§2.308et totum involvit flammis nemus et ruit atram §2.309ad caelum picea crassus caligine nubem, §2.310praesertim si tempestas a vertice silvis §2.311incubuit glomeratque ferens incendia ventus.
그리고 온 숲을 불길로 감싸 안으며, 피치와 같은 어둠으로 짙은 먹구름을 하늘을 향해 뿜어 올린다, 특히 폭풍이 위에서부터 숲을 덮치고 불길을 실어 나르는 바람이 그것을 한데 뭉치게 할 때 그러하다.
§2.312Hoc ubi, non a stirpe valent caesaeque reverti §2.313possunt atque ima similes revirescere terra; §2.314infelix superat foliis oleaster amaris.
이런 일이 일어나면, 그것들은 뿌리로부터 회복할 힘이 없으며, 베어지더라도 다시 돌아와 땅속 깊은 곳으로부터 예전처럼 푸르게 자라날 수 없다; 오직 쓴 잎을 가진 불모의 야생 올리브만이 살아남을 뿐이다.
그 어떤 현명한 조언자도 그대를 설득해 북풍이 불어와 대지가 얼어붙어 있을 때 땅을 갈게 하지 못하게 하라.
그때는 겨울이 추위로 밭을 닫아걸고, 씨앗을 뿌려도 얼어붙은 뿌리가 대지에 달라붙는 것을 허락하지 않는다.
§2.319Optima vinetis satio, cum vere rubenti §2.320candida venit avis longis invisa colubris, §2.321prima vel autumni sub frigora, cum rapidus Sol §2.322nondum hiemem contingit equis, iam praeterit aestas.
포도밭에 가장 좋은 파종기는 붉게 물드는 봄에 긴 뱀들이 미워하는 하얀 새가 찾아올 때이거나, 혹은 가을의 첫 추위가 올 무렵, 즉 날랜 태양이 아직 그의 말들로 겨울에 닿지 않았고 이미 여름이 지나가고 있을 때이다.
§2.323Ver adeo frondi nemorum, ver utile silvis; §2.324vere tument terrae et genitalia semina poscunt.
봄은 진정 숲의 잎사귀들에 유익하며, 봄은 나무들에 유익하다; 봄에는 대지가 부풀어 오르고 생명의 씨앗을 요구한다.
§2.325Tum pater omnipotens fecundis imbribus Aether §2.326coniugis in gremium laetae descendit et omnis §2.327magnus alit magno commixtus corpore fetus.
그때 전능한 아버지 아이테르가 비옥한 소나기와 함께 그의 기뻐하는 아내의 품으로 내려와, 그 자신 위대하게 그녀의 위대한 몸과 뒤섞여 모든 태아를 길러낸다.
§2.328Avia tum resonant avibus virgulta canoris §2.329et Venerem certis repetunt armenta diebus; §2.330parturit almus ager Zephyrique tepentibus auris §2.331laxant arva sinus; superat tener omnibus humor; §2.332inque novos soles audent se germina tuto §2.333credere, nec metuit surgentis pampinus austros §2.334aut actum caelo magnis aquilonibus imbrem, §2.335sed trudit gemmas et frondes explicat omnis.
그때 외딴 수풀은 노래하는 새들의 소리로 울려 퍼지고 가축 무리들은 정해진 날에 베누스를 다시 찾는다; 은혜로운 밭은 아이를 배고 서풍의 따스한 산들바람에 대지는 그 가슴을 열어젖힌다; 부드러운 수분이 모든 것에 넘쳐나며; 싹들은 새로운 태양을 향해 안전하게 몸을 내맡기려 하고, 포도나무 어린 가지는 솟아오르는 남풍을 두려워하지 않으며 거대한 북풍에 밀려 하늘에서 떨어지는 비를 무서워하지 않고, 오히려 꽃봉오리를 밀어 올리며 모든 잎사귀를 펼친다.
§2.336Non alios prima crescentis origine mundi §2.337inluxisse dies aliumve habuisse tenorem §2.338crediderim: ver illud erat, ver magnus agebat
자라나는 세계의 첫 기원에도 이와 다른 날들이 비추지 않았고 이와 다른 행보를 보이지 않았으리라 나는 믿고 싶다.
§2.339orbis et hibernis parcebant flatibus Euri, §2.340cum primae lucem pecudes hausere virumque §2.341terrea progenies duris caput extulit arvis, §2.342inmissaeque ferae silvis et sidera caelo.
그것은 봄이었다; 거대한 세계는 봄을 보내고 있었고 동풍은 그 겨울의 폭풍을 삼가고 있었다, 최초의 가축들이 빛을 들이마시고, 대지의 자손인 인간들이 단단한 밭에서 머리를 쳐들었을 때, 그리고 야수들이 숲으로, 별들이 하늘로 보내졌을 때.
§2.343Nec res hunc tenerae possent perferre laborem, §2.344si non tanta quies iret frigusque caloremque §2.345inter, et exciperet caeli indulgentia terras.
또한 연약한 만물은 이 고초를 견뎌내지 못했으리라, 만일 그토록 큰 평온함이 추위와 더위 사이를 오가지 않고, 하늘의 너그러움이 대지를 받아들이지 않았더라면.
§2.346Quod superest, quaecumque premes virgulta per agros, §2.347sparge fimo pingui et multa memor occule terra, §2.348aut lapidem bibulum aut squalentis infode conchas; §2.349inter enim labentur aquae tenuisque subibit §2.350halitus atque animos tollent sata; iamque reperti, §2.351qui saxo super atque ingentis pondere testae §2.352urgerent; hoc effusos munimen ad imbris, §2.353hoc, ubi hiulca siti findit canis aestifer arva.
