Humanitext Reader

キケロ · ティマイオス §27-33

魂の認識と天体の運行による時の尺度および完全な年

5 / 8 箇所 · ラテン語

要旨

魂の認識能力と、天体の運行(太陽、月、その他の惑う星々)が時の尺度を形成することについて。また、すべての天体の運行が同一の起点に戻ることで「完全な年」が成立することが説明される。

§27Et corpus quidem caeli aspectabile effectum est, animus autem oculorum effugit optutum.
天の肉体は目に見えるものとして作られたが、魂は目の視線を逃れるものである。
Est autem unus ex omnibus rationis concentionisque, quae a(rmoni/a Graece, sempiternarum rerum et sub intellegentiam cadentium compos et particeps, quo nihil est ab optimo et praestantissimo genitore melius procreatum;
それは、理性と調和(ギリシア語でハルモニアーと呼ばれるもの)に参与し、それらを分有するもののうち、永遠なるもの、かつ知性にかなうものに属する唯一のものであり、最も優れ、最も卓越した父によって創り出された、これ以上に優れたものは存在しないものである。
quippe qui ex eadem iunctus alteraque natura adiuncta materia temperatione trium partium proportione conpactus, se ipse conversans, cum materiam mutabilem arripuit et cum rursus individuam atque simplicem, per se omnis movetur discernitque, quid sit eiusdem generis, quid alterius, et cetera diiudicat, quid cuique rei sit maxime aptum, quid quoque loco aut modo aut tempore contingat, quaeque distinctio sit inter ea, quae gignantur, et ea, quae sint semper eadem.
というのも、それは「同一なるもの」と「他なるもの」の自然、そして付け加えられた素材から、三つの部分の調合と比率によって構成され、それ自身を回転させながら、変化する素材に触れるとき、また一方で、分割不可能で単純な素材に触れるとき、みずから全体において動き、何が「同一の類」であり、何が「他なる類」であるかを識別し、その他さまざまな事柄において、何が個々のものにとって最も適しており、何がどのような場所、方法、時間において生じるか、また、生み出されるものと、常に同一であるものとの間にいかなる区別があるかを判断するからである。
§28Ratio autem vera, quae versatur in iis, quae sunt semper eadem, et in iis, quae mutantur, cum in eodem et in altero movetur ipsa per sese sine voce et sine ullo sono, cum eam partem attingit, qua sensus cieri potest, et orbis illius generis alterius inmutatus et rectus omnia animo mentique denuntiat, tum opiniones adsensionesque firmae veraeque gignuntur;
さて、常に同一であるものたちと、変化するものたちのうちにあって働く真なる理性は、それ自身が声もなく音もなく「同一なるもの」と「他なるもの」のなかで動くとき、感覚が引き起こされうるその部分に触れ、あの「他なるもの」の類に属する円環が歪むことなくまっすぐにそのすべてを魂と知性に告げ知らせると、そのとき確固とした真実の思いと同意が生じる。
cum autem in illis rebus vertitur, quae manentes semper eadem non sensu, sed intellegentia continentur * * * Ratione igitur et mente divina ad originem temporis curriculum inventum est solis et lunae
他方、常に同一のままとどまり、感覚ではなく知性によって把握される事物のうちで理性が働くときには…… それゆえ、神的な理性と知性によって、時の起源のために、太陽と月の軌道が考案されたのである。
§29* * * ius natura converteret, ut terram lunae cursus proxime ambiret eique supra terram proxima solis circumvectio esset.
……[欠損]その自然が回転させ、月の軌道が地球を最も近く取り囲み、その上の、地球に次に近い位置に太陽の公転軌道があるようにした。
Lucifer deinde et sancta Mercuri stella cursum habent solis celeritati parem, sed vim quandam contrariam, eaque concursatione, quam inter se habent Lucifer, Mercurius, sol, alii alios vincunt vicissimque vincuntur.
次に、明けの明星と水星の聖なる星は、太陽の速度に等しい軌道をもつが、ある種の反対の力をもち、明けの明星、水星、太陽が互いの間にもつこの並走によって、あるものが他のものに勝ち、また代わる代わる負かされる。
§30Reliquorum siderum quae causa collocandi fuerit, quaeque eorum sit conlocatio, in sermonem alium differendum est, ne in eo, quod attingendum fuit, quam in eo, quoius causa id attingimus, longior ponatur oratio.
残りの星々を配置した原因が何であったか、またそれらの配置がどのようなものであるかは、別の談話へと先送りされねばならない。 触れるべきであった事柄に費やす言葉が、それに触れる目的である事柄に費やす言葉よりも長くなってしまわないように。
Quando igitur sibi quodque eorum siderum cursum decorum est adeptum, ex quibus erat modus temporis consignandus, conligatisque corporibus vinculis animalibus animantia orta sunt eaque imperio parere didicerunt, tum ex alterius naturae motione transversa in eiusdem naturae motum incurrentia in eaque haerentia atque inpedita, cum alia maiorem lustrarent orbem, alia minorem, tardius quae maiorem, celerius quae minorem, motu unius eiusdemque naturae quae velocissime movebantur, ea celeritate vinci a tardioribus et, cum superabant, superari videbantur.
それゆえ、これらの星々の各々が、時の尺度を記録するための、自らにふさわしい軌道を獲得し、その肉体が生命の絆で結ばれて生物が生まれ、それらが命令に従うことを学んだとき、今度は「他なるもの」の自然の横方向の運動から「同一なるもの」の自然の運動へと突入し、そのなかに留まって妨げられ、あるものはより大きな円を、あるものはより小さな円を巡り、より大きな円を巡るものはより遅く、より小さな円を巡るものはより速く動く中で、「同一なるもの」の単一の自然の運動によって最も速く動かされていた星々が、その速度において、より遅い星々に追い抜かれるように見え、また追い抜いていたはずのものが追い抜かれるように見えた。
§31Omnis enim orbis eorum quasi helicae inflexione vertebat, quia bifariam contrarie simul procedentia efficiebant, ut, quod esset tardissimum, id proximum fieret celerrimo.
なぜなら、それらのすべての円は螺旋の屈曲のように回転していたからであり、同時に二方向へと相反して進むことが、最も遅いものが最も速いものに最も近くなるという結果をもたらしたからである。
Atque ut esset mensura quaedam evidens, quae in octo cursibus celeritates tarditatesque declararet, deus ipse solem quasi lumen accendit ad secundum supra terram ambitum, ut quam maxime caelum omnibus conluceret animantesque, quibus ius esset doceri, ab eiusdem motu et ab eius, quod simile esset, numerorum naturam vimque cognoscerent.
そして、八つの軌道における速さと遅さを明らかにする明確な尺度が存在するように、神みずからが地球の上の第二の円道に太陽をいわば光として灯し、天がすべての人に最大限に輝き、学ぶ資格を与えられた生物たちが、「同一なるもの」の運動とその類似物の運動から、数の性質と力を認識できるようにした。
§32Nox igitur et dies ad hunc modum et ob has generata causas unum circumitum orbis efficit sapientissimum atque optimum, mensis autem, quando luna lustrato suo cursu solem consecuta est, annus, ubi sol suum totum confecit et peragravit orbem.
したがって、夜と昼はこのような方法で、またこれらの原因によって生み出され、最も賢明で最善の円の一次転を達成する。 また、月は月がその軌道を巡って太陽に追いついたときであり、年は太陽が自らの円環をすべて成し遂げ、巡り終えたときである。
§33Ceterorum autem siderum ambitus ignorantes homines praeter admodum paucos neque nomine appellant neque inter se numero commetiuntur.
しかし、極めて少数の人々を除いて、人間は他の星々の運行を知らず、それらに名前を付けることも、互いに数で比較して測定することもしない。
Itaque nesciunt hos siderum errores id ipsum esse, quod rite dicitur tempus, multitudine infinita, varietate admirabili praeditos.
それゆえ、彼らはこれら星々の彷徨こそが、本来「時」と呼ばれるまさにそのものであることを知らない。 それらは無限の多様性と、驚くべき多様性を備えている。
Ac tamen illud perspici et intellegi potest, absoluto perfectoque numero temporis absolutum annum perfectumque tum compleri denique, cum se octo ambitus confectis suis cursibus ad idem caput rettulerunt, cumque eos permensus est idem et semper sui similis orbis.
しかしながら、次のことは見極め、理解することができる。 すなわち、時の完了した完全な数が、八つの運行がそれぞれの軌道を終えて同じ起点に戻り、かつ、それらを「同一にして常に自身に類似する円環」が測り終えたときに、初めて完了した完全な年が満たされるのである。

