Humanitext Reader

ウェルギリウス · 農耕詩 §2.155-2.232

イタリアの都市と英雄の賛美および各種土壌の性質

10 / 28 箇所 · ラテン語

要旨

詩人はイタリアの大地、都市、河川、そしてカエサルをはじめとする歴史的英雄たちを讃え、ヘシオドスの農耕詩の伝統を継ぐ。続けて、オリーブ、葡萄、牧草、穀物などの作物の適性に応じた様々な土壌の性質を分析し、土壌の密度を見極める具体的な識別方法を述べる。

§2.155Adde tot egregias urbes operumque laborem, §2.156tot congesta manu praeruptis oppida saxis §2.157fluminaque antiquos subter labentia muros.
さらに多くの優れた都市と労作の結晶を加えよ、切り立った岩の上に人の手で積み上げられた多くの町々を、そして古い城壁の下を流れゆく河川を。
§2.158An mare, quod supra, memorem, quodque adluit infra §2.159anne lacus tantos? Te, Lari maxume, teque, §2.160fluctibus et fremitu adsurgens Benace marino
それとも、上を洗う海と、下を洗う海を語るべきか、あるいはこれほど巨大な湖を? きわめて大いなるラーリウスよ、あなたを、またあなたを、海の波と咆哮をもって立ち上がるベナクスよ。
§2.161an memorem portus Lucrinoque addita claustra §2.162atque indignatum magnis stridoribus aequor §2.163Iulia qua ponto longe sonat unda refuso §2.164Tyrrhenusque fretis inmittitur aestus Avernis?
あるいは、港やルクリヌス湖に付け加えられた防波堤を語るべきか、そして、大いなる轟音とともにおののく海を、そこでは、海が押し戻されてユリウスの波が遠く鳴り響き、ティレニアの潮流がアウェルヌスの水路へと流れ込む。
§2.165Haec eadem argenti rivos aerisque metalla §2.166ostendit venis atque auro plurima fluxit.
この同じ大地が、銀の川と銅の鉱石をその鉱脈に示し、また金においてきわめて豊かに流れた。
§2.167Haec genus acre virum, Marsos pubemque Sabellam §2.168adsuetumque malo Ligurem Volscosque verutos §2.169extulit, haec Decios, Marios, magnosque Camillos, §2.170Scipiadas duros bello et te, maxume Caesar, §2.171qui nunc extremis Asiae iam victor in oris §2.172inbellem avertis Romanis arcibus Indum.
この地が、勇猛な人間の一族、マルシ人やサベッラ人の若者、そして困苦に慣れたリグリア人や、投げ槍を持つウォルスキ人を生み出し、またデキウス家、マリウス家、そして偉大なカミッルス家を、戦いに不屈なスキピオの血統を、そしてあなたを、最も偉大なるカエサルよ、あなたは今やアジアの最果ての地において、すでに勝者として、戦う力のないインド人をローマの砦から追い払っている。
§2.173Salve, magna parens frugum, Saturnia tellus, §2.174magna virum;
万歳、果実の偉大な母よ、サトゥルヌスの大地よ、人間の偉大な母よ。
tibi res antiquae laudis et artem §2.175ingredior, sanctos ausus recludere fontis, §2.176Ascraeumque cano Romana per oppida carmen.
私はあなたのために、古の栄誉ある業績と技術に踏み出し、あえてその聖なる泉を開き、ローマの町々にアスクラの歌を歌う。
§2.177Nunc locus arvorum ingeniis: quae robora cuique, §2.178quis color et quae sit rebus natura ferendis.
いまや耕地の本性を語るべき箇所である。 それぞれにどのような強みがあり、どのような色があり、また作物を育てるためにどのような性質があるか。
§2.179Difficiles primum terrae collesque maligni, §2.180tenuis ubi argilla et dumosis calculus arvis, §2.181Palladia gaudent silva vivacis olivae.
まず、気難しく実りの少ない土地や丘陵、そこでは粘土が薄く、小石が茂みだらけの畑に混じっているが、これらは、長寿のオリーブであるパラスの樹林を喜ぶ。
§2.182Indicio est tractu surgens oleaster eodem §2.183plurimus et strati bacis silvestribus agri.
その証拠は、同じ地域に野生のオリーブがきわめて多く立ち並び、畑が野生の果実で覆われていることである。
§2.184At quae pinguis humus dulcique uligine laeta, §2.185quique frequens herbis et fertilis ubere campus— §2.186qualem saepe cava montis convalle solemus §2.187despicere; huc summis liquuntur rupibus amnes §2.188felicemque trahunt limum—quique editus austro §2.189et filicem curvis invisam pascit aratris: §2.190hic tibi praevalidas olim multoque fluentis §2.191sufficiet Baccho vitis, hic fertilis uvae, §2.192hic laticis, qualem pateris libamus et auro,
しかし、肥えた土壌で、甘い湿り気によって豊かであり、また、草が群生し、実りの豊かさにおいて肥沃な平野は―― それは、私たちがしばしば山の窪んだ谷間に見下ろすようなものであるが、そこには岩の頂から川が流れ下り、恵み豊かな泥を運んでくる――そして、南風にそびえ、また曲がった鍬にとって忌まわしいシダを育てる地は、ここは将来、あなたのためにきわめて強健で、多くのワインが流れ出るバックスをもたらす葡萄の木を提供し、ここは葡萄を豊かに実らせ、私たちは黄金の平皿から献酒するような液汁に満ちる。
