Humanitext Reader

キケロ · アッティクス宛書簡 §7.3.6-7.3.12

財政の清算と文法論および私事の諸問題

142 / 461 箇所 · ラテン語

要旨

キケロは手紙の話題を国家から私的な事柄へと移し、フィロティムスとの会計問題、随員の様子、ピレウスの文法的な表記論、カエサルへの借金問題、そして娘婿のドラベッラについて語る。

§7.3.6nunc venio ad privata;
さて、私的な事柄に移ろう。
fere enim respondi tuis litteris de re publica et iis quas in suburbano et iis quas postea scripsisti.
というのも、国家に関する君の手紙、すなわち君が近郊の別荘で書いたものと、その後に書いたものの双方に対して、私はほぼ返事を終えたからだ。
ad privata venio.
私的な事柄に移ろう。
unum etiam de Caelio tantum abest ut meam ille sententiam moveat ut valde ego ipsi quod de sua sententia decesserit paenitendum putem.
カエリウスについてもう一点だけ。 彼が私の意見を動かすなどということはおよそあり得ず、むしろ私は、彼自身が自分の意見から退いたことを大いに後悔すべきだと考えている。
sed quid est quod ei vici Luccei sint addicti? hoc te praetermisisse miror.
しかし、ルッケイウスの街区が彼に譲渡されたというのは、一体どういうことなのか。 君がこのことを書き漏らしたのが不思議でならない。
§7.3.7de Philotimo faciam equidem ut mones.
フィロティムスについては、確かに君が勧める通りにしよう。
sed ego mihi ab illo hoc tempore non rationes exspectabam quas tibi edidit, verum id reliquum quod ipse in Tusculano me referre in commentarium mea manu voluit quodque idem in Asia mihi sua manu scriptum dedit.
しかし、私がこの時期に彼に期待していたのは、彼が君に示したような収支報告ではなく、彼自身がトゥスクルムの別荘において、私の手で帳簿に記入することを望んだ、あの残高であり、また彼自身がアジアにおいて自筆で書いて私に渡してくれた、まさにあの残高なのだ。
id si praestaret, quantum mihi aeris alieni esse tibi edidit tantum et plus etiam mihi ipse deberet.
もし彼がそれを支払うなら、彼が君に示した私の借金の額と同じだけ、いやそれ以上に、彼自身が私に債務を負うことになるだろう。
sed in hoc genere, si modo per rem publicam licebit, non accusabimur posthac, neque hercule antea neglegentes fuimus sed amicorum multitudine occupati.
しかし、この種のことにおいては、もし国家の状況が許すなら、今後私たちが非難されることはないだろう。 誓って、以前も私たちが怠慢だったわけではなく、あまりに多くの友人たちへの対応に忙殺されていたのだ。
ergo utemur, ut polliceris, et opera et consilio tuo nec tibi erimus, ut spero, in eo molesti.
それゆえ、君が約束してくれているように、君の労力と助言を利用させてもらうつもりだし、そのことで君に迷惑をかけることにはならないと信じている。
§7.3.8de serperastris cohortis meae nihil est quod doleas.
私の随員たちの「膝あて」については、君が嘆く必要はまったくない。
ipsi enim se conlegerunt admiratione integritatis meae.
というのも、彼ら自身、私の高潔さに対する敬服から自らを律したからだ。
sed me moverat nemo magis quam is quem tu neminem putas.
しかし、君が「取るに足らない者」と考えているあの人物以上に、私を揺り動かした者はいなかった。
idem et initio fuerat et nunc est egregius.
彼は最初もそうであったし、今も極めて優秀である。
sed in ipsa decessione significavit sperasse se aliquid et id quod animum induxerat paulisper non tenuit sed cito ad se rediit meisque honorificentissimis erga se officiis victus pluris ea duxit quam omnem pecuniam.
しかし、いざ離任するという時になって、彼は何かを期待していたことを示唆し、心に決めていたことを一時的に保てなかったが、すぐに自分を取り戻し、彼に対する私の極めて敬意に満ちた配慮に動かされて、それをすべての金銭よりも価値あるものと見なしたのだ。
§7.3.9ego a Curio tabulas accepi quas mecum porto.
私はクリウスから帳簿を受け取り、それを携行している。
Hortensi legata cognovi.
ホルテンシウスの遺贈について知った。
nunc aveo scire quid hominis sit et quarum rerum auctionem instituat.
いま私は、彼がどのような人間であるのか、またどのような品々の競売を予定しているのかを強く知りたいと思っている。
