§4.1Hic cum iam animo meditaretur proficisci in Persas et ipsum regem adoriri, nuntius ei domo venit ephororum missu, bellum Athenienses et Boeotos indixisse Lacedaemoniis: quare venire ne dubitaret.
アゲシラウスがまさにペルシア人たちのもとへ進軍し、王自身を攻撃しようと心の中で目論んでいたとき、民政官(エポロイ)の派遣によって本国から使者が彼のもとへやって来て、アテナイ人とボイオティア人がスパルタ人に宣戦布告したことを告げ、それゆえ帰還することを躊躇しないようにと伝えた。
§4.2in hoc non minus eius pietas suspicienda est quam virtus bellica: qui cum victori praeesset exercitui maximamque haberet fiduciam regni Persarum potiundi, tanta modestia dicto audiens fuit iussis absentium magistratuum, ut si privatus in comitio esset Spartae.
この点において、彼の敬虔さ(義務感)は、彼の軍事的能力に劣らず称賛されるべきである。 というのも、彼は勝利を収めた軍勢を率い、ペルシア帝国を手に入れるという極めて大きな確信を抱いていたにもかかわらず、不在の政務官たちの命令に対して、あたかもスパルタの民会にいる一私人のように、これほどまでの謙虚さをもって従順であったからである。
cuius exemplum utinam imperatores nostri sequi voluissent! sed illuc redeamus.
我が国の将軍たちも、彼の例に倣うことを望んでいたならよかったのだが! しかし、本筋に戻ろう。
§4.3Agesilaus opulentissimo regno praeposuit bonam existimationem multoque gloriosius duxit, si institutis patriae paruisset, quam si bello superasset Asiam.
アゲシラウスは、極めて富裕な王国よりも、自らの名声を優先し、もし祖国の制度に従ったならば、アジアを戦争で征服したよりも、はるかに名誉あることだと考えた。
§4.4hac igitur mente Hellespontum copias traiecit tantaque usus est celeritate, ut, quod iter Xerxes anno vertente confecerat, hic transierit triginta diebus.
それゆえ、彼はこの決意をもってヘレスポントスに軍勢を渡らせ、クセルクセスがまる一年をかけて完了した行軍を、彼は三十日で通過するほどの多大な迅速さを示した。
§4.5cum iam haud ita longe abesset a Peloponneso, obsistere ei conati sunt Athenienses et Boeoti ceterique eorum socii apud Coroneam: quos omnes gravi proelio vicit.
彼がすでにペロポネソスからそれほど遠くないところまで来たとき、アテナイ人とボイオティア人、および彼らのその他の同盟軍がコロネイアにおいて彼を阻止しようと試みたが、彼は彼ら全員を激しい戦闘において打ち破った。
§4.6huius victoriae vel maxima fuit laus, quod, cum plerique ex fuga se in templum Minervae coniecissent quaerereturque ab eo, quid iis vellet fieri, etsi aliquot vulnera acceperat eo proelio et iratus videbatur omnibus, qui adversus arma tulerant, tamen antetulit irae religionem et eos vetuit violari.
この勝利の、まさに最大の称賛すべき点は、敗走した者の多くがミネルウァの神殿に逃げ込み、彼らに対してどう処理してほしいかを彼に尋ねた際、彼自身その戦闘でいくつかの傷を負っており、武器をとって敵対したすべての者たちに対して憤慨しているように見えたにもかかわらず、怒りよりも信仰心を優先し、彼らが害されることを禁じたことであった。
§4.7neque vero hoc solum in Graecia fecit, ut templa deorum sancta haberet, sed etiam apud barbaros summa religione omnia simulacra arasque conservavit.
そして実際、彼は神々の神殿を神聖なものとして保持することを、ギリシアにおいてのみ行ったのではなく、異民族の地においても、最大の敬意をもってすべての神像や祭壇を保護した。
§4.8itaque praedicabat mirari se, non sacrilegorum numero haberi, qui supplicibus deorum nocuissent, aut non gravioribus poenis affici, qui religionem minuerent, quam qui fana spoliarent.
それゆえ彼は、神々の嘆願者たちを害した者たちが、なぜ神殿を冒涜する者の数に入れられないのか、あるいは、信仰を軽んじる者たちが、なぜ神殿を略奪する者たちよりも重い罰に処されないのか、自分には不思議でならないと公言していた。