Humanitext Reader

ウェルギリウス · 農耕詩 §2.308-2.385

春の植え付けと葡萄の育成および保護

12 / 28 箇所 · ラテン語

要旨

葡萄の火災の脅威と野生オリーブの残存、最適な植え付け時期としての春の賛歌、苗木の育成方法と支柱の重要性、そして若い葉を家畜から保護する必要性とそれに由来する演劇の起源について論じる。

§2.308et totum involvit flammis nemus et ruit atram §2.309ad caelum picea crassus caligine nubem,
そして、森全体を炎で包み込み、黒い雲を、ピッチのような暗闇で厚く、天へと放つ。
§2.310praesertim si tempestas a vertice silvis §2.311incubuit glomeratque ferens incendia ventus.
とりわけ、嵐が上空から森に襲いかかり、風が火を運びつつそれをうねらせるなら。
§2.312Hoc ubi, non a stirpe valent caesaeque reverti §2.313possunt atque ima similes revirescere terra;
これが起こると、根から回復することも、切り倒されて元に戻ることも、また地の底から以前と同じように再び青々と茂ることもできない。
§2.314infelix superat foliis oleaster amaris.
ただ不毛な野生のオリーブが、その苦い葉を茂らせて生き残るのみである。
§2.315Nec tibi tam prudens quisquam persuadeat auctor §2.316tellurem Borea rigidam spirante movere.
どれほど賢明な助言者であっても、君を説得して北風の吹く、凍てついた土を耕させようとしてはならない。
§2.317Rura gelu tum claudit hiems nec semine iacto §2.318concretam patitur radicem adfigere terrae.
その時、冬は凍てつく寒さで畑を閉ざし、種を撒いても凍りついた根が地中に張り付くのを許さない。
§2.319Optima vinetis satio, cum vere rubenti §2.320candida venit avis longis invisa colubris, §2.321prima vel autumni sub frigora, cum rapidus Sol §2.322nondum hiemem contingit equis, iam praeterit aestas.
葡萄畑にとって最適な植え付けの時期は、赤らむ春に長い蛇たちに忌み嫌われる、白い鳥がやって来るとき、あるいは、秋の最初の冷え込みの時、すなわち容赦なき太陽が未だその馬たちで冬に達しておらず、すでに夏が過ぎ去ろうとしているときである。
§2.323Ver adeo frondi nemorum, ver utile silvis;
まさに春こそ、森の木の葉に、春こそ、樹木に有益である。
§2.324vere tument terrae et genitalia semina poscunt.
春には大地が膨らみ、生殖の種を求める。
§2.325Tum pater omnipotens fecundis imbribus Aether §2.326coniugis in gremium laetae descendit et omnis §2.327magnus alit magno commixtus corpore fetus.
そのとき、全能の父たるアイテールが、実り豊かな雨となって喜びあふれる妻の胸へと降り注ぎ、大いなる彼は、その大いなる体と交わりつつ、すべての実りを育む。
§2.328Avia tum resonant avibus virgulta canoris §2.329et Venerem certis repetunt armenta diebus;
そのとき、人里離れた茂みは歌う鳥たちの声で響き渡り、家畜の群れは定まった日にウェヌスを再び求める。
§2.330parturit almus ager Zephyrique tepentibus auris §2.331laxant arva sinus;
恵み深い畑は産気づき、ゼピュロスの温かい微風に耕地はその胸を緩める。
superat tener omnibus humor; §2.332inque novos soles audent se germina tuto §2.333credere, nec metuit surgentis pampinus austros §2.334aut actum caelo magnis aquilonibus imbrem, §2.335sed trudit gemmas et frondes explicat omnis.
柔らかな水分がすべてに行き渡り、新しき太陽に、芽は自らを安全に委ねようとし、葡萄の若枝は、湧き起こる南風や、大いなる北風によって天から押し出される雨を恐れることもなく、むしろ芽を押し出し、すべての葉を広げる。
§2.336Non alios prima crescentis origine mundi §2.337inluxisse dies aliumve habuisse tenorem
世界が初めて誕生した時にも、これと異なる日は輝かず、またこれと異なる歩みを持たなかったと、私は信じたい。
§2.338crediderim: ver illud erat, ver magnus agebat
あれは春であった。
§2.339orbis et hibernis parcebant flatibus Euri,
大いなる世界は春を過ごしており、エウロスは冬の突風を控えていた。
§2.340cum primae lucem pecudes hausere virumque §2.341terrea progenies duris caput extulit arvis, §2.342inmissaeque ferae silvis et sidera caelo.
それは、最初の家畜が光を吸い込み、大地の末裔たる人間が固い畑から頭をもたげ、野獣が森へ、星々が天へと放たれた時のことである。
§2.343Nec res hunc tenerae possent perferre laborem, §2.344si non tanta quies iret frigusque caloremque §2.345inter, et exciperet caeli indulgentia terras.
また、か弱い万物は、この苦難に耐えることができなかっただろう、もしこれほどの静けさが、寒さと暑さの間に介在せず、天の寛大さが大地を受け入れなかったならば。
