Humanitext Reader

サッルスティウス · 歴史 §Phil.1-Phil.11

レピドゥスへの対抗を促すフィリップスの演説

3 / 10 箇所 · ラテン語

要旨

フィリップスは元老院に対し、レピドゥスが自由を圧殺するために軍勢を集め、国家を危うくしている現状を警告する。彼は、元老院の怠惰と生ぬるい対応がレピドゥスを増長させていると非難し、手遅れになる前に断固たる行動を起こすよう促す。

§Phil.1'Maxume vellem, patres conscripti, rem publicam quietam esse aut in periculis a promptissumo quoque defendi, denique prava incepta consultoribus noxae esse.
'元老院議員諸君、私は国家が平穏であること、あるいは危機において最も進んで行動する者たちによって防衛されること、そして最後によこしまな企てがそれを計画した者たち自身への害となることを、何よりも強く望んでいた。
sed contra seditionibus omnia turbata sunt et ab iis, quos prohibere magis decebat;
しかしそれどころか、反乱によってすべてがかき乱されてしまい、しかもそれを防ぐのがよりふさわしかった者たちによってそうされたのである。
postremo, quae pessumi et stultissumi decrevere, ea bonis et sapientibus faciunda sunt.
最後に、最も邪悪で最も愚かな者たちが決定したことを、善良で賢明な人々が実行しなければならなくなっている。
§Phil.2nam bellum atque arma, quamquam vobis invisa, tamen, quia Lepido placent, sumunda sunt;
なぜなら、戦争と武器は、あなたがたにとって憎むべきものであるとはいえ、それでもレピドゥスがそれを好むがゆえに、取られねばならないからである。
nisi forte quoi pacem praestare et bellum pati consilium est.
ただし、平和を提供し、戦争を甘んじて受けることが方針であるような者は別であるが。
§Phil.3pro di boni, qui hanc urbem omissa cura adhuc tegitis, M. Aemilius, omnium flagitiosorum postremus, qui peior an ignavior sit deliberari non potest, exercitum opprimundae libertatis habet et se e contempto metuendum effecit;
ああ、善き神々よ、関心を払うのをやめながらも、未だこの都市を保護しておられる神々よ! すべての不届き者の中で最も卑劣な男であり、より邪悪なのかそれともより臆病なのか議論することもできないマルクス・アエミリウスが、自由を抑圧するための軍勢を擁し、軽蔑されていた存在から恐るべき存在へと自らを仕立て上げた。
vos mussantes et retractantes verbis et vatum carminibus pacem optatis magis quam defenditis, neque intellegitis mollitia decretorum vobis dignitatem, illi metum detrahi.
あなたがたは呟き、躊躇しながら、言葉や預言者の歌によって平和を望むばかりで防衛せず、決議の生ぬるさによってあなたがたからは尊厳が、彼からは恐怖が奪い去られていることを理解していない。
§Phil.4atque id iure, quoniam ex rapinis consulatum, ob seditionem provinciam cum exercitu adeptus est.
しかもそれは当然のことである。 なぜなら彼は略奪から執政官職を、反乱のおかげで軍隊付きの属州を獲得したからである。
quid ille ob bene facta cepisset, quoius sceleribus tanta praemia tribuistis?
あなたがたがその犯罪に対してこれほど大きな報酬を与えたあの男が、もし善行を積んでいたなら、何を受け取っていたであろうか。
§Phil.5at scilicet eos, qui ad postremum usque legatos pacem concordiam et alia huiusce modi decreverunt, gratiam ab eo peperisse.
だがもちろん、最後まで使節を派遣して平和や和合、その他この種のことを決議していた者たちが、彼から感謝されたとでも言うのだろうか。
immo despecti et indigni re publica habiti praedae loco aestumantur, quippe metu pacem repetentes, quo habitam amiserant.
とんでもない、軽蔑され、国家にふさわしくないと見なされた彼らは、獲物同然に扱われている。 なぜなら彼らは、かつて保持していた平和を失う原因となったあの恐怖から、再び平和を求めているからである。
§Phil.6Equidem a principio, quom Etruriam coniurare, proscriptos accersi, largitionibus rem publicam lacerari videbam, maturandum putabam et Catuli consilia cum paucis secutus sum.
私自身は最初から、エトルリアが陰謀を企て、プロスクリプティオに遭った者たちが呼び戻され、賄賂によって国家が引き裂かれるのを見ていたとき、急いで行動せねばならないと考えており、少数の者たちとともにカトゥルスの提案に従った。
