§2.308et totum involvit flammis nemus et ruit atram §2.309ad caelum picea crassus caligine nubem, §2.310praesertim si tempestas a vertice silvis §2.311incubuit glomeratque ferens incendia ventus.
并将整片林木裹入火焰,将一团黑色的、因松脂而浓黑的阴霾之云冲向天空,尤其是当风暴从林顶袭来,狂风裹挟着火势,将其卷成一团时。
§2.312Hoc ubi, non a stirpe valent caesaeque reverti §2.313possunt atque ima similes revirescere terra; §2.314infelix superat foliis oleaster amaris.
当这种情况发生时,它们便无法从根部恢复,即使被砍倒,也无法从地底深处复活并像从前一样重新返青;只有那不长庄稼、叶子苦涩的野生橄榄存活下来。
愿任何聪明的建议者都无法说服你在北风吹拂、大地冻结之时去翻整土地。
那时冬日用严寒封闭了田野,即使撒下种子,也不容许冻结的根部附着在土地上。
§2.319Optima vinetis satio, cum vere rubenti §2.320candida venit avis longis invisa colubris, §2.321prima vel autumni sub frigora, cum rapidus Sol §2.322nondum hiemem contingit equis, iam praeterit aestas.
种植葡萄园的最佳时期,是在红艳的春天,当那被长蛇所憎恨的洁白之鸟到来之时,或者是在秋天最初的寒冷降临前,那时迅疾的太阳尚未用它的马匹触及冬日,而夏天已经过去。
§2.323Ver adeo frondi nemorum, ver utile silvis; §2.324vere tument terrae et genitalia semina poscunt.
春天确实对林木的叶子有益,春天对森林有益;在春天,大地膨胀,渴望着生育的种子。
§2.325Tum pater omnipotens fecundis imbribus Aether §2.326coniugis in gremium laetae descendit et omnis §2.327magnus alit magno commixtus corpore fetus.
那时全能的父亲艾泰尔,带着丰沛的雨水,降落在他那快乐的妻子的怀抱中,而伟大的他,融入她伟大的身体,培育着所有的后代。
§2.328Avia tum resonant avibus virgulta canoris §2.329et Venerem certis repetunt armenta diebus; §2.330parturit almus ager Zephyrique tepentibus auris §2.331laxant arva sinus; superat tener omnibus humor; §2.332inque novos soles audent se germina tuto §2.333credere, nec metuit surgentis pampinus austros §2.334aut actum caelo magnis aquilonibus imbrem, §2.335sed trudit gemmas et frondes explicat omnis.
那时幽深的丛林因歌唱的鸟儿而回响,牲畜群也在固定的日子里重新寻求维纳斯;育人的田野开始生产,在西风温和的微风中土地敞开了胸怀;温柔的水分在一切之中充盈;嫩芽敢于安全地将自己托付给新的太阳,葡萄蔓也不害怕升起的南风,或是大风从天空中驱策而下的暴雨,而是推出嫩芽,舒展所有的叶子。
§2.336Non alios prima crescentis origine mundi §2.337inluxisse dies aliumve habuisse tenorem §2.338crediderim: ver illud erat, ver magnus agebat §2.339orbis et hibernis parcebant flatibus Euri, §2.340cum primae lucem pecudes hausere virumque §2.341terrea progenies duris caput extulit arvis, §2.342inmissaeque ferae silvis et sidera caelo.
我愿相信,在成长中的世界最初诞生时,照耀的并非其他日子,也未曾有其他进程:那时便是春天;伟大的世界正度过着春天,东风也收敛了它们冬日的狂飙,那时最初的牲畜吸吮着光芒,而大地的子嗣人类从坚硬的田野中抬起头来,野兽被放进森林,星辰被放上天空。
§2.343Nec res hunc tenerae possent perferre laborem, §2.344si non tanta quies iret frigusque caloremque §2.345inter, et exciperet caeli indulgentia terras.
若非有如此伟大的宁静介于冷热之间,且上天的宽容接纳了大地,娇嫩的万物将无法承受这一苦难。
§2.346Quod superest, quaecumque premes virgulta per agros, §2.347sparge fimo pingui et multa memor occule terra, §2.348aut lapidem bibulum aut squalentis infode conchas; §2.349inter enim labentur aquae tenuisque subibit §2.350halitus atque animos tollent sata; iamque reperti, §2.351qui saxo super atque ingentis pondere testae §2.352urgerent; hoc effusos munimen ad imbris, §2.353hoc, ubi hiulca siti findit canis aestifer arva.
