§19postea Piso in citeriorem Hispaniam quaestor pro praetore missus est adnitente Crasso, quod eum infestum inimicum Cn.
その後、ピソはクラッススの強力な後押しにより、プラエトル(法務官)格のクァエストル(財務官)として近ヒスパニアへ派遣された。
Pompeio cognoverat.
なぜならクラッススは、ピソがグナエウス・ポンペイウスの激しい宿敵であることを知っていたからである。
neque tamen senatus provinciam invitus dederat, quippe foedum hominem a re publica procul esse volebat, simul quia boni complures praesidium in eo putabant et iam tum potentia Pompei formidulosa erat.
しかし、元老院も不本意ながらその属州を与えたわけではなかった。 なぜなら、彼らはこの不届きな男が国家から遠く離れることを望んでおり、同時に、多くの良識ある人々が彼の中に防衛手段を見出しており、すでに当時ポンペイウスの権力は恐るべきものになっていたからである。
sed is Piso in provincia ab equitibus Hispanis, quos in exercitu ductabat, iter faciens occisus est.
しかし、このピソは属州において、自分が軍隊の中で率いていたヒスパニアの騎兵たちによって、行軍中に殺害された。
sunt qui ita dicant imperia eius iniusta superba crudelia barbaros nequivisse pati;
彼の不当で、傲慢で、残虐な命令に、異民族たちが耐えかねたのだと主張する者たちもいる。
alii autem, equites illos, Cn.
しかし、他の人々は、それらの騎兵たちはグナエウス・ポンペイウスの古くからの忠実な被護民であり、ポンペイウスの意向によってピソを襲撃したのだと主張している。
Pompei veteres fidosque clientis, voluntate eius Pisonem aggressos: numquam Hispanos praeterea tale facinus fecisse, sed imperia saeva multa antea perpessos.
すなわち、ヒスパニア人がそれまでこれほど恐るべき犯行に及んだことは一度もなく、以前にも多くの過酷な支配を耐え忍んできたのだから、と。
nos eam rem in medio relinquemus.
我々はこの問題を未解決のままにしておく。
de superiore coniuratione satis dictum.
以前の陰謀については十分に語られた。
§20Catilina ubi eos, quos paulo ante memoravi, convenisse videt, tametsi, cum singulis multa saepe egerat, tamen in rem fore credens univorsos appellare et cohortari, in abditam partem aedium secedit atque ibi omnibus arbitris procul amotis orationem huiusce modi habuit:
'Ni virtus fidesque vostra spectata mihi forent, nequiquam opportuna res cecidisset;
カティリーナは、自分が少し前に言及した者たちが集まったのを目にすると、個々の者たちとはすでにしばしば多くのことを交渉していたものの、全員に対して一斉に語りかけ、鼓舞することが有益であると信じ、邸宅の奥まった場所へと退き、そこで一切の目撃者を遠ざけて、次のような演説を行った。 「もし諸君の勇気と忠誠が私にとって実証済みの確かなものであったなら、この絶好の機会は無駄に訪れたことになり、大きな希望も支配権の掌握もむなしく終わっていただろう。
spes magna, dominatio in manibus frustra fuissent, neque ego per ignaviam aut vana ingenia incerta pro certis captarem.
また、私は怠惰や浅はかな精神によって、不確実なもののために確実なものを追い求めるようなことはしなかっただろう。
sed quia multis et magnis tempestatibus vos cognovi fortis fidosque mihi, eo animus ausus est maxumum atque pulcherrumum facinus incipere, simul quia vobis eadem quae mihi bona malaque esse intellexi;
しかし、多くの重大な危機において諸君が私に対して勇敢であり、忠実であることを知っていたからこそ、私の心はこれほどまでに重大で輝かしい企てを開始する勇気を持てたのである。 同時に、諸君にとっての良いことや悪いことが、私にとってのものと全く同じであると理解していたからでもある。
nam idem velle atque idem nolle, ea demum firma amicitia est.
なぜなら、同じことを望み、同じことを拒むこと、これこそが真に強固な友情なのだから。
Sed ego quae mente agitavi, omnes iam antea divorsi audistis.
しかし、私が心の中で巡らせてきたことは、諸君全員がすでに以前、個別に聞いていたことである。
ceterum mihi in dies magis animus accenditur, quom considero, quae condicio vitae futura sit, nisi nosmet ipsi vindicamus in libertatem.