ceterum illi, qui gentis Aemiliae bene facta extollebant et ignoscundo populi Romani magnitudinem auxisse, nusquam etiam tum Lepidum progressum aiebant, quom privata arma opprimundae libertatis cepisset, sibi quisque opes aut patrocinia quaerundo consilium publicum corruperunt.
しかし、アエミリウス氏族の善行を称賛し、寛大さによってローマ民衆の偉大さが増大したと言っていたあの者たちは、レピドゥスが自由を抑圧するために私的な武器を取っていたときでさえ、彼はまだどこにも進み出ていないと言い、めいめいが自らのために富や庇護を求めることによって、国家の決議を台無しにしたのである。
§Phil.7at tum erat Lepidus latro cum calonibus et paucis sicariis, quorum nemo diurna mercede vitam mutaverit;
だが、あのときはレピドゥスは従卒と少数の刺客を伴った追剥にすぎず、彼らのうち誰一人として日当と自らの生活を交換しようとはしなかったであろう。
nunc est pro consule cum imperio, non empto sed dato a vobis, cum legatis adhuc iure parentibus, et ad eum concurrere homines omnium ordinum corruptissumi, flagrantes inopia et cupidinibus, scelerum conscientia exagitati, quibus quies in seditionibus, in pace turbae sunt.
しかし今や彼は、購入されたものではなくあなたがたから与えられた命令権を持った前執政官であり、未だ法に基づいて彼に従っている副官たちを従えている。 そして彼のもとに、あらゆる階級の最も腐敗した人間たちが、貧困と欲望に身を焦がし、犯した罪の自覚に苛めて馳せ参じている。 彼らにとっては、安息が反乱の中にあり、平和の中に混乱があるのだ。
hi tumultum ex tumultu, bellum ex bello serunt, Saturnini olim, post Sulpici, dein Mari Damasippique, nunc Lepidi satellites.
彼らは騒乱から騒乱を、戦争から戦争を蒔き散らしており、かつてはサトゥルニヌスの、のちにはスルピキウスの、次いでマリウスやダマシップスの、そして今やレピドゥスの手下たちなのである。
§Phil.8praeterea Etruria atque omnes reliquiae belli adrectae, Hispaniae armis sollicitae, Mithridates in latere vectigalium nostrorum, quibus adhuc sustentamur, diem bello circumspicit;
そのうえ、エトルリアおよび先の戦争のすべての生き残りが奮起しており、ヒスパニア諸属州は武力による煽動を受けており、我々が未だ頼みとしている税収の側腹において、ミトリダテスが戦争のための好機を窺っている。
quin praeter idoneum ducem nihil abest ad subvortundum imperium.
実際、適切な指導者以外には、帝国を覆すために欠けているものは何一つない。
§Phil.9quod ego vos oro atque obsecro, patres conscripti, ut animadvortatis neu patiamini licentiam scelerum quasi rabiem ad integros contactu procedere.
それゆえ、元老院議員諸君、私はあなたがたに注意を払い、犯罪の横行が狂犬病のように、感染によって、いまだ侵されていない人々へと広がるのを許さないよう懇願し、請うのである。
nam ubi malos praemia sequontur, haud facile quisquam gratuito bonis est.
なぜなら、悪人に報酬が伴うところでは、誰であれ、見返りなしに善人にとどまることは容易ではないからである。
§Phil.10An expectatis, dum exercitu rursus admoto ferro atque flamma urbem invadat? quod multo propius est ab eo quo agitat statu, quam ex pace et concordia ad arma civilia.
それとも、あなたがたは彼が再び軍勢を近づけ、剣と炎によって都市を襲撃するのを待っているのか。 それは、彼が現在置かれている状況からすれば、平和と調和の状態から内乱へと至るよりも、はるかに起こりやすいことである。
quae ille advorsum divina et humana omnia cepit, non pro sua aut quorum simulat iniuria, sed legum ac libertatis subvortundae.
その武器を、彼は神聖なものおよび人間的なすべてのものに対して取ったのであり、自らの、あるいは彼が装っている者たちの被った不義のためではなく、法律と自由を覆すためにそうしたのである。
§Phil.11agitur enim ac laceratur animi cupidine et noxarum metu, expers consili, inquies, haec atque illa temptans;
なぜなら彼は、精神の欲望と犯した罪への恐怖によって駆り立てられ、引き裂かれており、思慮を欠き、落ち着きなく、あれやこれやを試みているからである。
metuit otium, odit bellum;
彼は閑暇を恐れ、戦争を憎んでいる。
luxu atque licentia carendum videt atque interim abutitur vostra socordia.
彼は贅沢と放縦を失わねばならないことを見て取り、その一方で、あなたがたの怠惰を悪用しているのである。 '

