§4igitur ubi animus ex multis miseriis atque periculis requievit et mihi reliquam aetatem a re publica procul habendam decrevi, non fuit consilium socordia atque desidia bonum otium conterere, neque vero agrum colundo aut venando, servilibus officiis, intentum aetatem agere;
したがって、私の精神が多くの苦難と危機から休息を得て、残りの生涯を政治から離れて過ごすべきであると決意したとき、怠惰や無為によって貴重な余暇を無駄に過ごすことは私の意図するところではなかった。 また、奴隷的な仕事である農耕や狩猟に専念して生涯を過ごすことも、私の本意ではなかった。
sed a quo incepto studioque me ambitio mala detinuerat, eodem regressus statui res gestas populi Romani carptim, ut quaeque memoria digna videbantur, perscribere, eo magis quod mihi a spe metu partibus rei publicae animus liber erat.
そうではなく、かつて邪悪な野心が私を遠ざけていた、あの最初に着手した学問へと戻り、ローマ市民の事績を、それぞれ記憶に値すると思われるものを抜き出して、書き残そうと決意した。 それは、私の精神が、政治の希望や恐怖や党派心から自由であったからこそ、なおさらのことであった。
Igitur de Catilinae coniuratione quam verissume potero paucis absolvam;
それゆえに、カティリーナの陰謀について、できる限り真実に、簡潔に説明しよう。
nam id facinus in primis ego memorabile existumo sceleris atque periculi novitate.
なぜなら、私にはその行為が、犯罪と危機の新奇さにおいて、特に記憶にとどめるべきものと思われるからである。
de quoius hominis moribus pauca prius explananda sunt, quam initium narrandi faciam.
この人物の品行について、語り始める前に、あらかじめ少し説明しておかねばならない。
§5L. Catilina, nobili genere natus, fuit magna vi et animi et corporis sed ingenio malo pravoque.
L.カティリーナは、高貴な家柄の生まれであり、精神と肉体の両方に大きな力を持っていたが、邪悪で歪んだ性質の持ち主であった。
huic ab adulescentia bella intestina caedes rapinae discordia civilis grata fuere, ibique iuventutem suam exercuit.
彼にとっては、若い頃から、内乱、虐殺、略奪、市民の不和が好ましいものであり、そこにおいて彼は自分の若さを鍛えた。
corpus patiens inediae algoris vigiliae supra quam quoiquam credibile est.
その肉体は、誰にとっても信じがたいほどに、飢え、寒さ、不眠に耐えることができた。
animus audax subdolus varius, quoius rei lubet simulator ac dissimulator, alieni adpetens sui profusus, ardens in cupiditatibus;
精神は大胆で、ずる賢く、変わりやすく、どのようなことでも偽装し、また本心を隠すことができ、他人のものを貪り、自分のものは浪費し、欲望に燃えていた。
satis eloquentiae, sapientiae parum.
能弁さは十分であったが、知恵は乏しかった。
vastus animus inmoderata incredibilia nimis alta semper cupiebat.
その計り知れない精神は、常に節度を欠いたもの、信じがたいもの、あまりに高すぎるものを望んでいた。
hunc post dominationem L. Sullae lubido maxuma invaserat rei publicae capiundae;
L.スッラの独裁の後に、彼には国家を奪取しようという極めて強い衝動が侵入していた。
neque id quibus modis adsequeretur, dum sibi regnum pararet, quicquam pensi habebat.
そして、自らの支配権を確立しさえすれば、それをどのような手段で達成するかについては、少しも気に留めていなかった。
agitabatur magis magisque in dies animus ferox inopia rei familiaris et conscientia scelerum, quae utraque iis artibus auxerat, quas supra memoravi.
その獰猛な精神は、家産の困窮と犯した罪の自覚によって、日に日にますます激しく揺さぶられていたが、そのいずれも、先に私が述べた悪徳によって増大させていたものであった。
incitabant praeterea corrupti civitatis mores, quos pessuma ac divorsa inter se mala, luxuria atque avaritia, vexabant.
