egestas, §3.320avertes victumque feres et virgea laetus §3.321pabula, nec tota claudes faenilia bruma.
それゆえ、彼らが必要とする人間の手助けがそれだけ少ないのであるから、お前はあらゆる熱意をもって、氷や雪の風を彼らから遠ざけ、喜んで食べ物や枝の飼料を運び、冬の間ずっと干し草小屋を閉ざしたままにしてはならない。
§3.322At vero Zephyris cum laeta vocantibus aestas
しかし、西風が誘って喜び溢れる夏が...

語釈・文法注

  1. 3.249erratur — 自動詞 `errare` の非人称受動態。特定の主語を欠き、「人々が歩き回る」「彷徨われる」ことを意味する。Libyae の大地でそのような危険な行為が行われることを客観的に描写している。
  2. 3.258Quid iuvenis — 動詞(例えば `dicam` や `faciunt` など)が省略された対格または主格の慣用的な疑問表現。「若者(レアンドロス)については何と言おうか」という文脈を形成し、神話的な例証へのスムーズな移行を可能にしている。
  3. 3.275vento gravidae — `vento` は手段または原因の奪格であり、交尾を伴わずに西風(ゼピュロス)によって牝馬たちが懐胎するという古代の自然誌的・神話的俗信を表している。
  4. 3.289animi — 形容詞 `dubius` に伴う制限の属格(あるいは「心において」を表す位置格起源の属格)。主体の内面における不確実さを表現する古典詩における文法形式。
  5. 3.319curae mortalis egestas — `curae mortalis` は `egestas`(欠乏、必要性)にかかる属格。「人間の世話の必要性」という意味。山羊は羊よりも自活能力が高く、人間の介入をあまり必要としない(=必要性がそれだけ少ない:`quo minor est`)からこそ、飼い主はより一層自発的に彼らを寒さから保護するべきだという論理構造(§3.318の `ergo` から始まる一連の文脈)を形成している。

この箇所を引用する

ウェルギリウス, 農耕詩 §3.243-3.322. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0690.phi002.humanitext-lat2:3.243-3.322

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。