§2.346Quod superest, quaecumque premes virgulta per agros, §2.347sparge fimo pingui et multa memor occule terra, §2.348aut lapidem bibulum aut squalentis infode conchas;
さらに、君が畑にどのような苗木を植えようとも、肥えた堆肥を撒き、忘れずに多くの土で覆い隠せ、あるいは、水を吸う石や、ざらざらした貝殻を地中に埋めよ。
§2.349inter enim labentur aquae tenuisque subibit §2.350halitus atque animos tollent sata;
というのも、その隙間を水が流れ、かすかな息が忍び込んで、植えられたものは生気を取り戻すからだ。
iamque reperti, §2.351qui saxo super atque ingentis pondere testae §2.352urgerent;
また、すでに次のような人々もいる、石や重い大きな陶片で上から押さえつける人々が。
hoc effusos munimen ad imbris, §2.353hoc, ubi hiulca siti findit canis aestifer arva.
これは土砂降りに対する防護であり、また、暑さをもたらすシリウスが、渇きによって割れ目の開いた畑を引き裂くときの防護となる。
§2.354Seminibus positis superest diducere terram §2.355saepius ad capita et duros iactare bidentis, §2.356aut presso exercere solum sub vomere et ipsa §2.357flectere luctantis inter vineta iuvencos;
苗木を植えたなら、あとは根元へ何度も土をかき寄せ、重い二叉鍬を振り下ろすこと、あるいは、深く押し込まれた鍬の刃の下で土を耕し、まさに葡萄畑の間で、抵抗する牡牛たちの向きを変えさせることである。
§2.358tum levis calamos et rasae hastilia virgae §2.359fraxineasque aptare sudes furcasque valentis,
次に、軽い葦や、皮を削った若枝の棒、トネリコの支柱や、頑丈な二股の杭をあてがうこと。
§2.360viribus eniti quarum et contemnere ventos §2.361adsuescant summasque sequi tabulata per ulmos.
これらを支えにして上へと伸び、風を侮ることに慣れ、楡の木の最上部へと、階層を伝って昇っていくように。
§2.362Ac dum prima novis adolescit frondibus aetas, §2.363parcendum teneris, et dum se laetus ad auras §2.364palmes agit laxis per purum inmissus habenis, §2.365ipsa acie nondum falcis temptanda, sed uncis §2.366carpendae manibus frondes interque legendae.
そして、新しい葉をつけた最初の成長期には、か弱い若枝をいたわるべきであり、また、喜びに満ちた蔓が、解き放たれた手綱のように、澄んだ空へと伸びていく間は、鎌の刃をまだあてがうべきではなく、曲げた手で葉を摘み取り、その中を間引くべきである。
§2.367Inde ubi iam validis amplexae stirpibus ulmos §2.368exierint, tum stringe comas, tum bracchia tonde—
その後、やがて頑丈な幹で楡の木を抱きしめ、突き抜けたなら、そのときは葉をむしり、そのときは枝を刈り込め。
§2.369ante reformidant ferrum—tum denique dura §2.370exerce imperia et ramos conpesce fluentis.
――それより前は、木々は鉄を恐れている――そのとき初めて、厳しい支配を及ぼし、奔放に伸びる枝を抑制せよ。
§2.371Texendae saepes etiam et pecus omne tenendum,
垣根もまた編まれるべきであり、すべての家畜は遠ざけられるべきである。
§2.372praecipue dum frons tenera inprudensque laborum;
とりわけ、葉が若く、苦難に不慣れな間は。
§2.373cui super indignas hiemes solemque potentem §2.374silvestres uri adsidue capreaeque sequaces §2.375inludunt, pascuntur oves avidaeque iuvencae.
これに対して、過酷な冬や、照りつける太陽だけでなく、野生のウルスや、付きまとう野鹿が容赦なく害をなし、羊や、貪欲な若い雌牛がそれを食い荒らす。
§2.376Frigora nec tantum cana concreta pruina §2.377aut gravis incumbens scopulis arentibus aestas, §2.378quantum illi nocuere greges durique venenum §2.379dentis et admorso signata in stirpe cicatrix.
白い霜で凍てつく寒さも、あるいは乾いた岩に照りつける容赦ない夏の暑さも、あの家畜の群れや、その硬い歯の毒、そして噛み跡の刻まれた幹の傷ほどには害を与えない。
§2.380Non aliam ob culpam Baccho caper omnibus aris §2.381caeditur et veteres ineunt proscaenia ludi
他ならぬこの過ちのために、すべての祭壇でバックスに山羊が屠られ、古代の劇が舞台に登場したのである。
§2.382praemiaque ingeniis pagos et compita circum §2.383thesidae posuere atque inter pocula laeti §2.384mollibus in pratis unctos saluere per utres.
そして、才能に対する褒賞を、村々や辻の周りにテーセウスの子らは設け、杯を交わしつつ喜び、柔らかい牧草地で、油を塗った革袋の上を飛び跳ねた。
§2.385Nec non Ausonii, Troia gens missa, coloni
同様に、トロイアから送られた一族であるアウソニアの農民たちも……

