Humanitext Reader

サッルスティウス · カティリナの陰謀 §1-3

精神の優越と歴史執筆への転進

1 / 21 箇所 · ラテン語

要旨

人間における精神の優越性を説き、国家への貢献方法として軍事や政治だけでなく、歴史の執筆活動もまた重要かつ困難な役割であることを主張し、著者が政治を志しながらもその腐敗から離れて執筆を志した経緯を述べる。

§1## C. Sallusti Crispi Catilinae Coniuratio Omnis homines, qui sese student praestare ceteris animalibus, summa ope niti decet, ne vitam silentio transeant veluti pecora, quae natura prona atque ventri oboedientia finxit.
すべての人間は、他の動物たちに抜きん出ることを熱望する以上、自然がうつむき加減に作り、胃袋に従属させた家畜のように、沈黙のうちに生涯を送り終えることのないよう、全力を尽くして努めるのがふさわしい。
sed nostra omnis vis in animo et corpore sita est: animi imperio, corporis servitio magis utimur;
しかし私たちの力のすべては、精神と肉体に置かれている。 私たちは精神の支配を、肉体の隷属をより多く用いる。
alterum nobis cum dis, alterum cum beluis commune est.
前者は私たちと神々とに、後者は獣たちと共通である。
quo mihi rectius videtur ingeni quam virium opibus gloriam quaerere, et quoniam vita ipsa qua fruimur brevis est, memoriam nostri quam maxume longam efficere.
それゆえに、私には、体力よりもむしろ才能の力によって栄光を求めること、また、私たちが享受している人生そのものが短い以上、私たち自身の記憶をできる限り長く残すことが、より正しいことと思われる。
nam divitiarum et formae gloria fluxa atque fragilis est, virtus clara aeternaque habetur.
なぜなら、富や美の栄光は流動的で壊れやすいが、徳は輝かしく永遠のものとされるからである。
Sed diu magnum inter mortalis certamen fuit, vine corporis an virtute animi res militaris magis procederet.
しかし、軍事のことが肉体の力によるのか、あるいは精神の徳によるのか、どちらによってより進展するのかについては、死すべき人間の間で長い間、大きな争いがあった。
nam et prius quam incipias consulto et ubi consulueris mature facto opus est.
なぜなら、始める前には熟慮が必要であり、熟慮したならば、速やかな実行が必要だからである。
ita utrumque per se indigens alterum alterius auxilio eget.
このように、両者はそれぞれそれ自体では不十分であり、一方は他方の助けを必要としている。
§2igitur initio reges — nam in terris nomen imperi id primum fuit— divorsi pars ingenium, alii corpus exercebant: etiam tum vita hominum sine cupiditate agitabatur;
したがって、初めは王たちが(地上における支配の名としては、これが最初であったが)、それぞれ異なって、ある者は才能を、他は肉体を鍛えていた。
sua quoique satis placebant.
その当時はまだ、人間の生活は欲望なく営まれており、それぞれの持ち物で十分に満足していた。
postea vero quam in Asia Cyrus, in Graecia Lacedaemonii et Athenienses coepere urbis atque nationes subigere, lubidinem dominandi causam belli habere, maxumam gloriam in maxumo imperio putare, tum demum periculo atque negotiis compertum est in bello plurumum ingenium posse.
しかしその後、アジアにおいてキュロスが、ギリシアにおいてラケダイモン人やアテナイ人が、都市や民族を征服し始め、支配への熱望を戦争の口実とし、最大の支配権のうちに最大の栄光があると考えた時に、初めて、危機と困難の中で、戦争においては才能が最も大きな力を持つことが、経験によって明らかになった。
quod si regum atque imperatorum animi virtus in pace ita ut in bello valeret, aequabilius atque constantius sese res humanae haberent, neque aliud alio ferri neque mutari ac misceri omnia cerneres.
もし王や指揮官たちの精神の徳が、戦争においてと同様に平和においても発揮されるならば、人間の諸事はより平穏で安定したものとなり、あるものが他へと運ばれたり、すべてが変化し混濁したりするのを見ることはないであろう。
nam imperium facile iis artibus retinetur, quibus initio partum est.
なぜなら、支配権は、それが最初に獲得されたのと同じ技術によって、容易に維持されるからである。
verum ubi pro labore desidia, pro continentia et aequitate lubido atque superbia invasere, fortuna simul cum moribus inmutatur.
しかし、労働の代わりに怠惰が、節制と公正の代わりに放縦と傲慢が侵入するとき、運命は道徳と同時に変化する。
ita imperium semper ad optumum quemque a minus bono transfertur.
このように、支配権は常に、より劣った者から最も優れた者へと移される。
Quae homines arant navigant aedificant, virtuti omnia parent.
人間が耕作し、航海し、建築するすべてのものは、徳に従う。
sed multi mortales, dediti ventri atque somno, indocti incultique vitam sicuti peregrinantes transiere;
しかし、多くの死すべき人間は、胃袋と睡眠に身を捧げ、無教養で無教養のまま、まるで旅人のように生涯を過ごした。
quibus profecto contra naturam corpus voluptati, anima oneri fuit.
彼らにとっては、確かに自然に反して、肉体が快楽であり、魂が重荷であった。
eorum ego vitam mortemque iuxta aestumo, quoniam de utraque siletur.
彼らの生と死を、私は同様に評価する。 なぜなら、そのどちらについても沈黙されているからである。
verum enim vero is demum mihi vivere atque frui anima videtur, qui aliquo negotio intentus praeclari facinoris aut artis bonae famam quaerit.
しかし、真実に、ある活動に専念して輝かしい行為や優れた技術の評判を求める者こそが、私には生き、魂を享受していると思われる。
Sed in magna copia rerum aliud alii natura iter ostendit.
しかし、事物の大いなる豊かさの中で、自然は異なる人々に異なる道を示している。
§3pulchrum est bene facere rei publicae, etiam bene dicere haud absurdum est;
国家に善いことを行うのは美しく、善いことを語るのもまた不条理ではない。
vel pace vel bello clarum fieri licet;
平和においても戦争においても有名になることは許されている。
et qui fecere et qui facta aliorum scripsere, multi laudantur.
自ら行った人々も、他人の行ったことを書いた人々も、多くが称賛される。
ac mihi quidem, tametsi haudquaquam par gloria sequitur scriptorem et auctorem rerum, tamen in primis arduom videtur res gestas scribere: primum quod facta dictis exaequanda sunt;
そして私にとって、行為者と叙述者には決して同等の栄光が続くわけではないとしても、歴史を書くことは最も困難なことと思われる。
dehinc quia plerique quae delicta reprehenderis malevolentia et invidia dicta putant, ubi de magna virtute atque gloria bonorum memores, quae sibi quisque facilia factu putat, aequo animo accipit, supra ea veluti ficta pro falsis ducit.
第一に、事実と言葉を等しくしなければならないからであり、第二に、多くの者が、あなたが非難した過ちを悪意と嫉妬から語られたものと考え、一方で、善き人々の大きな徳と栄光を思い出すときには、各人が自分にとって実行が容易であると考えることは平穏な心で受け入れるが、それを超えるものは、あたかも作り話であるかのように虚偽とみなすからである。
Sed ego adulescentulus initio sicuti plerique studio ad rem publicam latus sum, ibique mihi multa advorsa fuere.
しかし、私は若い頃、初めは多くの人々と同じように、熱意をもって政治へと運ばれたが、そこでは多くの逆境が私にあった。
nam pro pudore, pro abstinentia, pro virtute audacia largitio avaritia vigebant.
なぜなら、恥や節制や徳の代わりに、厚顔、賄賂、貪欲がはびこっていたからである。
quae tametsi animus aspernabatur insolens malarum artium, tamen inter tanta vitia imbecilla aetas ambitione corrupta tenebatur;
私の精神は悪徳に慣れておらず、それらを軽蔑していたものの、これほど大きな悪徳の中で、私の未熟な年齢は野心によって堕落させられ、縛り付けられていた。
ac me, quom ab reliquorum malis moribus dissentirem, nihilo minus honoris cupido eadem qua ceteros fama atque invidia vexabat.
そして、他人の悪い道徳から身を引いていたにもかかわらず、それにもかかわらず、同じ名誉への渇望が、他のみんなと同様に、評判と嫉妬によって私を苦しめた。

