§1.15.1Messalam habes.
あなたのもとにはメッサラがいる。
quibus igitur litteris tam accurate scriptis adsequi possum, subtilius ut explicem quae gerantur quaeque sint in re publica, quam tibi is exponet qui et optime omnia novit et elegantissime expedire et deferre ad te potest? cave enim existimes, Brute (quamquam non necesse est ea me ad te quae tibi nota sunt scribere; sed tamen tantam omnium laudum excellentiam non queo silentio praeterire), cave putes probitate, constantia, cura, studio rei publicae quicquam illi esse simile, ut eloquentia, qua mirabiliter excellit, vix in eo locum ad laudandum habere videatur;
それゆえ、すべてを最もよく知っており、最も見事に説明しあなたに報告できる彼が説明してくれる以上に、私がこれほど入念に書かれたどのような手紙によって、国家において何が起こり、どのような状況にあるかをより詳細に説明し遂げることができようか。 ブルトゥスよ、決して思ってはならない(あなたがすでに知っていることを私が書き送る必要はないのだが、それでもこれほどあらゆる称賛に値する卓越性を沈黙のまま見過ごすことはできない)。 誠実さ、堅実さ、配慮、国家への献身において、彼に匹敵するものが何かあると決して思ってはならない。 彼が驚異的に秀でている雄弁さでさえ、彼においては賞賛されるべき余地をほとんど持たないように見えるほどである。
quamquam in hac ipsa sapientia plus apparet;
もっとも、この雄弁においてこそ、彼の知恵がよりいっそう現れているのだが。
ita gravi iudicio multaque arte se exercuit in verissimo genere dicendi.
それほどまでに彼は、真の弁論のジャンルにおいて、重厚な判断力と多大な技術をもって自らを鍛え上げたのである。
tanta autem industria est tantumque evigilat in studio ut non maxima ingenio, quod in eo summum est, gratia habenda videatur.
彼の勤勉さはきわめて大きく、研究にこれほど夜を徹して励んでいるため、彼の内において最高のものである天賦の才能に対して、最大の感謝が捧げられるべきではないと思われるほどである。
§1.15.2sed provehor amore.
しかし私は愛のために語りすぎている。
non enim id propositum est huic epistulae Messalam ut laudem, praesertim ad Brutum cui et virtus illius non minus quam mihi nota est et haec ipsa studia quae laudo notiora.
というのも、この手紙の目的はメッサラを賞賛することではないからであり、とりわけ彼の徳が私に劣らず知られており、私が賞賛しているこれらの精進がよりいっそう知られているブルトゥス宛ての手紙においてはなおさらである。
quem cum a me dimittens graviter ferrem, hoc levabar uno, quod ad te tamquam ad alterum me proficiscens et officio fungebatur et laudem maximam sequebatur.
彼を私の元から送り出すにあたって私が深く悲しんだとき、私はただこの一つのことによって慰められた。 すなわち、彼が第二の私であるかのようなあなたのもとへ旅立つことで、義務を果たし、かつ最大の賞賛を追い求めているということである。
sed haec hactenus.
しかし、これについてはここまでとしよう。
§1.15.3venio nunc longo sane intervallo ad quandam epistulam, qua mihi multa tribuens unum reprehendebas quod in honoribus decernendis essem nimius et tamquam prodigus.
さて、実に長い間隔を置いて、私はある手紙に言及することにしよう。 その手紙の中で、あなたは私に多くの賛辞を浴びせつつも、ただ一つのこと、すなわち私が名誉を授けるにあたって過度であり、いわば浪費家であると非難していた。
tu hoc; alius fortasse, quod in animadversione poenaque durior, nisi forte utrumque tu.
あなたはこれを非難し、他の誰かは、おそらく私が処罰や刑罰において厳しすぎることを非難するかもしれない。 あるいは、もしかするとあなたがその両方を非難しているのかもしれないが。
quod si ita est, utriusque rei meum iudicium studeo tibi esse notissimum †neque solum ut Solonis dictum usurpem† qui et sapientissimus fuit ex septem et legum scriptor solus ex septem. is rem publicam contineri duabus rebus dixit, praemio et poena.
