§52#1Postquam Caesar dicundi finem fecit, ceteri verbo alius alii varie adsentiebantur.
\n 카이사르가 연설을 끝마친 뒤, 나머지 이들은 말로써 저마다 이 사람에게 혹은 저 사람에게 다양하게 동의하고 있었다.
at M. Porcius Cato rogatus sententiam huiusce modi orationem habuit:
'Longe alia mihi mens est, patres conscripti, quom res atque pericula nostra considero, et quom sententias nonnullorum ipse mecum reputo.
그러나 마르쿠스 포르키우스 카토는 의견을 요청받자 다음과 같은 취지의 연설을 하였다.\n“제 생각은 크게 다릅니다, 원로원 의원 여러분, 우리가 처한 상황과 위험을 고려할 때, 그리고 몇몇 이들의 의견을 스스로 곰곰이 되짚어볼 때.
illi mihi disseruisse videntur de poena eorum, qui patriae, parentibus, aris atque focis suis bellum paravere;
그들은 조국과 부모, 그리고 자신들의 제단과 가마솥에 맞서 전쟁을 준비한 자들의 처벌에 관해 논의한 것으로 보입니다.
res autem monet cavere ab illis magis quam quid in illos statuamus consultare.
그러나 실제 상황은 그들에 대해 무엇을 결정할지 심의하기보다 그들을 경계하고 대비할 것을 강력히 권하고 있습니다.
nam cetera maleficia tum persequare, ubi facta sunt;
왜냐하면 다른 악행들은 그것들이 저질러졌을 때 추궁하면 되지만, 이 일의 경우에는 그것이 일어나지 않도록 미리 대비하지 않으면, 일단 일어나고 나서는 법정에 헛되이 호소하게 될 것이기 때문입니다.
hoc nisi provideris ne accidat, ubi evenit, frustra iudicia inplores: capta urbe nihil fit reliqui victis.
도시가 함락되면 패자에게는 아무것도 남지 않습니다.
sed, per deos inmortalis, vos ego appello, qui semper domos, villas, signa, tabulas vostras pluris quam rem publicam fecistis: si ista, quoiuscumque modi sunt quae amplexamini, retinere, si voluptatibus vostris otium praebere voltis, expergiscimini aliquando et capessite rem publicam.
하지만 불멸의 신들을 두고, 항상 자신들의 집과 별장, 조각상과 그림들을 국가보다 더 중요하게 여겨온 여러분에게 제가 호소합니다. 여러분이 집착하고 있는 그것들이 어떤 종류이든 간에 유지하기를 원하고, 여러분의 쾌락을 위해 여유를 제공하고자 한다면, 이제는 제발 깨어나 국가의 정무를 붙잡으십시오.
non agitur de vectigalibus neque de sociorum iniuriis: libertas et anima nostra in dubio est. Saepenumero, patres conscripti, multa verba in hoc ordine feci, saepe de luxuria atque avaritia nostrorum civium questus sum, multosque mortalis ea causa advorsos habeo.
세금에 관한 문제나 동맹국들이 입은 피해에 대해 다루고 있는 것이 아닙니다. 우리의 자유와 목숨이 기로에 서 있습니다.\n 원로원 의원 여러분, 저는 이 회의장에서 자주 많은 말을 했고, 종종 우리 시민들의 사치와 탐욕에 대해 불만을 토로했으며, 그 일 때문에 많은 사람들을 적으로 두고 있습니다.
qui mihi atque animo meo nullius umquam delicti gratiam fecissem, haud facile alterius lubidini male facta condonabam.
저 자신과 제 영혼에 대해 단 한 번도 어떤 잘못도 너그럽게 보아주지 않았던 사람으로서, 저는 다른 사람의 방종으로 인한 악행을 쉽게 용서해 주지 않았습니다.
sed ea tametsi vos parvi pendebatis, tamen res publica firma erat, opulentia neglegentiam tolerabat.
비록 여러분은 그것들을 대수롭지 않게 여겼을지라도, 국가 자체는 굳건했으며, 그 부유함이 여러분의 방만을 견뎌내고 있었습니다.
nunc vero non id agitur, bonisne an malis moribus vivamus, neque quantum aut quam magnificum imperium populi Romani sit, sed haec, quoiuscumque modi videntur, nostra an nobiscum una hostium futura sint.