さらに、極めて劣悪で互いに相反する悪徳、すなわち放縦と貪欲に苛まれていた、堕落した国家の風潮が彼を駆り立てていた。
Res ipsa hortari videtur, quoniam de moribus civitatis tempus admonuit, supra repetere ac paucis instituta maiorum domi militiaeque, quo modo rem publicam habuerint quantamque reliquerint, ut paulatim inmutata ex pulcherruma atque optuma pessuma ac flagitiosissuma facta sit, disserere.
国家の風潮について言及する機会が訪れた以上、事態そのものが、私に対して、遡って、先祖たちの平時と戦時における制度がどのようなものであったか、彼らがどれほど偉大な国家を維持し、そして残したか、それがどのようにして徐々に変化し、最も美しく優れたものから最も劣悪で破廉恥なものとなったかを、簡潔に論じるよう促しているように思われる。
§6Urbem Romam, sicuti ego accepi, condidere atque habuere initio Troiani, qui Aenea duce profugi sedibus incertis vagabantur, cumque iis Aborigines, genus hominum agreste, sine legibus, sine imperio, liberum atque solutum.
私が聞き及んでいるところによれば、ローマの都市を最初に創建し、維持したのは、アエネアスの指導のもとで亡命者として不確かな定住地をさまよっていたトロイア人たちであり、また彼らとともに、法律もなく、支配もなく、自由で縛られていない野蛮な人々の集まりであったアボリギネスたちであった。
hi postquam in una moenia convenere, dispari genere, dissimili lingua, alius alio more viventes, incredibile memoratu est quam facile coaluerint: ita brevi multitudo dispersa atque vaga concordia civitas facta erat.
彼らが一つの城壁の中に集まったとき、異なる出自、異なる言語、互いに異なる習慣のもとで生きていたにもかかわらず、彼らがいかに容易に融合したかは、語るに信じがたいほどである。 このようにして、短期間のうちに、散り散りになってさまよっていた群衆は、和合によって国家となった。
sed postquam res eorum civibus moribus agris aucta satis prospera satisque pollens videbatur, sicuti pleraque mortalium habentur, invidia ex opulentia orta est.
しかし、彼らの体制が、市民、道徳、領土によって増大し、十分に繁栄し、十分に強力に見えるようになると、多くの死すべき人間の常として、その豊かさから羨望が生じた。
igitur reges populique finitumi bello temptare, pauci ex amicis auxilio esse: nam ceteri metu perculsi a periculis aberant.
したがって、近隣の王たちや諸民族が戦争を仕掛け、友人のうち援助に赴く者は少なかった。 なぜなら、他の人々は恐怖に打たれて、危険から遠ざかっていたからである。
at Romani domi militiaeque intenti festinare, parare, alius alium hortari, hostibus obviam ire, libertatem patriam parentisque armis tegere.
しかしローマ人たちは、平時においても戦時においても専念し、急ぎ、準備し、互いに励まし合い、敵に立ち向かい、祖国の自由と親たちを武器で守った。
post ubi pericula virtute propulerant, sociis atque amicis auxilia portabant, magisque dandis quam accipiundis beneficiis amicitias parabant.
後に、危険を勇気で退けたとき、彼らは同盟国や友人に援助を運び、受けるよりもむしろ与えることによって友情を築いた。
imperium legitumum, nomen imperi regium habebant.
彼らは法に基づく支配を行い、その支配の名は王政であった。
delecti, quibus corpus annis infirmum, ingenium sapientia validum erat, rei publicae consultabant: hi vel aetate vel curae similitudine patres appellabantur.
肉体は年齢によって衰えているが、精神は知恵によって強力である選ばれた人々が、国家について諮問していた。 彼らは年齢、あるいは配慮の類似性から、「父たち」と呼ばれていた。
post ubi regium imperium quod initio conservandae libertatis atque augendae rei publicae fuerat, in superbiam dominationemque se convortit, inmutato more annua imperia binosque imperatores sibi fecere: eo modo minume posse putabant per licentiam insolescere animum humanum.
その後、当初は自由を維持し国家を増大させるためにあった王政が、傲慢と専制へと転じたとき、制度を変更して、彼らは任期一年の支配権と二人の執政官を自らのために設置した。 その方法によって、人間の精神が放縦によって傲慢になることを最も防ぐことができると彼らは考えたからである。