§8.3.4malae condiciones erant, fateor, sed num quid hoc peius? at reciperabit rem publicam.
和平の条件は悪かった、それは認めます。 しかし、これより悪いことが他にあるでしょうか。 ですが、彼は国家を奪還するでしょう。
quando? aut quid ad eam spem est parati? non ager Picenus amissus? non patefactum iter ad urbem? non pecunia omnis et publica et privata adversario tradita? denique nulla causa, nullae vires, nulla sedes quo concurrant qui rem publicam defensam velint.
いつ? あるいは、その希望に向けて何が準備されているというのでしょうか。 ピケーヌム地方は失われたではありませんか。 都への道は開かれたではありませんか。 公先のあらゆる資金が敵に引き渡されたではありませんか。 結局のところ、国家の防衛を望む人々が結集すべき大義もなく、兵力もなく、拠点もないのです。
Apulia delecta est, inanissima pars Italiae et ab impetu huius belli remotissima;
選ばれたのは、イタリアで最も過疎で、この戦争の衝撃から最も遠いアプリアです。
fuga et maritima opportunitas visa quaeri desperatione.
絶望のあまり、逃亡と海路の好機が求められているように見えます。
invite cepi Capuam, non quo munus illud defugerem, sed in ea causa in qua nullus esset ordinum, nullus apertus privatorum dolor, bonorum autem esset aliquis sed hebes, ut solet, et, ut ipse sensi, esset multitudo et infimus quisque propensus in alteram partem, multi mutationis rerum cupidi, dixi ipsi me nihil suscepturum sine praesidio et sine pecunia.
私は気が進まないままカプアを引き受けましたが、それはその任務から逃れようとしたからではなく、そこにおける大義において、諸階級の怒りも、個人個人のあからさまな怒りもなく、善き人々の怒りはある程度あっても、いつものように鈍く、そして私が身を以て感じたように、大衆や最底辺の者たちの誰もが敵対する側に傾いており、多くの者が政変を望んでいるという状況だったからであり、私は彼自身に、護衛兵と資金なしには何も引き受けないと告げました。
itaque habui nihil omnino negoti, quod ab initio vidi nihil quaeri praeter fugam.
したがって、私はまったく何の仕事もしませんでした。 なぜなら、最初から逃亡以外の何ものも求められていないことを見て取ったからです。
eam si nunc sequor, quonam? cum illo non;
もし今私がその逃亡に従うなら、いったいどこへ行くのでしょうか。 彼と共には行きません。
ad quem cum essem profectus, cognovi in iis locis esse Caesarem, ut tuto Luceriam venire non possem.
彼のもとへ出発しようとしていたとき、カエサルがその地方にいることを知ったため、私は安全にルケリアに到着することができなかったのです。
infero mari nobis incerto cursu hieme maxima navigandum est.
私たちは、不確実な航路で、真冬に、下海を航海しなければなりません。
age iam, cum fratre an sine eo cum filio? at quo modo? in utraque enim re summa difficultas erit summus animi dolor;
さあ、弟と共に行くべきか、あるいは彼なしで息子と共に行くべきでしょうか。 だが、どのようにして? というのも、どちらの場合にも極めて大きな困難と、この上ない精神的苦痛が伴うでしょうから。
qui autem impetus illius erit in nos absentis fortunasque nostras! acrior quam in ceterorum, quod putabit fortasse in nobis violandis aliquid se habere populare.
しかも、私たちが不在の間に、あの男が私たちや私たちの財産に加える攻撃はいかばかりでしょうか。 他の人々に対するよりも激しいものとなるでしょう。 なぜなら、私たちが害されることで、自分には何か民衆に受ける要素があると思うでしょうから。
age iam, has compedes, fascis, inquam, hos laureatos ecferre ex Italia quam molestum est! qui autem locus erit nobis tutus, ut iam placatis utamur fluctibus, ante quam ad illum venerimus? qua autem aut quo nihil scimus.
さあ、これらの足枷、つまり、この月桂冠を戴いたファスケスをイタリアから持ち出すことは、なんと厄介なことでしょうか。 仮に今、波が静まったとしても、私たちが彼のもとにたどり着く前に、どの場所が私たちにとって安全でしょうか。 そもそもどのルートで、あるいはどこへ行くべきなのか、私たちは何も知らないのです。
§8.3.6at si restitero et fuerit nobis in hac parte locus, idem fecero quod in Cinnae dominatione L. Philippus, quod L. Flaccus, quod Q. Mucius, quoquo modo ea res huic quidem cecidit;
しかし、もし私がとどまり、この地に私たちの居場所があるなら、私はキンナの支配期にルキウス・ピリップスが、ルキウス・フラックスが、クイントゥス・ムキウスがしたのと同じことをすることになるでしょう。 ただし、その結末が最後の人にどのように転んだにせよ。
qui tamen ita dicere solebat se id fore videre quod factum est sed malle quam armatum ad patriae moenia accedere.