그러나 이제는 우리가 선한 풍습에 따라 살고 있는지 악한 풍습에 따라 살고 있는지, 혹은 로마 인민의 제국이 얼마나 거대하고 웅장한지가 문제가 아니라, 이것들이 어떤 상태로 보이든 간에 계속 우리의 것으로 남을 것인가, 아니면 우리와 함께 한꺼번에 적들의 것이 될 것인가 하는 점이 문제입니다.
hic mihi quisquam mansuetudinem et misericordiam nominat.
여기서 누군가가 저에게 온화함과 자비심을 거론하고 있습니다.
iam pridem equidem nos vera vocabula rerum amisimus: quia bona aliena largiri liberalitas, malarum rerum audacia fortitudo vocatur, eo res publica in extremo sita est.
참으로 우리는 오래전부터 사물의 참된 이름을 잃어버렸습니다. 타인의 재산을 아낌없이 나누어 주는 것이 ‘관대함’이라 불리고, 악행에 대한 대담함이 ‘용기’라 불리기 때문에, 바로 그 점 때문에 국가는 파멸의 끝에 처해 있습니다.
sint sane, quoniam ita se mores habent, liberales ex sociorum fortunis, sint misericordes in furibus aerari: ne illi sanguinem nostrum largiantur et, dum paucis sceleratis parcunt, bonos omnis perditum eant. Bene et conposite C. Caesar paulo ante in hoc ordine de vita et morte disseruit, credo falsa existumans ea, quae de inferis memorantur: divorso itinere malos a bonis loca taetra, inculta, foeda atque formidulosa habere.
세태가 그러하니, 동맹국들의 재산으로 관대하게 굴어도 좋고, 국고를 훔치는 도둑들에게 자비로워도 좋습니다. 다만 그들이 우리의 피까지 아낌없이 주지 않기를, 그리고 몇몇 사악한 자들을 아끼느라 선한 이들 모두를 파멸로 몰고 가지 않기를 바랄 뿐입니다.\n 가이우스 카이사르는 조금 전 이 회의장에서 삶과 죽음에 관해 훌륭하고 정연하게 논했습니다. 필시 그는 저승에 관해 전해지는 이야기들, 즉 악인들이 선인들과는 다른 길을 통해 음침하고 황폐하며 더럽고 두려운 곳을 처소로 삼는다는 이야기를 가짜로 여겼던 모양입니다.
itaque censuit pecunias eorum publicandas, ipsos per municipia in custodiis habendos, videlicet timens, ne, si Romae sint, aut a popularibus coniurationis aut a multitudine conducta per vim eripiantur;
그리하여 그는 그들의 재산을 몰수하고 그들 자신을 자치시들에 분산하여 구금해야 한다고 제안했던 것입니다. 보아하니 그들이 로마에 머물 경우, 음모의 가담자들이나 매수된 군중에 의해 폭력으로 탈취될까 봐 두려워한 모양입니다.
quasi vero mali atque scelesti tantummodo in urbe et non per totam Italiam sint, aut non ibi plus possit audacia, ubi ad defendundum opes minores sunt.
마치 나쁘고 사악한 자들이 이 도시에만 있고 이탈리아 전역에는 없는 것처럼, 혹은 방어를 위한 힘이 더 미약한 곳에서 대담함이 더 기승을 부릴 수 없는 것처럼 말입니다.
quare vanum equidem hoc consilium est, si periculum ex illis metuit;
그러므로 그가 그들로부터 올 위험을 두려워하는 것이라면, 이 방책은 참으로 무용지물입니다.
si in tanto omnium metu solus non timet, eo magis refert me mihi atque vobis timere.
만약 모든 이가 이토록 두려워하는 중에 그 혼자만 두려워하지 않는 것이라면, 그렇기에 저 자신과 여러분을 위해 제가 더 두려워하는 것이 마땅합니다.
qua re quom de P. Lentulo ceterisque statuetis, pro certo habetote vos simul de exercitu Catilinae et de omnibus coniuratis decernere.
그러므로 여러분이 푸블리우스 렌툴루스와 나머지 사람들에 대해 결정을 내릴 때, 여러분이 동시에 카틸리나의 군대와 모든 음모 가담자들에 대해 결의하고 있는 것임을 확실히 명심하십시오.
quanto vos attentius ea agetis, tanto illis animus infirmior erit;
여러분이 이 일을 더 정성껏 처리할수록 그들의 기세는 더 약해질 것입니다.
si paulum modo vos languere viderint, iam omnes feroces aderunt.
만약 여러분이 조금이라도 나태해지는 모습을 보인다면, 금세 그들 모두가 사나운 기세로 달려들 것입니다.”},