Humanitext Reader

サッルスティウス · カティリナの陰謀 §11-14

スッラ以後の風紀の頽廃とカティリーナの誘惑

4 / 21 箇所 · ラテン語

要旨

スッラによる独裁とその兵士たちの堕落を契機として、ローマ社会において貪欲と奢侈が蔓延し、美徳が失われていった過程が描かれる。カティリーナはこのような退廃した環境を利用し、社会の爪弾き者や若者たちを自らの陣営に引き込んでいった。

§11Sed primo magis ambitio quam avaritia animos hominum exercebat, quod tamen vitium propius virtutem erat.
しかし最初は、貪欲よりも野心のほうが人間の心を強く動かしていたが、この欠点のほうは美徳により近いものであった。
nam gloriam honorem imperium bonus et ignavos aeque sibi exoptant;
なぜなら、名誉や官職や支配権を、優れた者も怠惰な者も等しく自分自身に熱望するからである。
sed ille vera via nititur, huic quia bonae artes desunt, dolis atque fallaciis contendit.
しかし、前者は正しい道によって努力し、後者は優れた徳行を欠いているがゆえに、欺瞞とペテンによって競おうとする。
avaritia pecuniae studium habet, quam nemo sapiens concupivit: ea quasi venenis malis inbuta corpus animumque virilem effeminat, semper infinita et insatiabilis est, neque copia neque inopia minuitur.
貪欲は金銭への執着をはらんでおり、これを賢者で切望した者はいない。 それは、あたかも悪しき毒を注入されたかのように、男らしい肉体と精神を骨抜きにし、常に無限で飽くことを知らず、富によっても貧困によっても減じられることがない。
sed postquam L. Sulla armis recepta re publica bonis initiis malos eventus habuit, rapere omnes omnes trahere, domum alius alius agros cupere, neque modum neque modestiam victores habere, foeda crudeliaque in civis facinora facere.
しかし、ルキウス・スッラが武力によって国家を取り戻した後、その始まりこそ良好であったものの、悪しき結果をもたらすようになると、誰もが略奪し、誰もが引きずり回し、ある者は家を、別の者は畑を欲しがり、勝者たちは限度も自制も持たず、市民に対して忌まわしく残虐な非道を働いた。
huc adcedebat quod L. Sulla exercitum, quem in Asia ductaverat, quo sibi fidum faceret, contra morem maiorum luxuriose nimisque liberaliter habuerat.
これに加えて、ルキウス・スッラが、自らに忠実にするためにアジアで率いていた軍隊を、祖先の風習に反して、贅沢に、かつあまりにも寛大に遇していたという事実があった。
loca amoena voluptaria facile in otio ferocis militum animos molliverant: ibi primum insuevit exercitus populi Romani amare potare, signa tabulas pictas vasa caelata mirari, ea privatim et publice rapere, delubra spoliare, sacra profanaque omnia polluere.
快適で快楽に満ちた土地は、余暇の中で、兵士たちの獰猛な心を容易に骨抜きにしていた。 そこで初めて、ローマ人民の軍隊は、愛欲に耽り、酒を飲み、彫像や絵画や彫刻を施された器を賛美し、それらを私的にも公的にも略奪し、神殿を荒らし、聖なるものも俗なるものもすべて汚すことに慣れたのである。
igitur ii milites, postquam victoriam adepti sunt, nihil reliqui victis fecere.
それゆえ、これらの兵士たちは、勝利を獲得した後、敗者たちに何も残さなかった。
quippe secundae res sapientium animos fatigant: ne illi corruptis moribus victoriae temperarent.
実に、順境は賢者の心さえ疲れ果てさせる。 ましてや、彼らが腐敗した道徳のままで、勝利に対して自制を保ち得たはずがない。
§12Postquam divitiae honori esse coepere et eas gloria imperium potentia sequebatur, hebescere virtus, paupertas probro haberi, innocentia pro malevolentia duci coepit.
富が名誉となり始め、これに名声、支配権、権力が従うようになると、美徳は衰え、貧困は恥辱と見なされ、清廉さは悪意と解釈され始めた。
igitur ex divitiis iuventutem luxuria atque avaritia cum superbia invasere: rapere consumere, sua parvi pendere aliena cupere, pudorem pudicitiam, divina atque humana promiscua, nihil pensi neque moderati habere.
それゆえ、富から生じた贅沢と貪欲が、傲慢さを伴って若者たちを襲った。 彼らは略奪し、消費し、自らのものを軽んじ、他人のものを欲しがり、恥じらいや貞操、神聖なものと人間的なものを区別せず、何ひとつ顧みず、自制することもなかった。
operae pretium est, quom domos atque villas cognoveris in urbium modum exaedificatas, visere templa deorum, quae nostri maiores religiosissumi mortales fecere.
都市の規模で建てられた家々や別荘を知った後に、極めて信心深い人間であった我々の祖先が建てた神々の神殿を訪れてみることは、価値のあることである。
verum illi delubra deorum pietate, domos suas gloria decorabant, neque victis quicquam praeter iniuriae licentiam eripiebant.
しかし、彼らは神々の神殿を敬虔さによって、自らの家を栄光によって飾っており、敗者たちからは不義を働く自由以外には何も奪わなかった。
at hi contra, ignavissumi homines, per summum scelus omnia ea sociis adimere, quae fortissumi viri victores reliquerant: proinde quasi iniuriam facere id demum esset imperio uti.
