Humanitext Reader

キケロ · アッティクス宛書簡 §8.11D.1-8.11D.4

ポンペイウスとの合流断念の経緯と弁明

182 / 461 箇所 · ラテン語

要旨

キケロはポンペイウスに対し、当初はイタリア内での和合や抗戦を期待していたが、カエサルの進軍とポンペイウスの南進(ブルンディシウム行き)により行く手が阻まれ、合流が不可能になった経緯と、捕らえられたも同然である現在の危機的状況を説明している。

§8.11D.1cum ad te litteras misissem quae tibi Canusi redditae sunt, suspicionem nullam habebam te rei publicae causa mare transiturum eramque in spe magna fore ut in Italia possemus aut concordiam constituere, qua mihi nihil utilius videbatur, aut rem publicam summa cum dignitate defendere.
私があなたに、カヌシウムで届けられたあのお手紙を送りましたとき、あなたが国家のために海を渡るつもりだなどという疑いは少しも抱いておらず、イタリアにおいて私たちが和合を確立すること(私にはこれ以上に有益なことはないと思われましたが)か、あるいは最大の尊厳をもって国家を守護することができるだろうという大きな希望を抱いておりました。
interim nondum meis litteris ad te perlatis ex iis mandatis quae D. Laelio ad consules dederas certior tui consili factus non exspectavi dum mihi a te litterae redderentur, confestimque cum Quinto fratre et cum liberis nostris iter ad te in Apuliam facere coepi.
その間、私の手紙がまだあなたのもとに届いていなかったとき、あなたがデキムス・ラエリウスを介して執政官たちに与えたあの指令からあなたの意図を知らされた私は、あなたからの手紙が届けられるのを待つことなく、直ちに弟のクィントゥスおよび私たちの子供たちとともに、プリアにいるあなたのもとへ旅立ちました。
§8.11D.2cum Teanum Sidicinum venissem, C. Messius familiaris tuus mihi dixit aliique complures Caesarem iter habere Capuam et eo ipso die mansurum esse Aeserniae.
私がテアヌム・シディキヌムに到着したとき、あなたの友人であるガイウス・メッシウスや他の多くの人々が私に、カエサルがカプアへと進軍中であり、まさにその日にアエセルニアに滞在する予定であると言いました。
sane sum commotus quod, si ita esset, non modo iter meum interclusum sed me ipsum plane exceptum putabam.
私は大いに動揺しました。 なぜなら、もしそうであるならば、私の道が遮られるだけでなく、私自身が完全に捕らえられてしまうと考えたからです。
itaque tum Cales processi, ut ibi potissimum consisterem, dum certum nobis ab Aesernia de eo quod audieram referretur.
それゆえ、私はそのときカレスへと進み、私が聞いたことについてアエセルニアから確かな知らせが私たちに届くまでの間、そこに最も好んで留まるようにいたしました。
§8.11D.3at mihi, cum Calibus essem, adfertur litterarum tuarum exemplum quas tu ad Lentulum consulem misisses.
しかし、私がカレスにいたとき、あなたが執政官レントゥルスに送られたという、あなたのお手紙の写しが私に届けられました。
hae scriptae sic erant, litteras tibi a L. Domitio a. d. xiii Kal. Martias adlatas esse (earumque exemplum subscripseras);
それは次のように書かれていました、2月17日にルキウス・ドミティウスからあなたに手紙が届けられたということ(そしてあなたはその写しを添付しておられました)。
magnique interesse rei publicae scripseras omnis copias primo quoque tempore in unum locum convenire et ut praesidio quod satis esset Capuae relinqueret.
そして、国家にとって極めて重要であると、あなたは書いておられました、すべての軍勢ができる限り早く一箇所に集まること、また、カプアに十分な守備隊を残すように、と。
his ego litteris lectis in eadem opinione fui qua reliqui omnes, te cum omnibus copiis ad Corfinium esse venturum;
私はこの手紙を読んで、他のすべての人々と同じ意見を抱きました、すなわち、あなたがすべての軍勢を率いてコルフィニウムに来るだろう、という意見です。
quo mihi, cum Caesar ad oppidum castra haberet, tutum iter esse non arbitrabar.
しかし、カエサルがその町の近くに陣を張っている以上、そこへの道が私にとって安全だとは思いませんでした。
cum res in summa exspectatione esset, utrumque simul audivimus, et quae Corfini acta essent et te iter Brundisium facere coepisse;
事態が最大の緊張の中にあったとき、私たちは二つのことを同時に聞きました、コルフィニウムで何が起こったかということと、あなたがブルンディシウムへの進軍を始めたことの両方です。
cumque nec mihi nec fratri meo dubium esset quin Brundisium contenderemus, a multis qui e Samnio Apuliaque veniebant admoniti sumus ut caveremus ne exciperemur a Caesare, quod is in eadem loca quae nos petebamus profectus celerius etiam quam nos possemus eo quo intenderet venturus esset.
そして、私にも弟にも、私たちがブルンディシウムへ急ぐべきであることに疑いはありませんでしたが、サムニウムやプリアからやって来る多くの人々から、カエサルに捕らえられないように注意せよ、と警告を受けました。 なぜなら、彼は私たちが目指していたのと同じ場所に向けて出発しており、私たちが進みうるよりもさらに迅速に、彼が目的とする場所へ到着するであろうから、とのことでした。
quod cum ita esset, nec mihi nec fratri meo nec cuiquam amicorum placuit committere ut temeritas nostra non solum nobis sed etiam rei publicae noceret, cum praesertim non dubitaremus quin, si etiam tutum nobis iter fuisset, te tamen iam consequi non possemus.
このような状況であったため、私にも弟にも友人の誰一人にも、私たちの軽率さが、私たち自身だけでなく国家をも損なうような事態を招くことは、妥当だとは思われませんでした。 とりわけ、仮に私たちにとって道が安全であったとしても、それでもなお、私たちはもはやあなたに追いつくことはできないだろうと確信していたからです。
§8.11D.4interim accepimus tuas litteras Canusio a. d.
その間、私たちは2月20日にカヌシウムから出されたあなたのお手紙を受け取りました。
x K. Martias datas, quibus nos hortaris ut celerius Brundisium veniamus.
その中で、あなたは私たちに、より速やかにブルンディシウムへ来るようにと勧めておられます。
quas cum accepissemus a. d. iii K. Martias, non dubitabamus quin tu iam Brundisium pervenisses, nobisque iter illud omnino interclusum videbamus neque minus nos esse captos quam qui Corfini fuissent.
私たちがその手紙を2月27日に受け取ったとき、私たちはあなたがすでにブルンディシウムに到着していることを疑いませんでした。 そして、あの道が私たちにとって完全に遮られているのを目にし、コルフィニウムにいた者たちに劣らず、私たちも捕らえられたも同然であると考えました。
neque enim eos solos arbitrabamur capi qui in armatorum manus incidissent sed eos nihilo minus qui regionibus exclusi intra praesidia atque intra arma aliena venissent.
というのも、私たちは、武装した者たちの手に落ちた者たちだけが捕らえられたとみなしていたわけではなく、土地を遮られ、他者の防衛線や武器のただ中に入り込んでしまった者たちも同様に捕らえられたと考えていたからです。

