Humanitext Reader

西塞罗 · 致布鲁图斯书信集 §1.15.1-1.15.5

赞美梅萨拉与韦利亚相见的回忆

第 18 段,共 30 段 · 拉丁语

内容简介

西塞罗极力赞扬梅萨拉的杰出才能与品格,讨论了国家赏罚的平衡,并回顾了凯撒遇刺后国家面临的政治动荡,包括他自己的离去以及在韦利亚与布鲁图斯的悲痛重逢。

§1.15.1Messalam habes.
你那里有梅萨拉。
quibus igitur litteris tam accurate scriptis adsequi possum, subtilius ut explicem quae gerantur quaeque sint in re publica, quam tibi is exponet qui et optime omnia novit et elegantissime expedire et deferre ad te potest? cave enim existimes, Brute (quamquam non necesse est ea me ad te quae tibi nota sunt scribere;
因此,对于国家事务中正在发生什么、处于何种状态,有谁能比这位既最清楚一切、又能最优雅地向你阐明和呈报的人解释得更详细呢? 我又怎能通过任何写得如此精细的信件来达到同样的效果呢?
sed tamen tantam omnium laudum excellentiam non queo silentio praeterire), cave putes probitate, constantia, cura, studio rei publicae quicquam illi esse simile, ut eloquentia, qua mirabiliter excellit, vix in eo locum ad laudandum habere videatur; quamquam in hac ipsa sapientia plus apparet; ita gravi iudicio multaque arte se exercuit in verissimo genere dicendi.
布鲁图斯,你千万不要以为(虽然我没有必要向你写那些你已经知道的事情;但无论如何,我无法对如此完美的卓越品质保持沉默),千万不要以为在诚实、坚定、细心以及对国家的奉献上,有任何人能与他相比,以至于他那令人惊叹的杰出雄辩,在他身上似乎几乎没有留下被赞美的位置;尽管在这种雄辩本身中,智慧显得更为突出;他是如此以庄重的判断和极高的艺术,在最真实的演说类型中磨砺自己。
tanta autem industria est tantumque evigilat in studio ut non maxima ingenio, quod in eo summum est, gratia habenda videatur.
而他的勤勉是如此巨大,在研究中如此夜以继日,以至于最大的功劳似乎并不应该归于他的天赋——尽管他的天赋在他身上已是极高。
§1.15.2sed provehor amore.
但我因爱护而说得太多了。
non enim id propositum est huic epistulae Messalam ut laudem, praesertim ad Brutum cui et virtus illius non minus quam mihi nota est et haec ipsa studia quae laudo notiora.
因为这封信的目的并不是要赞美梅萨拉,特别是对布鲁图斯而言,他的美德对你来说并不比对我更陌生,而且我所赞美的这些精进对你来说甚至更为熟悉。
quem cum a me dimittens graviter ferrem, hoc levabar uno, quod ad te tamquam ad alterum me proficiscens et officio fungebatur et laudem maximam sequebatur.
当我因他离开我而感到沉重时,我仅因这一件事而感到欣慰:他前往你那里,就像前往另一个我那里,他既是在履行职责,又是在追求最大的赞誉。
sed haec hactenus.
不过,这些就说到这里吧。
§1.15.3venio nunc longo sane intervallo ad quandam epistulam, qua mihi multa tribuens unum reprehendebas quod in honoribus decernendis essem nimius et tamquam prodigus.
现在,隔了相当长的一段时间,我来谈谈你以前的一封信。 在那封信中,你虽然给了我很多赞誉,却指责了一件事:我在授予荣誉时过于过度,简直像个浪费者。
tu hoc; alius fortasse, quod in animadversione poenaque durior, nisi forte utrumque tu.
你指责的是这一点;另一个人也许会指责我在惩罚和刑罚上过于严厉,除非也许你这两点都指责。
quod si ita est, utriusque rei meum iudicium studeo tibi esse notissimum †neque solum ut Solonis dictum usurpem† qui et sapientissimus fuit ex septem et legum scriptor solus ex septem.
如果真是这样,我极希望你非常清楚我对这两件事的看法——这不仅是为了引用索隆的话,他既是七贤中最智慧的,又是七贤中唯一的立法者。
is rem publicam contineri duabus rebus dixit, praemio et poena.
他说,国家是由两件事维持的:奖励与惩罚。
est scilicet utriusque rei modus sicut reliquarum et quaedam in utroque genere mediocritas.
当然,和其余事物一样,这两件事也各有其限度,在两种类型中都存在着某种中庸。
sed non tanta de re propositum est hoc loco disputare; §1.15.4quid ego autem secutus hoc bello sim in sententiis dicendis aperire non ahenum puto.
但在这个地方讨论如此重大的事情并不是我的本意;不过,我认为说明在这场战争中我在发表意见时追求的是什么,并非不合时宜。
post interitum Caesaris et vestras memorabilis Idus Mart. , Brute, quid ego praetermissum a vobis quantamque impendere rei publicae tempestatem dixerim non es oblitus.
在凯撒之死和你们那令人难忘的三月十五日之后,布鲁图斯,你没有忘记我说过被你们疏忽了什么,以及有多么巨大的风暴正威胁着国家。
Magna pestis erat depulsa per vos, magna populi Romani macula deleta, vobis vero parta divina gloria, sed instrumentum regni delatum ad Lepidum et Antonium; quorum alter inconstantior, alter impurior, uterque pacem metuens, immicus otio.
一个巨大的祸害被你们驱除了,罗马人民的一个巨大污点被抹去了,而你们确实赢得了神圣的光荣,但统治的工具却落到了雷皮杜斯和安东尼手中;他们中一个更反复无常,另一个更卑劣,两者都害怕和平,是安宁的敌人。
his ardentibus perturbandae rei publicae cupiditate quod opponi posset praesidium non habebamus; erexerat enim se civitas in retinenda libertate consentiens, §1.15.5nos tum nimis acres, vos fortasse sapientius excessistis urbe ea quam liberaratis, Italiae sua vobis studia profitenti remisistis.
当这些人因颠覆国家的欲望而燃烧时,我们没有可以用来对抗他们的防卫手段;因为国家确实已经联合一致地站了起来以维护自由,我们当时过于激进,而你们也许更明智地离开了那座被你们解放的城市,并避开了向你们表露忠忱的意大利。
itaque cum teneri urbem a parricidis viderem nec te in ea nec Cassium tuto esse posse eamque armis oppressam ab Antonio, mihi quoque ipsi esse excedendum putavi; taetrum enim spectaculum oppressa ab impiis civitas opitulandi potestate praecisa.
因此,当我看到城市被祖国杀手们盘踞,你和卡西乌斯在其中都无法安全,且城市已被安东尼用武力压制时,我认为我自己也必须离开;因为一个被不敬之人压制、且被剥夺了援助能力的国家,实在是令人惨不忍睹的景象。
sed animus idem qui semper infixus in patriae caritate discessum ab eius periculis ferre non potuit.
但我那始终扎根于对祖国热爱的精神,无法忍受在祖国面临危险时离去。
itaque in medio Achaico cursu cum etesiarum diebus auster me in Italiam quasi dissuasor mei consili rettulisset, te vidi Veliae doluique vehementer.
因此,在前往阿开亚的航程中途,当在季风吹拂的日子里,南风仿佛劝阻我的计划似地将我带回意大利时,我在韦利亚见到了你,并深感悲痛。
cedebas enim, Brute, cedebas, quoniam Stoici nostri negant fugere sapientis.
因为,布鲁图斯,你在退让,你在退让,尽管我们的斯多亚学派否认贤者会逃跑。