これに対して彼らは、極めて不甲斐ない人間でありながら、最も勇敢な男たちが勝者として残しておいたそれらすべてのものを、この上ない犯罪によって同盟者たちから奪い去った。 それはまるで、不正を行うことこそが、まさに支配権を行使することであるかのように。
§13nam quid ea memorem, quae nisi iis qui videre nemini credibilia sunt, a privatis compluribus subvorsos montis, maria constrata esse? quibus mihi videntur ludibrio fuisse divitiae: quippe quas honeste habere licebat, abuti per turpitudinem properabant.
なぜなら、それを見た者たち以外には誰にとっても信じがたいこと、すなわち、多くの私人によって山々が切り崩され、海に土台が築かれたことを、どうして私が言及する必要があるだろうか。 彼らにとって、富は慰みものであったと私には思われる。 なぜなら、それを名誉ある形で保持することができたのに、彼らは恥ずべき方法でそれを浪費することを急いだからである。
sed lubido stupri ganeae ceterique cultus non minor incesserat: viri muliebria pati, mulieres pudicitiam in propatulo habere;
しかし、姦通や大食、その他の快楽の追求に対する情欲も、劣らず彼らを襲っていた。 男たちは女の役割を甘受し、女たちは貞操を公然と売り物にした。
vescendi causa terra marique omnia exquirere; dormire prius quam somni cupido esset; non famem aut sitim, neque frigus neque lassitudinem opperiri, sed ea omnia luxu antecapere.
食らうために陸と海からあらゆるものを捜し求め、眠気が生じる前に眠り、空腹や渇き、寒さや疲労を待つことなく、それらすべてを贅沢によって先取りした。
haec iuventutem, ubi familiares opes defecerant, ad facinora incendebant: animus inbutus malis artibus haud facile lubidinibus carebat;
これらのことが、家財が尽きた若者たちを、悪行へと駆り立てていた。 悪しき習性に染まった精神は、容易には情欲を断つことができなかった。
eo profusius omnibus modis quaestui atque sumptui deditus erat.
それゆえ、彼らはなおさら、利得と浪費にあらゆる手段で没頭していた。
§14In tanta tamque corrupta civitate Catilina, id quod factu facillumum erat, omnium flagitiorum atque facinorum circum se tamquam stipatorum catervas habebat.
これほど巨大で腐敗した国家において、カティリーナは、行うのが極めて容易なこととして、あらゆる恥知らずな振る舞いや悪行に手を染める者たちの群れを、あたかも護衛兵であるかのように自らの周囲にはべらせていた。
nam quicumque inpudicus adulter ganeo manu ventre pene bona patria laceraverat, quique alienum aes grande conflaverat, quo flagitium aut facinus redimeret, praeterea omnes undique parricidae sacrilegi convicti iudiciis aut pro factis iudicium timentes, ad hoc quos manus atque lingua periurio aut sanguine civili alebat, postremo omnes quos flagitium egestas conscius animus exagitabat, ii Catilinae proxumi familiaresque erant.
なぜなら、手、腹、性器によって父祖の財産を切り崩した破廉恥漢、姦通者、大食漢の誰もが、また、自らの恥ずべき行為や悪行を買い取るために、莫大な借金を重ねた誰もが、さらに、いたるところから集まった、裁判で有罪判決を受けた、あるいは自らの行為のために裁判を恐れているすべての尊属殺害者や神殿荒らし、これに加えて、偽証や同胞の血によって自らの手や舌を養っていた者たち、最後に、悪行、貧困、罪悪感が苛んでいたすべての者たち、彼らこそが、カティリーナに最も近い腹心であり、友人たちであった。
quod si quis etiam a culpa vacuos in amicitiam eius inciderat, cottidiano usu atque illecebris facile par similisque ceteris efficiebatur.
だが、仮に罪のない者が彼の友情の中に陥ったとしても、日々の交わりと誘惑によって、容易に他の者たちと同等で同じような者へと変えられた。
sed maxume adulescentium familiaritates adpetebat: eorum animi molles et aetate fluxi dolis haud difficulter capiebantur.
しかし、彼はとりわけ若者たちとの親交を求めた。 彼らの精神は柔軟で、年齢ゆえに移ろいやすいため、欺瞞によって苦もなく捕らえられたからである。
nam ut quoiusque studium ex aetate flagrabat, aliis scorta praebere, aliis canes atque equos mercari; postremo neque sumptui neque modestiae suae parcere, dum illos obnoxios fidosque sibi faceret.
なぜなら、それぞれの年齢に応じて燃え上がる情熱に従い、ある者には娼婦をあてがい、別の者には犬や馬を買い与え、最後に、彼らを自分に依存させ、忠実にさせるためなら、いかなる費用も自らの尊厳も惜しまなかったからである。
scio fuisse nonnullos, qui ita existumarent iuventutem, quae domum Catilinae frequentabat, parum honeste pudicitiam habuisse;
カティリーナの家に出入りしていた若者たちが、貞操を軽んじていたと考える人々がいたことを私は知っている。
sed ex aliis rebus magis quam quod quoiquam id compertum foret haec fama valebat.
しかし、この噂は、誰かにとってそれが事実として確認されていたからというよりは、むしろ他の事情から力を得ていたのである。