語釈・文法注

  1. §Phil.1Maxume vellem — 接続法未完了過去(vellem)は、現在において実現不可能な、あるいは現在の事実に反する願望を表す(「本当は〜であってほしいのだが、実際はそうではない」)。
  2. §Phil.1consultoribus noxae esse — 二重与格の構文。consultoribusは「(計画を立てた)者たちにとって」という関与の与格、noxaeは「害(としてのもの)」という目的・結果の与格である。
  3. §Phil.3qui peior an ignavior sit deliberari non potest — 間接疑問節(peior an ignavior sit)が非人称受動態の不定詞(deliberari)の主語のように機能している。「彼がより邪悪なのか、それともより臆病なのか議論することはできない」の意。
  4. §Phil.4quid ille ob bene facta cepisset — 接続法過去完了(cepisset)は、過去の事実に反する仮定の帰結節(「もし〜であったなら、彼は何を受け取っていただろうか」)を表す。条件節は暗示されている。
  5. §Phil.5at scilicet eos... gratiam ab eo peperisse — 対格不定詞による皮肉・反対の主張。間接話法的に「〜などということはもちろんあり得ない」という、対抗者の甘い見通しを嘲笑するニュアンスを帯びる。
  6. §Phil.6ignoscundo populi Romani magnitudinem auxisse — 動名詞ignoscundo(「許すことによって」)を伴う、間接話法内の不定詞句。auxisseの主語(対格)は明示されていないが、文脈上「ローマ民衆(populum Romanum)」を補って「(許すことによって)ローマ民衆は自らの偉大さを増大させた」と解釈される。
  7. §Phil.7quorum nemo diurna mercede vitam mutaverit — 接続法完了(mutaverit)は、可能性(潜在)または特性を表す(「日当と自らの命を交換するような者は一人もいなかったであろう」)。
  8. §Phil.9quod ego vos oro — 文頭のquodは「連結の関係代名詞」の副詞的対格(「このことについて」「それゆえ」)として機能し、文と文を論理的に繋ぐ。
  9. §Phil.10legum ac libertatis subvortundae — 属格の動形容詞(gerundive)構文で、ここでは目的(「法律と自由を覆すために」)を表す。causa や gratia が省略されている、あるいは属格単独で目的を表す用法。

この箇所を引用する

サッルスティウス, 歴史 §Phil.1-Phil.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0631.phi003.humanitext-lat2:Phil.1-Phil.11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。