Humanitext Reader

キケロ · ブルトゥス宛書簡 §2.1.1-2.1.3

執政官たちの遅滞と国家再建の責任

26 / 30 箇所 · ラテン語

要旨

キケロはブルトゥスに対し、執政官たちの遅滞がなければ国家はすでに救われていたはずだと語り、自らの政治的責任を強調する。そして、今後の情勢がどうあれ、国家の再建または回復はブルトゥスとカッシウスの双肩にかかっていると伝える。

§2.1.1Cum haec scribebam, res existimabatur in extremum adducta discrimen.
これを書いているとき、事態は極限の危機に陥っていると考えられていた。
tristes enim de Bruto nostro litterae nuntiique adferebantur.
というのも、我らがブルトゥスに関する暗い手紙や知らせがもたらされていたからだ。
me quidem non maxime conturbabant.
それらは私をそれほど狼狽させはしなかったが。
his enim exercitibus ducibusque quos habemus nullo modo poteram diffidere neque adsentiebar maiori parti hominum.
というのも、我々が有するこれらの軍隊と将軍たちを私は決して不信に思うことはできず、人々の大部分に同意していなかったからである。
fidem enim consulum non condemnabam quae suspecta vehementer erat;
実際、非常に疑わしく思われていた執政官たちの忠誠を私は非難してはいなかった。
desiderabam non nullis in rebus prudentiam et celeritatem;
ただ、いくつかの事柄において思慮深さと迅速さが欠けていることを惜しんでいた。
qua si essent usi, iam pridem rem publicam reciperassemus.
もし彼らがそれを用いていたなら、我々はとっくに国家を取り戻していただろうに。
non enim ignoras quanta momenta sint in re publica temporum et quid intersit idem illud utrum ante an post decernatur, suscipiatur, agatur.
というのも、国家において時機がどれほど重要であるか、また、まさにその同じことが、早く決定され、着手され、実行されるか、それとも遅くであるかによって、どれほどの違いが生じるかを、君は知らないわけではないからだ。
omnia quae severe decreta sunt hoc tumultu, si aut quo die dixi sententiam perfecta essent et non in diem ex die dilata aut, quo ex tempore suscepta sunt ut agerentur, non tardata et procrastinata, bellum iam nullum haberemus.
この騒乱において厳格に決定されたすべてのことが、もし私が意見を述べたその日に完了し、日々のばしにされなかったなら、あるいは、それらが実行されるべく着手されたその時点から、遅らされ遅延させられなかったなら、我々は今ごろいかなる戦争も抱えてはいなかっただろう。
§2.1.2omnia, Brute, praestiti rei publicae quae praestare debuit is qui esset in eo in quo ego sum gradu senatus populique iudicio conlocatus, nec illa modo quae nimirum sola ab homine sunt postulanda, fidem, vigilantiam, patriae caritatem.
ブルトゥスよ、私は国家に対して、元老院と人民の審判によって私が今いるこの地位に置かれた者が果たすべきすべてのことを果たした。 そして、当然ながら人間に対してそれのみが要求されるべき事柄、すなわち忠誠、警戒、祖国への愛だけではない。
ea sunt enim quae nemo est qui non praestare debeat.
というのも、それらは果たさねばならない義務のない者など誰もいない事柄だからである。
ego autem ei qui sententiam dicat in principibus de re publica puto etiam prudentiam esse praestandam nec me, cum mihi tantum sumpserim ut gubernacula rei publicae prehenderem, minus putarim reprehendendum si inutiliter aliquid senatui suaserim quam si infideliter.
しかし私は、第一人者たちの中で国家について意見を述べる者にとっては、思慮深さをも示すべきであると考えており、国家の舵を握るほどの重責を自ら引き受けた以上、もし私が元老院に対して何か無益なことを勧めたなら、不誠実に勧めた場合と比べて、不当に非難されるべきだとは考えない。
§2.1.3Acta quae sint quaeque agantur scio perscribi ad te diligenter;
どのようなことが行われたか、また何が行われているかは、君のもとに丹念に書き送られていると知っている。
ex me autem illud est quod te velim habere cognitum, meum quidem animum in acie esse neque respectum ullum quaerere nisi me utilitas civitatis forte converterit;
しかし、私から君に知っておいてほしいことは、私自身の心は戦列にあり、もし国家の利益が私を翻させることがなければ、いかなる逃げ道も求めてはいないということだ。
maioris autem partis animi te Cassiumque respiciunt.
しかし、大部分の人々の心は君とカッシウスの方を向いている。
quam ob rem ita te para, Brute, ut intellegas aut, si hoc tempore bene res gesta sit, tibi meliorem rem publicam esse faciendam aut, si quid offensum sit, per te esse eandem reciperandam.
それゆえ、ブルトゥスよ、次のことを理解するように自らを備えよ。 すなわち、もしこの時に事態が好転するなら、君がより良い国家を形成せねばならないということ、あるいは、もし何らかの躓きがあるなら、君の手によって同じ国家を回復せねばならないということだ。

語釈・文法注

  1. §2.1.1qua si essent usi — 先行詞は前文の "prudentiam et celeritatem"(思慮深さと迅速さ)であり、関係代名詞 `qua` は女性単数奪格形(動詞 `utor` の目的語)をとっている(近い方の `celeritatem` に一致)。関係代名詞の連結用法であり、"si usi essent ea"(もし彼らがそれを用いていたなら)に等しい。帰結節 "reciperassemus" とともに反実仮想過去の条件文を構成する。
  2. §2.1.1bellum iam nullum haberemus — 混合条件文の帰結節。条件節("si ... perfecta essent ... aut ... non tardata [essent]")が過去の反実仮想(接続法過去完了)であるのに対し、帰結節("haberemus")は現在の反実仮想(接続法未完了)となっており、「(過去に)〜であったなら、今ごろは〜だろうに」という時制のズレを表す。
  3. §2.1.2nec me ... minus putarim reprehendendum — "nec ... minus putarim reprehendendum ... si ... quam si ..." の比較構造。`putarim` は潜在(可能)の接続法(完了形)。「もし無益な提案をしたなら、不誠実な提案をした場合と比べて、非難されるべき度合いが少ないとは思わない」という二重否定的な表現で、両者が同等に、あるいは無益な提案こそがより強く非難されるべきだという強い自負を示す。
  4. §2.1.3tibi meliorem rem publicam esse faciendam aut ... per te esse eandem reciperandam — 動形容詞(当得の形容詞)構文における動作主の表示方法の対比。前者では標準的な与格("tibi")が使われているのに対し、後者では前置詞 `per` +対格("per te")が使われている。これは「君の手によって」「君を介して」という手段や代理、あるいは行為の実現経路を強調するための意図的なバリエーションである。

この箇所を引用する

キケロ, ブルトゥス宛書簡 §2.1.1-2.1.3. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi059.humanitext-lat1:2.1.1-2.1.3

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。