語釈・文法注

  1. 11.2ille vera via nititur, huic ... contendit — 指示代名詞 ille(あれ、前者)と huic(これ[に]、後者)は、それぞれ前文の bonus(優れた者)と ignavos(怠惰な者)を指す。通常の「hic = 後者(近いもの)」「ille = 前者(遠いもの)」の対比関係に合致している。
  2. 11.4rapere omnes omnes trahere — ここでの rapere, trahere, cupere, habere, facere はすべて歴史的不定詞(直説法未完了過去と同等)であり、主格の主語(omnes, alius, victores)を伴う。スッラ退役兵らの急速で無秩序な暴挙を、臨場感をもって緊迫した文体で描写する効果を持つ。
  3. 11.8ne illi corruptis moribus victoriae temperarent — ne + 接続法過去(temperarent)により、「ましてや彼らが自制できたはずがあろうか」という過去における強い否定の疑念や不可能を表す。奪格句 corruptis moribus は「道徳が腐敗した状態において」という付帯状況または原因を表し、動詞 temperare は与格(victoriae)を支配する。
  4. 14.1id quod factu facillumum erat — factu は自動詞 facio の仰臥動詞(スピーヌム)の第二形(奪格)であり、形容詞 facillumum を修飾して「行うことにおいて(行うのに)」という観点を限定する。節全体は、先行する状況に対する同格的な挿入句として機能している。

この箇所を引用する

サッルスティウス, カティリナの陰謀 §11-14. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0631.phi001.humanitext-lat3:11-14

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。