語釈・文法注

  1. §27rationis concentionisque, quae a(rmoni/a Graece — この箇所は "quae [appellatur] armonia Graece"(ギリシア語でハルモニアーと呼ばれるもの)のように動詞を補って解釈する。また "rationis concentionisque"(理性と調和の)は、直後の "compos et particeps"(分有し参与するもの)にかかる属格である。
  2. §27quippe qui... per se omnis movetur — 接続詞 "quippe qui"(なぜならそれは〜だからである)は関係節を導き、主語(魂)の理由や性質を説明する。"omnis" はここでは副詞的に「全体として(entirely)」あるいは魂を指す主格単数の形容詞として「全体としての彼(魂)」と解釈しうるが、魂が自ら全体として動くという文脈から、主格単数男性としての "omnis"、あるいは副詞的用法として取るのが自然である。
  3. §30incurrentia in eaque haerentia atque inpedita — 主節の動詞 "videbantur"(〜のように見えた)に対する主語は、直前の "quae velocissime movebantur"(最も速く動かされていたものたち、すなわち恒星天)であるが、中性複数主格の分詞 "incurrentia", "haerentia", "inpedita" は、先行する天体("sidera"、中性複数名詞)を修飾している。二つの運動(「同一」と「他」)の交錯による錯視的現象を説明する複雑な構文である。

この箇所を引用する

キケロ, ティマイオス §27-33. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi072.humanitext-lat1:27-33

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。