§4.1At Xerxes Thermopylis expugnatis protinus accessit astu idque nullis defendentibus interfectis sacerdotibus, quos in arce invenerat, incendio delevit.
しかしクセルフセスは、テルモピュライを攻略すると、ただちにアテナイの市街に進撃し、誰も防御していないその街を、城砦で見出した神官たちを殺害した上で、放火によって破壊した。
§4.2cuius flamma perterriti classiarii cum manere non auderent et plurimi hortarentur, ut domos suas discederent moenibusque se defenderent, Themistocles unus restitit et universos pares esse posse aiebat, dispersos testabatur perituros, idque Eurybiadi, regi Lacedaemoniorum, qui tum summae imperii praeerat, fore affirmabat.
その炎に恐れをなした艦隊の兵たちが、そこにとどまる勇気を持てず、多くの者が、それぞれの家へと退却し、城壁によって身を守るべきだと主張したとき、テミストクレス一人がそれに反対し、一致団結していれば互角に対抗できるが、散り散りになれば滅びるであろうと言明し、当時最高指揮権を握っていたスパルタ人の王エウリュビアデスに対しても、その通りになるだろうと断言した。
§4.3quem cum minus quam vellet moveret, noctu de servis suis quem habuit fidelissimum ad regem misit, ut ei nuntiaret suis verbis, adversarios eius in fuga esse:
彼を自分が望むほどには動かせなかったため、テミストクレスは夜の間に、自分の奴隷の中で最も忠実な者を王のもとへ送り、自らの言葉として、王の敵が逃亡を図っていると伝えさせた。
§4.4qui si discessissent, maiore cum labore et longinquiore tempore bellum confecturum, cum singulos consectari cogeretur: quos si statim aggrederetur, brevi universos oppressurum.
すなわち、もし彼らが退去してしまえば、個々を追跡することを余儀なくされるため、より大きな労力とより長い時間をかけて戦争を終わらせることになるが、もし直ちに彼らを攻撃すれば、短時間で全員を圧倒できるだろう、と。
hoc eo valebat, ut ingratiis ad depugnandum omnes cogerentur.
これの狙いは、全員が嫌でも決戦に追い込まれるようにすることであった。
§4.5hac re audita barbarus, nihil doli subesse credens, postridie alienissimo sibi loco, contra opportunissimo hostibus adeo angusto mari conflixit, ut eius multitudo navium explicari non potuerit.
この知らせを聞いた野蛮人は、何の計略も潜んでいないと信じ込み、翌日、自分にとってはきわめて不都合であり、逆に敵にとってはきわめて好都合な、非常に狭い海域で衝突したため、彼の多数の船は展開することができなかった。
victus ergo est magis etiam consilio Themistocli quam armis Graeciae.
それゆえ、彼はギリシアの武力によってよりも、むしろテミストクレスの策略によって敗北したのである。