§33'Deos hominesque testamur, imperator, nos arma neque contra patriam cepisse neque quo periculum aliis faceremus, sed uti corpora nostra ab iniuria tuta forent, qui miseri, egentes violentia atque crudelitate faeneratorum plerique patria, sed omnes fama atque fortunis expertes sumus.
「将軍よ、私たちは神々と人間を証人に立てます。 私たちが武器をとったのは、祖国に対抗するためでも、他者に危険を及ぼすためでもなく、私たちの身体を不当な扱いから安全に守るためです。 私たちは悲惨で貧しく、金貸したちの暴力と残忍さによって、大部分の者は祖国を、全員が名誉と財産を奪われています。
neque quoiquam nostrum licuit more maiorum lege uti neque amisso patrimonio liberum corpus habere: tanta saevitia faeneratorum atque praetoris fuit.
私たちのうち誰一人として、祖先の慣行に従って法を利用することも、財産を失った後に自由な身体を保持することも許されませんでした。 金貸したちと法務官の残酷さはそれほどまでに甚だしかったのです。
saepe maiores vostrum, miseriti plebis Romanae, decretis suis inopiae eius opitulati sunt, ac novissume memoria nostra propter magnitudinem aeris alieni volentibus omnibus bonis argentum aere solutum est.
あなた方の先祖はしばしば、ローマのプレブスを哀れんで、自らの議決によって彼らの窮乏を救いました。 そして極めて最近、私たちの記憶にあるところでは、借金のあまりの大きさゆえに、すべての善良な人々が賛同する中で、銀貨が銅貨で支払われました。
saepe ipsa plebs, aut dominandi studio permota aut superbia magistratuum, armata a patribus secessit.
しばしばプレブス自身が、支配への熱望に動かされたり、あるいは政務官たちの傲慢さのために、武器をとって貴族たちから離脱しました。
at nos non imperium neque divitias petimus, quarum rerum causa bella atque certamina omnia inter mortalis sunt, sed libertatem, quam nemo bonus nisi cum anima simul amittit.
しかし私たちは、支配も富も求めてはいません。 それらのもののために、死すべき人間の間であらゆる戦争や争いが起こるのです。 私たちが求めているのは自由であり、これを善良な者は誰も、命と同時にでなければ失うことはありません。
te atque senatum obtestamur, consulatis miseris civibus, legis praesidium quod iniquitas praetoris eripuit restituatis, neve nobis eam neccessitudinem inponatis, ut quaeramus, quonam modo maxume ulti sanguinem nostrum pereamus.
私たちはあなたと元老院に懇願します。 悲惨な市民たちに配慮し、法務官の不公正が奪い去った法の保護を回復し、私たちに次のような必然性を課さないでください。 すなわち、私たちがどのようにして自らの血の復讐を最も遂げた上で死ぬべきかを模索せねばならぬという必然性を。
' §34Ad haec Q. Marcius respondit, si quid ab senatu petere vellent, ab armis discedant, Romam supplices proficiscantur: ea mansuetudine atque misericordia senatum populi Romani semper fuisse, ut nemo umquam ab eo frustra auxilium petiverit.
」これに対してクィントゥス・マルキウスは答えた。 もし元老院に何かを願い出たいのであれば、武器を置いて、嘆願者としてローマへ赴くべきである。 ローマ人民の元老院は常に非常に寛大で慈悲深かったので、これまでに誰も元老院から虚しく援助を求めた者はいなかった、と。
At Catilina ex itinere plerisque consularibus, praeterea optumo quoique litteras mittit: se falsis criminibus circumventum, quoniam factioni inimicorum resistere nequiverit, fortunae cedere, Massiliam in exilium proficisci, non quo sibi tanti sceleris conscius esset, sed uti res publica quieta foret neve ex sua contentione seditio oreretur.
一方カティリーナは、旅の途中から、多くの執政官経験者、さらにはすべての最善の者たちに手紙を送った。 自分は偽りの告発によって包囲され、敵の派閥に抵抗することができなかったため、運命に従い、マッシリアへ亡命に赴くつもりである。 それは自分がそのような大罪を自覚しているからではなく、国家が平穏であり、自分の争いから暴動が生じないようにするためである、と。
ab his longe divorsas litteras Q. Catulus in senatu recitavit, quas sibi nomine Catilinae redditas dicebat.
これらとは全く異なる手紙を、クィントゥス・カトゥルスが元老院で朗読した。 彼はそれをカティリーナの名において自分に届けられたものだと言った。
earum exemplum infra scriptum est.
その写しは以下に記されている通りである。
§35'L. Catilina Q. Catulo.
「ルキウス・カティリーナよりクィントゥス・カトゥルスへ。
Egregia tua fides, re cognita, grata mihi magnis in meis periculis, fiduciam commendationi meae tribuit.
