Humanitext Reader

コルネリウス・ネポス · エウメネス伝 §8.1-8.7

冬営での軍の分散とアンティゴノスの砂漠進軍

8 / 13 箇所 · ラテン語

要旨

エウメネスはパライタケネでの戦闘後にペルシスに冬営するが、兵士たちの勝手な要望により軍は分散する。これを知ったアンティゴノスは、虚を突いて急襲するために砂漠地帯を強行突破する作戦を決行する。

§8.1Hic in Paraetacis cum Antigono conflixit, non acie instructa, sed in itinere, eumque male acceptum in Mediam hiematum coegit redire.
エウメネスはパライタケネにおいてアンティゴノスと戦ったが、陣形を整えての戦闘ではなく行軍中のことであり、打撃を被ったアンティゴノスを冬営のためにメディアへと撤退させた。
ipse in finitima regione Persidis hiematum copias divisit, non ut voluit, sed ut militum cogebat voluntas.
彼自身は、ペルシスの隣接地域に冬営のために軍を分散させたが、それは自らの望む形ではなく、兵士たちの意志が強いた形であった。
§8.2namque illa phalanx Alexandri Magni, quae Asiam peragrarat deviceratque Persas, inveterata cum gloria tum etiam licentia, non parere se ducibus, sed imperare postulabat, ut nunc veterani faciunt nostri.
というのも、アジアを席巻しペルシア人を打ち破った、あの高名なアレクサンドロス大王のファランクスは、栄光だけでなく放縦をも長年積み重ねていたため、将軍たちに従うのではなく、彼らを支配することを要求したからである。 それはちょうど、今日の我々の退役兵たちがしているのと同じことである。
itaque periculum est ne faciant quod illi fecerunt, sua intemperantia nimiaque licentia ut omnia perdant neque minus eos, cum quibus fecerint, quam adversus quos steterint.
したがって、我々の退役兵たちも彼らと同じことを行い、その無秩序と度を越した放縦によって、自らが味方する者たちをも敵対する者たちに劣らず、すべて破滅させてしまう危険がある。
§8.3quodsi quis illorum veteranorum legat facta, paria horum cognoscat neque rem ullam nisi tempus interesse iudicet.
もし誰かが彼らマケドニアの退役兵たちの業績を読むならば、我々の退役兵たちのそれと同等であることを知るだろうし、時代の違い以外には何の違いもないと判断するであろう。
sed ad illos revertar.
しかし、彼らの話に戻ろう。
hiberna sumpserant non ad usum belli, sed ad ipsorum luxuriam, longeque inter se discesserant.
彼らは戦争の必要性のためではなく、自らの贅沢のために冬営地を選び、互いに遠く離れて散らばっていた。
§8.4hoc Antigonus cum comperisset intellegeretque se parem non esse paratis adversariis, statuit aliquid sibi consilii novi esse capiendum.
アンティゴノスはこのことを知り、敵が備えを固めているときには自分は彼らに対抗できないと理解すると、何か新しい策を講じなければならないと決意した。
duae erant viae, qua ex Medis, ubi ille hiemabat, ad adversariorum hibernacula posset perveniri.
彼が冬営していたメディアから、敵の冬営地に到達できる道は二つあった。
§8.5quarum brevior per loca deserta, quae nemo incolebat propter aquae inopiam, ceterum dierum erat fere decem;
そのうち短い方は、水不足のために誰も住んでいない砂漠地帯を通るものであったが、およそ10日間の行程であった。
illa autem, qua omnes commeabant, altero tanto longiorem habebat anfractum, sed erat copiosa omniumque rerum abundans.
一方、誰もが往来するもう一つの道は、その2倍も長い迂回路であったが、物資が豊富であらゆるものが満ち足りていた。
§8.6hac si proficisceretur, intellegebat prius adversarios rescituros de suo adventu, quam ipse tertiam partem confecisset itineris;
もし彼がこちらの道を進むならば、彼が全行程の3分の1も進まないうちに、敵は彼の到来を察知してしまうだろうと彼は理解していた。
sin per loca sola contenderet, sperabat se imprudentem hoster oppressurum.
しかし、もし砂漠地帯を急行するならば、油断している敵を不意に襲うことができると彼は期待した。
§8.7ad hanc rem conficiendam imperavit quam plurimos utres atque etiam culleos comparari post haec pabulum, praeterea cibaria cocta dierum decem, ut quam minime fieret ignis in castris.
この計画を実行するために、彼はできるだけ多くの革袋、さらには大型の革袋を準備させ、その後に飼料、さらには軍営の中で火が焚かれることが極力少なくなるように、10日分の調理済みの食糧を用意することを命じた。
iter quo habeat, omnes celat.
自分がどこへ行軍するのかは、すべての人に対して秘密にした。
sic paratus, qua constituerat, proficiscitur.
このように準備を整え、彼は自ら決めたルートを通って出発した。

語釈・文法注

  1. 8.1male acceptum — 動詞 accipere に副詞 male が伴うことで「(敵に)打撃を与える」「手荒く扱う」という慣用的な意味になる。ここでは完了受動分詞 acceptum が eum (アンティゴノス)を修飾し、主動詞 coegit の目的語の状況を説明している。
  2. 8.2non parere se ducibus, sed imperare — 対格の代名詞 se は、動詞 postulabat に導かれた対格不定詞構文(ACI)における不定詞 parere および imperare の意味上の主語である。
  3. 8.2neque minus eos, cum quibus fecerint, quam adversus quos steterint — eos は先行詞であり、関係節 cum quibus fecerint と adversus quos steterint がこれに係る。facio cum aliquo は「誰々と同じ行動をとる、味方する」という慣用表現であり、stare adversus aliquem は「誰々に対抗して立つ、敵対する」を意味する。
  4. 8.3paria horum — paria は cognoscat の直接目的語(中性複数対格)であり、「同等のこと、等しい事績」を意味する。属格 horum は比較の基準を表す paria の修飾語であり、前文の nostri veterani(我々の退役兵たち)を指している。
  5. 8.4posset perveniri — 自動詞 pervenire の非人称受動態であり、「到達されうる、到達することができる」という意味。関係副詞 qua(それによって、そこを通って)に導かれる関係節内で、可能を示す接続法過去 posset とともに使われている。
  6. 8.5altero tanto — 差の奪格であり、altero tanto で「もうこれと同じだけ、2倍も」という意味の副詞的表現。比較級 longiorem を修飾している。
  7. 8.7iter quo habeat, omnes celat — 動詞 celat は、二重対格(人に物事を隠す)をとる。ここでは人(omnes)と、物事(間接疑問節 iter quo habeat「彼がどこへ行軍するのか」)がそれぞれ対格の役割を果たしている。

この箇所を引用する

コルネリウス・ネポス, エウメネス伝 §8.1-8.7. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0588.abo018.humanitext-lat2:8.1-8.7

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。