それでも彼は、実際に起こった事態になることを予見していたが、武装して祖国の城壁に近づくよりは、それを甘んじて受ける方を望むと、常々語っていました。
aliter Thrasybulus et fortasse melius.
トラシュブロスは異なる行動をとり、おそらくその方が優れていました。
sed est certa quaedam illa Muci ratio atque sententia, est illa etiam Philippi, et cum sit necesse servire tempori et non amittere tempus cum sit datum.
しかし、ムキウスのあの一定の論理と信念にも一理あり、ピリップスのそれにも一理あります。 また、時勢に従うことが必要であり、機会が与えられたときにその機会を逃さないことも必要であるときには。
sed in hoc ipso habent tamen idem fasces molestiam.
しかし、まさにこの場合においても、同じくあのファスケスが厄介なものとなります。
sit enim nobis amicus, quod incertum est, sed sit; deferet triumphum.
というのも、彼が私に対して好意的であると仮定しましょう――それは不確かですが、好意的にあるとしましょう――彼は私に凱旋式を申し出るでしょう。
†non accipere ne periculosum sit,† invidiosum ad bonos.
†それを受け取らないのは危険であるかもしれず、†受け取るのは善き人々の反感を買うことになります。
"o rem"
inquis
"difficilem et inexplicabilem!"
atqui explicanda est.
「なんと困難で、解決しがたい問題だろう! 」とあなたは言うでしょう。 だが、解決されねばなりません。
quid enim fieri potest? ac ne me existimaris ad manendum esse propensiorem quod plura in eam partem verba fecerim, potest fieri, quod fit in multis quaestionibus, ut res verbosior haec fuerit, illa verior.
ほかにどうすることができましょうか。 なお、私がその側についてより多くの言葉を費やしたからといって、私がとどまる方に傾いていると思わないでください。 多くの問題で起こるように、こちらの側の方が言葉数が多くなり、あちらの側の方がより真実であるということはあり得るのですから。
quam ob rem ut maxima de re aequo animo deliberanti ita mihi des consilium velim.
それゆえ、極めて重大な事柄について平静な心で熟議している者に対するように、私に助言を与えてほしいのです。
navis et in Caieta est parata nobis et Brundisi.
船はカイエタにも、ブルンディシウムにも準備されています。
§8.3.7sed ecce nuntii scribente me haec ipsa noctu in Caleno, ecce litterae Caesarem ad Corfinium, Domitium Corfini cum firmo exercitu et pugnare cupiente.
しかし、見よ、私が夜にカレスの別荘でまさにこれを書いているときに、使者たちが到着し、手紙が届きました。 カエサルはコルピニウムに迫っており、ドミティウスは強力な軍勢を率いてコルピニウムにおり、戦いを望んでいるとのことです。
non puto etiam hoc Gnaeum nostrum commissurum ut Domitium relinquat;
私たちのグナエウスが、ドミティウスを見捨てるような過ちを犯すとは、この期に及んでも思えません。
etsi Brundisium Scipionem cum cohortibus duabus praemiserat, legionem ei Fausto conscriptam in Siciliam sibi placere a consule duci scripserat ad consules.
もっとも、彼はすでにスキピオを2つの大隊と共にブルンディシウムに派遣しており、ファウストゥスが徴募した軍団については、執政官によってシキリアへ率いられることを望むと、執政官たちに手紙を書いていたのですが。
sed turpe Domitium deserere erit implorantem eius auxilium.
しかし、彼の助けを哀願しているドミティウスを見捨てるのは恥ずべきことでしょう。
est quaedam spes mihi quidem non magna sed in his locis firma Afranium in Pyrenaeo cum Trebonio pugnasse, pulsum Trebonium, etiam Fabium tuum transisse cum cohortibus, summa autem Afranium cum magnis copiis adventare.
私には、それほど大きくはありませんが、この地方では確実視されている、ある希望があります。 アフラニウスがピレネー山脈でトレボニウスと戦い、トレボニウスが敗走したこと、あなたのファビウスも大隊を率いて投降したこと、そしてアフラニウスが総勢の大軍を率いて接近しつつあるということです。
id si est, in Italia fortasse manebitur.
もしこれが事実なら、おそらくイタリアにとどまることになるでしょう。
ego autem cum esset incertum iter Caesaris, quod vel ad Capuam vel ad Luceriam iturus putabatur, Leptam misi ad Pompeium et litteras;
しかし私は、カエサルの進路が不確かで、カプアに行くかルケリアに行くかと考えられていたため、レプタをポンペイウスのもとに手紙を持たせて派遣しました。
ipse ne quo inciderem reverti Formias.
私自身は、どこかで遭遇しないようにフォルミアイに戻りました。
haec te scire volui scripsique sedatiore animo quam proxime scripseram, nullum meum iudicium interponens sed exquirens tuum.
私はこれらのことをあなたに知らせたいと思い、前回書いたときよりも落ち着いた心でこれを書きました。 私自身の判断を挟むことなく、あなたの判断を求めつつ。