語釈・文法注

  1. 8.11D.1fore ut in Italia possemus — 動詞 fore(futurum esse の短縮形)と接続法 ut 節(ここでは未完了過去 possemus)の組み合わせは、未来の事実を記述する。主節の動詞が過去時制(eram)であるため、時制の一致により未完了過去が選ばれている。
  2. 8.11D.2si ita esset... putabam — 条件節に接続法過去(esset)を用いつつ、帰結節に直説法未完了(putabam)を用いることで、過去の特定時点において「もしそうであるならば、自分は〜と考えていた」という、その当時のキケロ自身の主観的な思考の進行状況を直説法で客観的に記述している。
  3. 8.11D.3ut praesidio quod satis esset Capuae relinqueret — ut... relinqueret 節は、主節の動詞 scripseras(あなたが書いておられた)に導かれる間接命令(あるいは名詞節)であり、執政官レントゥルスに対するポンペイウスの要求を表している(主語は三人称単数のレントゥルス)。praesidio は「守備隊(として)」を意味する目的の与格、あるいは二重与格の一部。
  4. 8.11D.3committere ut — committere ut(+接続法)は、「(不注意や過失によって)〜という事態を招く、〜することを許す」という含意を持つ慣用表現。ここでは主語 mihi... placuit(私にとって〜することが妥当であると思われた)の主体の行為(不定詞 committere)として用いられ、それに続く ut 節がその具体的な結果を示す。

この箇所を引用する

キケロ, アッティクス宛書簡 §8.11D.1-8.11D.4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi057.humanitext-lat1:8.11D.1-8.11D.4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。