词汇与语法注释

  1. §1.15.1cave enim existimes... cave putes — cave 后接虚拟式(existimes, putes)是古典拉丁语中表示否定命令(禁止)的标准句式,意为“不要认为”或“千万别以为”。此处重复使用 cave 起到强调作用,突出了对梅萨拉的高度赞赏。
  2. §1.15.1ut non maxima ingenio, quod in eo summum est, gratia habenda videatur — 短语 non maxima... gratia 意在对比天赋(ingenium)与勤奋(industria),暗示“最大”的谢意不应当归功于他那本已极高的天赋,而应归功于他无比的勤勉和不懈的研究。
  3. §1.15.3tu hoc; alius fortasse — 谓语动词的省略(ellipsis)。承接前句的 reprehendebas(指责),应理解为:“你[指责]这一点;另一个人也许[指责它],因为……”
  4. §1.15.5cedebas enim, Brute, cedebas, quoniam Stoici nostri negant fugere sapientis — 鉴于斯多亚学派关于“贤者绝不逃跑(fugere)”的严苛教条,西塞罗将布鲁图斯离开罗马的行为描述为“退避(cedere)”而非“逃跑”,以此在幽默中维护其行为。sapientis 是宾格复数形式(等于 sapientes),作不定式 fugere 的逻辑主语。

引用这一段

西塞罗, 致布鲁图斯书信集 §1.15.1-1.15.5. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi059.humanitext-lat1:1.15.1-1.15.5

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。