語釈・文法注

  1. §2.312reverti — 動詞 revertor(戻る、帰る)の受動相不定詞。ここでは「火災に遭った葡萄が切り落とされた後に、元の健康な姿へ回復する/再び生えてくる」という比喩的な回復を意味する。
  2. §2.315persuadeat — 接続法現在三人称単数。主語は quisquam auctor。「誰も君を説得して〜させてはならない」という禁止、または強い勧告を表す意思・命令接続法(jussive subjunctive)。
  3. §2.325Aether — アイテール(天・天空の神)。ローマ神話における大地の女神(Tellus / Terra、ここでは coniunx として言及)との聖婚(ヒエロス・ガモス)のメタファーを通じて、春の雨が大地を潤し万物を芽吹かせる自然現象を宇宙論的に描いている。
  4. §2.336crediderim — 動詞 credo(信じる)の完了接続法一人称単数。潜在接続法(potential subjunctive)であり、「私は〜と信じたい」「信じる傾向にある」という和らげられた肯定の主張を表す。
  5. §2.354diducere — 非人称表現 superest(〜することが残されている)に導かれる不定詞名詞用法。この diducere から始まり、後続の iactare (355), exercere, flectere (356-357), aptare (359) までの一連の不定詞が superest の文法上の主語として並列されている。
  6. §2.373cui — 関係代名詞の与格単数で、先行詞は直前の frons tenera(372行)。375行目の動詞 inludunt(戯れる、害をなす)が与格支配であるため与格を取っている。また、続く pascuntur は通常の対格あるいは関係節内の共通の対象として機能している。

この箇所を引用する

ウェルギリウス, 農耕詩 §2.308-2.385. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0690.phi002.humanitext-lat2:2.308-2.385

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。