§2.193inflavit cum pinguis ebur Tyrrhenus ad aras, §2.194lancibus et pandis fumantia reddimus exta.
それは、太ったティレニア人が祭壇の傍らで象牙を吹き、私たちが湾曲した皿の上で、煙り立つ内臓を捧げる時である。
§2.195Sin armenta magis studium vitulosque tueri §2.196aut ovium fetum aut urentis culta capellas, §2.197saltus et saturi petito longinqua Tarenti §2.198et qualem infelix amisit Mantua campum, §2.199pascentem niveos herboso flumine cycnos;
だが、もし家畜の群れや子牛を育てること、あるいは羊の産む子や、作物を損なう山羊を育てることに関心があるなら、緑豊かなタレントゥスの遥かな森や平野を求めよ、あるいは不幸なマントゥアが失ったような平原を、それは草の生い茂る川で、雪のように白い白鳥たちを養っている。
§2.200non liquidi gregibus fontes, non gramina deerunt;
群れには、澄んだ泉も草も不足することはない。
§2.201et, quantum longis carpent armenta diebus, §2.202exigua tantum gelidus ros nocte reponet.
そして、長い一日の間に家畜たちが食い尽くすだけの量を、短い夜の間に、冷たい露がそれと同じだけ補うであろう。
§2.203Nigra fere et presso pinguis sub vomere terra §2.204et cui putre solum,—namque hoc imitamur arando— §2.205optima frumentis;
押し込まれた鍬の下で黒く肥えている土、そして、崩れやすい地肌を持つ土(というのも、私たちは耕すことによってこれを模倣しているからだ)―― これは穀物に最適である。
non ullo ex aequore cernes §2.206plura domum tardis decedere plaustra iuvencis;
いかなる平地からも、歩みの遅い牡牛たちによって、より多くの荷車が家へと戻るのを見ることはない。
§2.207aut unde iratus silvam devexit arator §2.208et nemora evertit multos ignava per annos §2.209antiquasque domos avium cum stirpibus imis §2.210eruit;
あるいは、怒った耕作者が森を切り開き、長年にわたって働かなかった林をなぎ倒し、鳥たちの古き住処を、最も深い根とともに掘り返した土地。
illae altum nidis petiere relictis, §2.211at rudis enituit inpulso vomere campus.
鳥たちは巣を捨てて大空へと飛び去ったが、未開であった平野は、鍬が押し込まれることによって光り輝く。
§2.212Nam ieiuna quidem clivosi glarea ruris §2.213vix humilis apibus casias roremque ministrat; §2.214et tophus scaber et nigris exesa chelydris §2.215creta negant alios aeque serpentibus agros §2.216dulcem ferre cibum et curvas praebere latebras.
というのも、坂のある田舎の痩せた砂利は、蜂たちのために、ささやかなカシアやローズマリーをかろうじて提供するだけであり、また、ざらざらした軽石や、黒い水蛇によって食い荒らされた白土は、蛇たちに対して、他のいかなる土地も同じようには甘い食物をもたらし、曲がりくねった隠れ家を提供することはない、と否定している。
§2.217Quae tenuem exhalat nebulam fumosque volucris §2.218et bibit humorem et, cum volt, ex se ipsa remittit §2.219quaeque suo semper viridi se gramine vestit §2.220nec scabie et salsa laedit robigine ferrum: §2.221illa tibi laetis intexet vitibus ulmos, §2.222illa ferax oleo est, illam experiere colendo §2.223et facilem pecori et patientem vomeris unci.
薄い霧や、消えやすい煙を吐き出し、水分を吸い込み、また自らが望むときに、それを自ら戻す土地、そして、常に自らの緑の草で身を装い、鉄を汚れや塩分を含んだ錆で傷つけることのない土地―― それはあなたのために、豊かな葡萄の木で楡を織りなし、それはオリーブ油において豊かであり、それを耕すことであなたは知るだろう、家畜に優しく、曲がった鍬をよく受け入れるということを。
§2.224Talem dives arat Capua et vicina Vesevo §2.225ora iugo et vacuis Clanius non aequus Acerris.
そのような土地を、豊かなカプアや、ウェスウィウスの山嶺に隣接する地域、そして無人のアケッラエに対して容赦のないクラーニウス川の流域が耕している。
§2.226Nunc, quo quamque modo possis cognoscere, dicam.
いまや、どのようにしてそれぞれの土地を知ることができるか、その方法を語ろう。
§2.227Rara sit an supra morem si densa requires— §2.228altera frumentis quoniam favet, altera Baccho, §2.229densa magis Cereri, rarissima quaeque Lyaeo— §2.230ante locum capies oculis alteque iubebis §2.231in solido puteum demitti omnemque repones §2.232rursus humum et pedibus summas aequabis harenas.
その土地が疎であるか、あるいは並み外れて密であるかを知りたいなら―― というのも、一方は穀物に適し、他方はバックスに適し、密なるものはケレスにより適し、最も疎なるものはすべてリュアイオスに適するからだが―― まず目で場所を選び、深く命じるが良い、堅い地盤の中に穴を穿ち、そのすべての土を再び戻し、足でその表面の砂を平らにならすのだ。