しかし、もし我々自身が我々を自由へと解放しないならば、いかなる人生の境遇が待ち受けているかを考えるとき、私の心は日々ますます燃え上がるのである。
nam postquam res publica in paucorum potentium ius atque dicionem concessit, semper illis reges tetrarchae vectigales esse, populi nationes stipendia pendere;
というのも、国家が少数の有力者たちの権利と支配のもとに屈して以来、常に彼らに対して諸王や四分領主は貢納を払い、諸民族や諸国家は税を納めている。
ceteri omnes, strenui boni, nobiles atque ignobiles, volgus fuimus sine gratia, sine auctoritate, iis obnoxii, quibus, si res publica valeret, formidini essemus.
我々他のすべての者は、活動的で優れた者も、貴族も平民も、好意もなく、権威もなく、国家が健全であったなら我々を恐れたであろう者たちに従属する、烏合の衆と成り下がってしまった。
itaque omnis gratia potentia honos divitiae apud illos sunt aut ubi illi volunt; nobis reliquere pericula repulsas iudicia egestatem.
それゆえ、すべての好意、権力、名誉、富は彼らのもとに、あるいは彼らが望む場所にあり、我々には危険、落選、裁判、貧困が残された。
quae quo usque tandem patiemini, o fortissumi viri? nonne emori per virtutem praestat quam vitam miseram atque inhonestam, ubi alienae superbiae ludibrio fueris, per dedecus amittere? verum enim vero, pro deum atque hominum fidem, victoria in manu nobis est, viget aetas, animus valet;
これらをいったい、いつまで耐え忍ぶつもりなのか、きわめて勇敢な男たちよ。 死ぬことは、他人の傲慢の慰みものとされ、不名誉のうちに惨めで不名誉な人生を失うことよりも優れているのではないか? だが実際、神々と人間の信義にかけて、勝利は我々の手の中にある。 若さはみなぎり、精神は健在である。
contra illis annis atque divitiis omnia consenuerunt.
これに対し、彼らの方は加齢と富によってすべてが衰えきっている。
tantummodo incepto opus est, cetera res expediet.
ただ行動を開始することだけが必要であり、それ以外のことは状況が解決してくれるだろう。
etenim quis mortalium, quoi virile ingenium est, tolerare potest illis divitias superare, quas profundant in extruendo mari et montibus coaequandis, nobis rem familiarem etiam ad necessaria deesse? illos binas aut amplius domos continuare, nobis larem familiarem nusquam ullum esse? quom tabulas signa toreumata emunt, nova diruunt, alia aedificant, postremo omnibus modis pecuniam trahunt vexant, tamen summa lubidine divitias suas vincere nequeunt.
実際、男らしい気概を持つ人間で、誰が、彼らには海を埋め立て山を平らにするために浪費するほどの過剰な富がある一方で、我々には生活必需品にさえ家財が不足していることに耐えられようか? 彼らが二棟、あるいはそれ以上の家を連結させている一方で、我々にはどこにも一家の炉が一つもないことに耐えられようか? 彼らは絵画、彫像、浮彫の器を購入し、新しい建物を壊しては別のものを建て、要するにあらゆる手段で金を浪費し、虐げているにもかかわらず、その極限の放蕩をもってしても自らの富を使い果たすことができない。
at nobis est domi inopia, foris aes alienum, mala res, spes multo asperior: denique quid reliqui habemus praeter miseram animam?
Quin igitur expergiscimini? en illa, illa quam saepe optastis libertas, praeterea divitiae decus gloria in oculis sita sunt;
しかし、我々にあるのは家での困窮、外での借金、悲惨な現状、それよりもはるかに過酷な未来の展望である。 つまるところ、我々には惨めな命以外に何が残されているだろうか? では、なぜ目覚めないのか? 見よ、あれこそが、諸君がしばしば熱望した自由であり、さらに富、名誉、栄光が、目の前に置かれている。
fortuna omnia ea victoribus praemia posuit.
運命は勝者に対する報酬として、これらすべてを用意した。
res tempus pericula egestas belli spolia magnifica magis quam oratio mea vos hortantur.
現状、好機、危険、貧困、そして戦争の輝かしい戦利品こそが、私の言葉以上に諸君を駆り立てている。
vel imperatore vel milite me utimini: neque animus neque corpus a vobis aberit.
私を総司令官としてでも、一兵卒としてでも用いるがよい。 私の精神も身体も、諸君から離れることはないだろう。
haec ipsa, ut spero, vobiscum una consul agam, nisi forte me animus fallit et vos servire magis quam imperare parati estis. '
私が執政官として、これらまさにそのことを諸君とともに成し遂げるだろう、と私は望んでいる。 よほど私の心が私を欺いており、諸君が支配することよりも服従することへの準備ができているのでない限りは」