もしそうであるなら、私は両方の事柄についての私の判断があなたに熟知されることを望む。 ただソロンの格言を借用するためだけでなく、七賢人のうちで最も賢く、また七賢人のうちで唯一の立法者であった彼は、国家は二つのこと、すなわち報酬と罰によって維持されると言ったのである。
est scilicet utriusque rei modus sicut reliquarum et quaedam in utroque genere mediocritas.
もちろん、他のすべての事柄と同様に、両者には度合いがあり、どちらの種類においても中庸というものがある。
sed non tanta de re propositum est hoc loco disputare;
しかし、これほど重大な事柄についてこの場所で議論することが目的ではない。
§1.15.4quid ego autem secutus hoc bello sim in sententiis dicendis aperire non ahenum puto.
しかし、この戦争において私が意見を述べるにあたって何を追求したかを明らかにすることは、不適切ではないと私は考える。
post interitum Caesaris et vestras memorabilis Idus Mart. , Brute, quid ego praetermissum a vobis quantamque impendere rei publicae tempestatem dixerim non es oblitus.
カエサルの死と、あなたがたのあの忘れがたい三月の十五日の後、ブルトゥスよ、あなたがたによって何が見落とされ、どれほど大きな嵐が国家に降りかかろうとしていると私が言ったか、あなたは忘れてはいない。
Magna pestis erat depulsa per vos, magna populi Romani macula deleta, vobis vero parta divina gloria, sed instrumentum regni delatum ad Lepidum et Antonium;
大いなる災厄があなたがたによって追い払われ、ローマ人民の大きな不名誉が拭い去られ、あなたがたには神のごとき栄光がもたらされた。 しかし、支配の道具はレピドゥスとアントニウスの手に渡ってしまった。
quorum alter inconstantior, alter impurior, uterque pacem metuens, immicus otio.
彼らのうち、一方はより気まぐれで、他方はより不道徳であり、両者ともに平和を恐れ、静謐の敵であった。
his ardentibus perturbandae rei publicae cupiditate quod opponi posset praesidium non habebamus;
彼らが国家を混乱させようという欲望に燃えている中で、我々は対抗できる防衛手段を持っていなかった。
erexerat enim se civitas in retinenda libertate consentiens, §1.15.5nos tum nimis acres, vos fortasse sapientius excessistis urbe ea quam liberaratis, Italiae sua vobis studia profitenti remisistis.
というのも、国家は自由を維持することにおいて一致結束して立ち上がっていたものの、私たちは当時あまりに激しすぎたが、あなたがたはおそらくより賢明にも、自ら解放したその都市から退去し、あなたがたへの熱意を表明していたイタリアを後にした。
itaque cum teneri urbem a parricidis viderem nec te in ea nec Cassium tuto esse posse eamque armis oppressam ab Antonio, mihi quoque ipsi esse excedendum putavi;
それゆえ、都市が祖国殺しの者たちに占領され、あなたもカッシウスもその中に安全に留まることはできず、それがアントニウスによって武力で制圧されているのを見たとき、私自身もまた退去しなければならないと考えた。
taetrum enim spectaculum oppressa ab impiis civitas opitulandi potestate praecisa.
不敬な者たちによって制圧され、助力を差し伸べる力さえ奪われた国家は、実に無残な光景であったからだ。
sed animus idem qui semper infixus in patriae caritate discessum ab eius periculis ferre non potuit.
しかし、常に祖国への愛に根ざしていた精神は、その危機から立ち去ることに耐えることができなかった。
itaque in medio Achaico cursu cum etesiarum diebus auster me in Italiam quasi dissuasor mei consili rettulisset, te vidi Veliae doluique vehementer.
それゆえ、アカイアへの航海の途上、エテーシアイの吹く日々の中で、南風が私の計画を思いとどまらせるかのように私をイタリアへと連れ戻したとき、私はヴェリアであなたに会い、深く悲しんだ。
cedebas enim, Brute, cedebas, quoniam Stoici nostri negant fugere sapientis.
なぜなら、我がブルトゥスよ、あなたは退きつつあったからだ。 退きつつあったのだ、我らがストア派の人々が「賢者は逃亡しない」と否定しているにもかかわらず。