語釈・文法注

  1. 2.158quod supra, ... quodque ... infra — イタリア半島を基準とする方位の慣用的な表現。supra は「上の海」を意味するアドリア海(Mare Superum)を指し、infra は「下の海」を意味するティレニア海(Mare Inferum)を指す。
  2. 2.174tibi res antiquae laudis et artem ingredior — tibi(与格)はイタリアの大地(Saturnia tellus)に対する「あなたのために、あなたの名において」を意味する。ingredior(「~に着手する、足を踏み入れる」)が res と artem という二つの対格(目的語)を同時に取る。伝統的なローマの栄光と実用的な農耕技術を語り始める宣言である。
  3. 2.192pateris libamus et auro — 名詞の並置(pateris と auro)によって「黄金の平皿(pateris aureis)」という一つの概念を表現するヘンディアデュス(二語一意、hendiadys)の典型例。auri は単に材質を示すためのものではなく、並置による詩的強調を伴う。
  4. 2.227Rara sit an supra morem si densa requires — requires(未来形「あなたが尋ねるならば、知りたいと思うなら」)が条件節を形成する。その目的語として、関節疑問節(Rara sit an ... densa 「疎であるか、あるいは密であるか」)が先行して配置されており、全体の構文は 230 行目の命令表現 ante locum capies(「まず場所を選べ」)へと繋がって結論づけられる。

この箇所を引用する

ウェルギリウス, 農耕詩 §2.155-2.232. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0690.phi002.humanitext-lat2:2.155-2.232

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。