Humanitext Reader

キケロ · ブルトゥス宛書簡 §1.9.1-1.9.3

妻を失ったブルトゥスへの慰めと軍の待望

12 / 30 箇所 · ラテン語

要旨

キケロは、妻を失ったブルートゥスに対し、かつて自分が娘を失った際にブルートゥスから受けた厳しい激励を引き合いに出して、公的立場にある者として過度の悲しみを克服するよう促し、彼の軍隊の到着を待ち望む旨を伝える。

§1.9.1fungerer eo officio quo tu functus es in meo luctu teque per litteras consolarer, nisi scirem iis remediis quibus meum dolorem tu levasses te in tuo non egere, ac velim facilius quam tunc mihi nunc tibi tute medeare.
もし、あなたが私の悲しみを和らげてくれたあの処方箋を、あなた自身がご自身の悲しみにおいて必要としていないと私が知っていなければ、私は、あなたが私の喪に服していた時に果たしてくれたあの義務を果たし、手紙であなたを慰めることでしょう。 そして、あのとき私が自分自身を癒やしたよりも、今度はあなたがご自身をより容易に癒やされることを願っています。
est autem alienum tanto viro quantus es tu, quod alteri praeceperit id ipsum facere non posse.
しかし、あなたほどの偉大な人物にとって、他人に指示したそのこと自体を、自分では実行できないということは、ふさわしくないことです。
me quidem cum rationes quas conlegeras tum auctoritas tua a nimio maerore deterruit.
私に関しては、あなたが提示してくれた諸々の理路も、あなたの権威も、過度の悲しみから私を思いとどまらせてくれました。
Cum enim mollius tibi ferre viderer quam deceret virum praesertim eum qui alios consolari soleret, accusasti me per litteras gravioribus verbis quam tua consuetudo ferebat.
というのも、私が悲しみを耐えている様子が、男として、とりわけ他者を慰めることに慣れている男としてふさわしいものよりも弱々しくあなたに見えたとき、あなたは手紙で、ご自身の平素の習慣よりも厳しい言葉で私を非難されたからです。
§1.9.2itaque iudicium tuum magni aestimans idque veritus me ipse conlegi et ea quae didiceram, legeram, acceperam, graviora duxi tua auctoritate addita.
それゆえ、私はあなたの判断を重んじ、それを畏れて、自分自身を引き締め、自分が学び、読み、受け入れてきた事柄を、あなたの権威が加わったことで、より重みのあるものと考えました。
ac mihi tum, Brute, officio solum erat et naturae, tibi nunc populo et scaenae, ut dicitur, serviendum est.
そして、ブルートゥスよ、あのときの私には、ただ義務と自然にのみ仕えるべきであったのに対し、今のあなたには、民衆と、いわゆる「舞台」に仕えねばなりません。
nam cum in te non solum exercitus tui sed omnium civium ac paene gentium coniecti oculi sint, minime decet propter quem fortiores ceteri sumus eum ipsum animo debilitatum videri.
なぜなら、あなたに対しては、あなたの軍隊だけでなく、すべての市民、そしてほとんどすべての諸国民の目が注がれているのですから、その人のおかげで他のみんながより強くなっているまさにその本人が、気力をくじかれているように見えることは、最も不似合いなことだからです。
quam ob rem accepisti tu quidem dolorem (id enim amisisti cui simile in terris nihil fuit), et est dolendum in tam gravi vulnere ne id ipsum, carere omni sensu doloris, sit miserius quam dolere, sed ut modice ceteris utile est, ita tibi necesse est.
それゆえ、あなたは確かに悲しみを受け入れました(というのも、あなたは地上にそれと並ぶものがないものを失ったからです)。 そして、これほどの重傷においては、悲しみの感覚を完全に欠くことそれ自体が悲しむことよりも惨めなことにならないよう、悲しまねばなりません。 しかし、他者にとって適度に悲しむことが有益であるように、あなたにとってはそうすることが絶対に必要なのです。
§1.9.3scriberem plura nisi ad te haec ipsa nimis multa essent.
もしあなたにとってこれら自体が多すぎることがなければ、もっと書くところですが。
nos te tuumque exercitum exspectamus;
私たちはあなたとあなたの軍隊を待ち望んでいます。
sine quo, ut reliqua ex sententia succedant, vix satis liberi videmur fore.
それなしには、他の事柄が思い通りに進んだとしても、私たちが十分に自由になれるとは到底思えません。
de tota re publica plura scribam et fortasse iam certiora iis litteris quas veteri nostro cogitabam dare.
国家の全体状況については、私たちの古くからの友に持たせようと考えているあの手紙で、より多くの、そしておそらくより確実なことを書きましょう。

語釈・文法注

  1. 1.9.1fungerer eo officio quo tu functus es in meo luctu teque per litteras consolarer, nisi scirem iis remediis quibus meum dolorem tu levasses te in tuo non egere — 接続法未完了過去(fungerer, consolarer, scirem)を用いた現在事実の反対を表す条件文。条件節 `nisi scirem` 内の補文として、対格不定詞句 `te ... non egere` が置かれている。動詞 `egere` は奪格支配のため、関係代名詞によって導かれる `iis remediis quibus ...`(奪格)を受けている。`levasses` は `levavisses` の短縮形で、時制の一致および仮想的な文脈により接続法過去完了となっている。
  2. 1.9.1quod alteri praeceperit id ipsum facere non posse — `est alienum tanto viro` に対して、何が「ふさわしくない」のかを具体的に示す名詞的役割を果たす構造(`quod ... non posse`)。`quod` は「〜ということ」を示す。`praeceperit` は接続法完了形で、関係節内において一般論的な仮定の状況(「他人に指示したようなこと」)を表している。
  3. 1.9.2mihi tum, Brute, officio solum erat et naturae, tibi nunc populo et scaenae, ut dicitur, serviendum est — 対比的な二つの文が並列されている。後半の受動動名詞構文 `tibi nunc ... serviendum est`(義務・当然)に対応して、前半の節でも `serviendum erat`(あるいは `serviendum fuit`)が省略されている。`mihi` と `tibi` は行為者の与格(dative of agent)。`officio`, `naturae`, `populo`, `scaenae` は、自動詞 `servire` が与格を支配するため、その対象として与格になっている。
  4. 1.9.2ne id ipsum, carere omni sensu doloris, sit miserius quam dolere — `ne` は `dolendum [est]`(悲しまねばならない)から導かれる「〜とならないように」という予防・懸念を表す。`carere` は `id ipsum`(まさにそれ)の内容を同格で説明する不定詞句であり、動詞 `carere` 自体の性質から奪格 `omni sensu doloris`(あらゆる悲しみの感覚を欠くこと)を支配している。

この箇所を引用する

キケロ, ブルトゥス宛書簡 §1.9.1-1.9.3. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi059.humanitext-lat1:1.9.1-1.9.3

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。