あなたの並外れた忠実さは、事実に照らして知られており、私の大きな危険の中にあって喜ばしく、私の委託に対して信頼を与えてくれます。
quam ob rem defensionem in novo consilio non statui parare: satisfactionem ex nulla conscientia de culpa proponere decrevi, quam me dius fidius veram licet cognoscas.
それゆえ、私は新たな計画において弁護を準備しないと決めました。 罪の自覚がないことから、弁明を提示することに決めたのです。 神にかけて、あなたがそれを真実であると知ることは許されています。
iniuriis contumeliisque concitatus, quod fructu laboris industriaeque meae privatus statum dignitatis non obtinebam, publicam miserorum causam pro mea consuetudine suscepi, non quin aes alienum meis nominibus ex possessionibus solvere non possem — et alienis nominibus liberalitas Orestillae suis filiaeque copiis persolveret — sed quod non dignos homines honore honestatos videbam meque falsa suspicione alienatum esse sentiebam.
不当な扱いや屈辱に駆り立てられ、自分の労働と勤勉の成果を奪われて尊厳ある地位を保持できなかったため、私は自らの習慣に従って、不遇な人々の公的な大義を引き受けました。 それは、自分の名義の借金を自分の資産から支払うことができなかったからではなく(他人の名義の借金については、オレスティッラの気前の良さが彼女自身と娘の財産によって払い清めてくれるでしょう)、名誉に値しない人々が名誉を授けられているのを目にし、自分が誤った疑惑によって疎外されていると感じたからです。
hoc nomine satis honestas pro meo casu spes reliquae dignitatis conservandae sum secutus.
この理由から、私は自らの境遇に照らして、残された尊厳を保つための十分に名誉ある希望を追求したのです。
plura quom scribere vellem, nuntiatum est vim mihi parari.
もっと多くを書きたかったのですが、私に対して武力が準備されているとの報せが入りました。
nunc Orestillam commendo tuaeque fidei trado;
今、私はオレスティッラを推薦し、あなたの忠実さに託します。
eam ab iniuria defendas, per liberos tuos rogatus.
あなたの子供たちにかけてお願いします、彼女を不当な扱いから守ってください。
haveto.
健やかに。
' §36Sed ipse paucos dies conmoratus apud C. Flaminium in agro Arretino, dum vicinitatem antea sollicitatam armis exornat, cum fascibus atque aliis imperi insignibus in castra ad Manlium contendit.
」しかし彼自身は、以前にあらかじめ誘いをかけておいた周辺地域を武器で武装させる間、アレティウム領内のガイウス・フラミニウスの家に数日間滞在した後、ファスケスおよびその他のインペリウムの標章を携えて、マンリウスのもとへと陣営に急いだ。
haec ubi Romae comperta sunt, senatus Catilinam et Manlium hostis iudicat, ceterae multitudini diem statuit, ante quam sine fraude liceret ab armis discedere praeter rerum capitalium condemnatis.
これらのことがローマで知られると、元老院はカティリーナとマンリウスを国家の敵と判定し、その他の群衆に対しては、死罪に値する罪で有罪判決を受けている者たちを除き、罪に問われることなく武器を置くことが許される期日を定めた。
praeterea decernit, uti consules dilectum habeant, Antonius cum exercitu Catilinam persequi maturet, Cicero urbi praesidio sit.
さらに、執政官たちが徴兵を行うこと、アントニウスは軍隊を率いてカティリーナの追跡を急ぐこと、キケロは市の防衛にあたることを議決した。
Ea tempestate mihi imperium populi Romani multo maxume miserabile visum est.
あの時代、私にはローマ人民の帝国がはるかに最も悲惨なものと思われた。
quoi quom ad occasum ab ortu solis omnia domita armis parerent, domi otium atque divitiae, quae prima mortales putant, adfluerent, fuere tamen cives, qui seque remque publicam obstinatis animis perditum irent.
それに対して、日昇る国から日沈む国に至るまで、武力によって征服されたすべての国々が従い、国内には、死すべき人間が第一のものとみなす平穏と富が満ち溢れていたというのに、頑なな心をもって自分自身と国家を破滅させようとする市民たちが存在したのである。
namque duobus senati decretis ex tanta multitudine neque praemio inductus coniurationem patefecerat neque ex castris Catilinae quisquam omnium discesserat: tanta vis morbi atque uti tabes plerosque civium animos invaserat.
なぜなら、元老院の二つの議決を経てもなお、あれほどの群衆の中から、報酬に惹かれて陰謀を暴露した者は一人もなく、またカティリーナの陣営から離脱した者も、すべての者の中で誰一人としていなかったからである。 病、あるいは疫病のようなものの非常に強い力が、市民たちの大部分の心に侵入していたのである。 」