至于其余的,无论你在田间种植什么苗木,都要撒上肥沃的肥料,并切记用充足的泥土覆盖,或是埋入吸水的石头或粗糙的贝壳;因为水会在其间流过,微细的气息会渗入,作物便会恢复生机;而现在已经发现有人,用石头和沉重的大陶片从上面压住它们;这是针对倾盆大雨的防卫,也是当带来炎热的犬星因干渴而劈开龟裂的田野时的防卫。
§2.354Seminibus positis superest diducere terram §2.355saepius ad capita et duros iactare bidentis, §2.356aut presso exercere solum sub vomere et ipsa §2.357flectere luctantis inter vineta iuvencos; §2.358tum levis calamos et rasae hastilia virgae §2.359fraxineasque aptare sudes furcasque valentis, §2.360viribus eniti quarum et contemnere ventos §2.361adsuescant summasque sequi tabulata per ulmos.
种下苗木后,剩下的工作是屡次将泥土培到根部,并挥动沉重的双齿耙,或是用深压的犁头翻耕土地,并在葡萄园间驱使那些奋力挣扎的牡牛转弯;还要配上轻便的芦苇和剥了皮的嫩枝条、白蜡树的支柱以及强有力的双叉木,依靠它们的力量,葡萄藤得以习惯于向上攀爬并蔑视风暴,并沿着榆树的顶端通过搭建好的脚手架向上延伸。
§2.362Ac dum prima novis adolescit frondibus aetas, §2.363parcendum teneris, et dum se laetus ad auras §2.364palmes agit laxis per purum inmissus habenis, §2.365ipsa acie nondum falcis temptanda, sed uncis §2.366carpendae manibus frondes interque legendae.
在新叶长出的最初成长阶段,必须爱护娇嫩的枝条;而当喜悦的藤蔓如脱缰之马般在晴空下向着微风伸展时,还不应用镰刀的锋刃去触碰它,而应用弯曲的双手去采摘叶子,并在其间进行挑选。
§2.367Inde ubi iam validis amplexae stirpibus ulmos §2.368exierint, tum stringe comas, tum bracchia tonde— §2.369ante reformidant ferrum—tum denique dura §2.370exerce imperia et ramos conpesce fluentis.
此后,当它们已经用强壮的茎干缠绕住榆树并超越其高度时,那时便要剥去叶片,修剪枝丫—— 在这之前,它们害怕铁器——那时终于可以施加严格的统治,并约束蔓延的枝条。
§2.371Texendae saepes etiam et pecus omne tenendum, §2.372praecipue dum frons tenera inprudensque laborum; §2.373cui super indignas hiemes solemque potentem §2.374silvestres uri adsidue capreaeque sequaces §2.375inludunt, pascuntur oves avidaeque iuvencae.
还必须编织围栏,并将所有的牲畜拦在外面,尤其是当叶子还娇嫩、对苦难一无所知的时候;除了严冬和烈日,野生的野牛和追逐的野山羊不断地戏弄并伤害它,绵羊和贪婪的年轻母牛也以它为食。
§2.376Frigora nec tantum cana concreta pruina §2.377aut gravis incumbens scopulis arentibus aestas, §2.378quantum illi nocuere greges durique venenum §2.379dentis et admorso signata in stirpe cicatrix.
白霜冻结的寒冷,或是沉沉压在干燥岩石上的酷暑,都不及那些畜群和它们坚硬牙齿的毒素以及在被咬过的茎干上留下的疤痕所造成的伤害。
§2.380Non aliam ob culpam Baccho caper omnibus aris §2.381caeditur et veteres ineunt proscaenia ludi §2.382praemiaque ingeniis pagos et compita circum §2.383thesidae posuere atque inter pocula laeti §2.384mollibus in pratis unctos saluere per utres.
正是因为这一过错,山羊才在所有的祭坛上被宰杀献给巴克斯,古老的戏剧也因此登上了舞台,泰修斯的子嗣在村庄和十字路口周围设立了才华的奖赏,并在杯盏之间欢乐地在柔软的草地上,在涂了油的皮囊上跳跃。
§2.385Nec non Ausonii, Troia gens missa, coloni
同样,奥索尼亚的殖民者,那从特洛伊派来的人民……