語釈・文法注

  1. 1.1summa ope niti decet — 非人称動詞 decet は、意味上の主語として対格(omnis homines)を、主目的として不定詞(niti)を伴う構文を作る。「〜が…することはふさわしい」の意。
  2. 1.3memoriam nostri — 代名詞的属格 nostri(nos の属格)は、名詞 memoriam に対する客観属格(「私たちに対する記憶」)として機能している。所有属格(noster)ではなく、客観的な対象を表す。
  3. 1.6consulto ... mature facto opus est — opus est(〜が必要である)は奪格を伴う。ここでは完了分詞中性単数の consulto および facto が奪格として用いられており、名詞的に「熟慮すること」「実行すること」を表す。
  4. 2.7Quae homines arant — 関係代名詞 quae(対格・中性・複数)の先行詞が省略されており、主節の主語となる名詞節「人間が耕作し……するもの」を形成している。これは主節の omnia と同格である。
  5. 3.2facta dictis exaequanda sunt — 動形容詞 exaequanda(主格・中性・複数)を用いた、義務・必要を表す受動周辺言。facta(行為)が主語、dictis(言葉、与格・中性・複数)は比較の対象を示す。

この箇所を引用する

サッルスティウス, カティリナの陰謀 §1-3. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0631.phi001.humanitext-lat3:1-3

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。