나아가, 그대가 밭 전체에 어떤 묘목을 심든지 간에, 기름진 거름을 뿌리고 잊지 말고 많은 흙으로 덮어두라, 혹은 물을 흡수하는 돌이나 거친 조개껍데기를 묻으라; 그 틈새로 물이 흘러가고 미세한 숨결이 스며들어 심긴 것들이 기운을 돋울 것이다; 또한 이미 발견된다, 돌과 거대한 기와장의 무게로 위에서부터 누르는 이들이; 이것은 쏟아지는 폭우에 대한 방어벽이요, 더위를 몰고 오는 큰개자리가 갈증으로 갈라진 밭을 찢어놓을 때의 방어벽이다.
§2.354Seminibus positis superest diducere terram §2.355saepius ad capita et duros iactare bidentis, §2.356aut presso exercere solum sub vomere et ipsa §2.357flectere luctantis inter vineta iuvencos; §2.358tum levis calamos et rasae hastilia virgae §2.359fraxineasque aptare sudes furcasque valentis, §2.360viribus eniti quarum et contemnere ventos §2.361adsuescant summasque sequi tabulata per ulmos.
묘목을 심어 놓은 후에는 흙을 여러 번 그 밑동으로 긁어모으고 무거운 양날 괭이를 휘두르는 일, 혹은 깊게 눌린 보습 아래로 땅을 일구고 포도밭 사이에서 저항하며 버티는 황소들의 방향을 직접 꺾어주는 일이 남는다; 그다음 가벼운 갈대와 껍질을 벗긴 어린 가지의 막대기, 물푸레나무 지지대와 튼튼한 가랑이진 말뚝을 맞추어 대어, 그것들의 힘으로 올라서고 바람을 가벼이 여기는 법을 익히고, 다듬어진 층들을 통해 느릅나무 꼭대기까지 따라 올라가게 하라.
§2.362Ac dum prima novis adolescit frondibus aetas, §2.363parcendum teneris, et dum se laetus ad auras §2.364palmes agit laxis per purum inmissus habenis, §2.365ipsa acie nondum falcis temptanda, sed uncis §2.366carpendae manibus frondes interque legendae.
그리고 새로운 잎과 함께 첫 성장기가 무르익을 때에는, 연약한 것들을 아껴야 하며, 기쁨에 찬 포도 가지가 고삐를 푼 것처럼 맑은 하늘을 향해 바람을 타고 뻗어나갈 때에는, 낫의 날 자체를 아직 대지 말아야 하고, 구부러진 손으로 잎들을 따내고 그 사이에서 솎아내야 한다.
§2.367Inde ubi iam validis amplexae stirpibus ulmos §2.368exierint, tum stringe comas, tum bracchia tonde— §2.369ante reformidant ferrum—tum denique dura §2.370exerce imperia et ramos conpesce fluentis.
그 후 이제 튼튼한 줄기로 느릅나무를 얼싸안고 뻗어 나왔을 때, 그때는 잎을 훑어내고, 그때는 가지를 쳐내라 —그 전에는 그것들이 철을 무서워한다— 그때 비로소 엄격한 지배를 가하여 멋대로 뻗어 나가는 가지들을 제어하라.
§2.371Texendae saepes etiam et pecus omne tenendum, §2.372praecipue dum frons tenera inprudensque laborum; §2.373cui super indignas hiemes solemque potentem §2.374silvestres uri adsidue capreaeque sequaces §2.375inludunt, pascuntur oves avidaeque iuvencae.
울타리 또한 엮어야 하며 모든 가축을 막아야 한다, 특히 잎사귀가 연약하고 시련에 익숙하지 않을 때 그러하다; 이에 더하여 가혹한 겨울과 강력한 태양뿐만 아니라, 야생의 들소들과 끈질기게 따라붙는 노루들이 끊임없이 그것을 훼방하고, 양들과 탐욕스러운 젊은 암소들이 그것을 뜯어 먹는다.
§2.376Frigora nec tantum cana concreta pruina §2.377aut gravis incumbens scopulis arentibus aestas, §2.378quantum illi nocuere greges durique venenum §2.379dentis et admorso signata in stirpe cicatrix.
하얗게 내린 서리로 얼어붙은 추위도, 혹은 메마른 바위 위에 내리쬐는 무거운 여름의 열기도, 저 가축 무리들과 그 단단한 이빨의 독액, 그리고 씹힌 줄기에 새겨진 상처만큼 큰 해를 입히지는 못했다.
§2.380Non aliam ob culpam Baccho caper omnibus aris §2.381caeditur et veteres ineunt proscaenia ludi §2.382praemiaque ingeniis pagos et compita circum §2.383thesidae posuere atque inter pocula laeti §2.384mollibus in pratis unctos saluere per utres.
다른 어떤 잘못 때문이 아니라 바로 이 때문에 모든 제단에서 바쿠스에게 염소가 도살되고 오랜 연극들이 무대에 오르게 되었으며, 재능에 대한 포상을 마을과 네거리 주변에 테세우스의 자손들이 마련하였고, 술잔을 나누는 가운데 기뻐하며 부드러운 목초지 위에서 기름 칠한 가죽 부대 위를 뛰어넘었다.
§2.385Nec non Ausonii, Troia gens missa, coloni
또한 트로이에서 보낸 종족인 아우소니아의 농민들도...