Humanitext Reader

コルネリウス・ネポス · エウメネス伝 §1.1-1.6

エウメネスの出自と両王への仕官

1 / 13 箇所 · ラテン語

要旨

著者はカルディア出身のエウメネスを紹介し、非マケドニア人という出自の逆境にもかかわらず、その優れた才知によってフィリッポスおよびアレクサンドロス両王に重用され、多大な信頼を得た経歴を述べる。

§1.1Eumenes Cardianus.
カルディアのエウメネス。
huius si virtuti par data esset fortuna, non ille quidem maior exsitisset, quod magnos homines virtute metimur, non fortuna, sed multo illustrior atque etiam honoratior.
もし彼の徳にふさわしい幸運が与えられていたならば、彼はより偉大な存在になったわけではないが(なぜなら、私たちは偉大な人々を徳によって測るのであり、幸運によってではないからだ)、しかしはるかに輝かしく、またいっそう名誉ある者になっていただろう。
§1.2nam cum aetas eius incidisset in ea tempora, quibus Macedones florerent, multum ei detraxit inter eos viventi, quod alienae erat civitatis, neque aliud huic defuit quam generosa stirps.
というのも、彼の生涯が、マケドニア人が隆盛を極めていたあの時代に当たっていたため、彼らの間で暮らしていた彼にとって、自分が異邦の市民であることが大きなマイナスとなり、彼に欠けていたのは高貴な家柄以外には何もなかったからである。
§1.3etsi enim domestico summo genere erat, tamen Macedones eum sibi aliquando anteponi indigne ferebant, neque tamen non patiebantur: vincebat enim omnes cura, vigilantia, patientia, calliditate et celeritate ingenii.
実際、彼は本国では最高位の家柄の出身であったが、それにもかかわらずマケドニア人たちは、彼が時として自分たちより優先されることを不快に思っていた。 しかしそれでも、彼らはそれに耐えないわけにはいかなかった。 というのも、彼は、気配り、用心深さ、耐え忍ぶ力、抜け目のなさ、そして才知の素早さによって、あらゆる人々を凌駕していたからである。
§1.4Hic peradulescentulus ad amicitiam accessit Philippi, Amyntae filii, brevique tempore in intimam pervenit familiaritatem: fulgebat enim iam in adulescentulo indoles virtutis.
この人物は、極めて若い頃にアミュンタスの子フィリッポスの友情を得て、短期間のうちに極めて親密な知己となるに至った。 なぜなら、その若者には、すでに優れた才能の兆しが輝いていたからである。
§1.5itaque eum habuit ad manum scribae loco, quod multo apud Graios honorificentius est quam apud Romanos.
それゆえ、フィリッポスは彼を書記官の立場で身近に置いたが、この役職はギリシア人の間ではローマ人の間よりもはるかに名誉あるものである。
namque apud nos, re vera sicut sunt, mercennarii scribae existimantur; at apud illos e contrario nemo ad id officium admittitur nisi honesto loco, et fide et industria cognita, quod necesse est omnium consiliorum eum esse participem.
なぜなら、我々の間では、実際にそうであるように、書記官は雇われ人と見なされているが、彼らの間ではそれとは反対に、名誉ある家柄の出身で、忠実さと勤勉さが認められた者でなければ、その職務に就くことは許されないからである。 これは、その者がすべての計画に参与することが必要であるからである。
§1.6hunc locum tenuit amicitiae apud Philippum annos septem.
彼はフィリッポスのもとでこの友情の地位を7年間保持した。
illo interfecto eodem gradu fuit apud Alexandrum annos tredecim.
彼が殺害されると、アレクサンドロスのもとでも13年間同じ地位にあった。
novissimo tempore praefuit etiam alterae equitum alae, quae Hetaerice appellabatur.
最晩年には、ヘタイリケと呼ばれる、もう一方の騎兵隊の指揮をも執った。
utrique autem in consilio semper affuit et omnium rerum habitus est particeps.
しかし、彼は両者に対して常に諮問に参画し、すべての事柄の参与者と見なされていた。

語釈・文法注

  1. 1.1huius si virtuti par data esset fortuna, non ille quidem maior exsitisset... sed multo illustrior — 接続法過去完了を用いた過去の反実仮想(si data esset ... exsitisset)。「quidem ... sed」は「たしかに〜ではないが、しかし〜」という制限・譲歩を表す。非現実の主文において、illegitimus な要素(運)が彼の本質的な偉大さ(virtus)自体を高めることはないが、世俗的な栄誉(illustrior)はもたらしたであろうという対比を示している。
  2. 1.2multum ei detraxit inter eos viventi, quod alienae erat civitatis — quod節(quod alienae erat civitatis)が非人称的に用いられた主動詞 detraxit の主語。ei viventi は「〜から引き剥がす、損なう」を意味する detraho の与格(分離の与格、あるいは間接目的語)として ei にかかり、viventi は彼の一時的な状態を示す分詞。alienae civitatis は性質の属格である。
  3. 1.3neque tamen non patiebantur — 二重否定(neque ... non)により、強い肯定を表す(「しかしながら、彼らは耐えないわけではなかった」すなわち「耐えて受け入れていた」)。Macedones が主語。
  4. 1.5quod necesse est omnium consiliorum eum esse participem — quod は先行する文全体、あるいは honesto loco... の条件を受ける関係代名詞(中性単数対格、または理由の接続詞とも解せるが、ここでは前文の内容を説明する関係代名詞)。necesse est の真主語として対格不定詞句 eum esse participem(彼が参与者であること)が置かれ、omnium consiliorum は形容詞 participem にかかる属格である。

この箇所を引用する

コルネリウス・ネポス, エウメネス伝 §1.1-1.6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0588.abo018.humanitext-lat2:1.1-1.6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。