nescio enim cur, cum portam Flumentanam Caelius occuparit, ego Puteolos non meos faciam.
というのも、カエリウスがフルメンタナ門の近くを手に入れたというのに、なぜ私がプテオリを自分のものにしないのか、その理由がわからないからだ。
§7.3.10venio ad "Piraeea," in quo magis reprehendendus sum quod homo Romanus "Piraeea" scripserim, non "Piraeum" (sic enim omnes nostri locuti sunt), quam quod addiderim "in.
「ピライエエア」の件に移ろう。 この件について私は、前置詞「in」を付けたことよりも、ローマ人でありながら「ピライエウム」ではなく「ピライエエア」と書いたことのほうで、より非難されるべきである(実際、私たちの同胞はみな前者のように言ってきたのだから)。
" non enim hoc ut oppido praeposui sed ut loco.
というのも、私はこの語を町としてではなく、場所として前に置いたからだ。
et tamen Dionysius noster et qui est nobiscum Nicias Cous non rebatur oppidum esse Piraeea.
それに、私たちのディオニュシオスも、私と一緒にいるコス島のニキアスも、ピライエエアが町であるとは考えていなかった。
sed de re videro.
しかし、その事自体については追って検討しよう。
nostrum quidem si est peccatum, in eo est quod non ut de oppido locutus sum sed ut de loco secutusque sum non dico Caecilium, "máne ut ex portu ín Piraeum" (malus enim auctor Latinitatis est), sed Terentium cuius fabellae propter elegantiam sermonis putabantur a C. Laelio scribi, " heri áliquot adulescéntuli coíimus in Piraéum, " et idem, " Mercátor hoc addébat, captam e Súnio.
私たちの側に誤りがあるとするなら、それは私がそれを町としてではなく場所として話し、カエキリウスの「朝、港からピライエウムへと」(彼はラテン語の書き手としては悪しき手本だからだが)ではなく、その対話篇が言葉の優雅さゆえにガイウス・ラエリウスによって書かれたと考えられていたテレンティウスの「昨日、若者数人でピライエウムに集まった」に従い、また同じく彼の「商人はこのことを付け加えていた、彼女がスニウムから捕らえられたと」に従ったことにある。
" quod si δήμουσ oppida volumus esse, tam est oppidum Sunium quam Piraeus.
もし私たちがデーモスを町と呼びたいなら、スニウムもピレウスと同じくらい町である。
sed quoniam grammaticus es, si hoc mihi ζήτημα persolveris, magna me molestia liberans.
しかし、君は文法家なのだから、もしこの問題を解いてくれるなら、私の大きな悩みを和らげてくれることになる。
§7.3.11ille mihi litteras blandas mittit;
彼は私に甘い言葉の手紙を送ってきている。
facit idem pro eo Balbus.
バルブスも彼の代弁をして同じようにしている。
mihi certum est ab honestissima sententia digitum nusquam.
私は最も名誉ある意見から指一本分も動かないと決心している。
sed scis illi reliquum quantum sit.
しかし、私が彼にどれほどの残債を残しているか、君は知っている。
Putasne igitur verendum esse ne aut obiciat id nobis aliquis, si languidius, aut repetat, si fortius? quid ad haec reperis? "solvamus" inquis.
それゆえ、もし私たちが少しでも生ぬるい態度をとれば誰かがそのことを私達に突きつけてくるか、あるいは私たちがより強く抵抗すれば彼が要求してくるのではないかと、恐れるべきだと思うかね。 君はこれに対してどんな解決策を見出すか。 「返済しよう」と君は言う。
age, a Caelio mutuabimur.
よし、カエリウスから借りることにしよう。
hoc tu tamen consideres velim;
だが、それでも君にこのことを考えておいてほしい。
puto enim, in senatu si quando praeclare pro re publica dixero, Tartessium istum tuum mihi exeunti, "iube sodes nummos curare. "
というのも、元老院でいつか私が国家のために輝かしい発言をした際、私が退出するときに、君のあのタルテッソス人が私に「どうか金を支払うよう手配してください」と言い放つのではないかと思うからだ。
§7.3.12quid superest? etiam.
ほかに何が残っているか。
gener est suavis mihi, Tulliae, Terentiae.
そうだ、婿は私にとっても、トゥッリアにとっても、テレンティアにとっても好ましい人物だ。
quantumvis vel ingeni vel humanitatis, †satis†;
才能にせよ教養にせよ、いくらでも十分に備えている。
reliqua, quae nosti, ferenda.
君が知っている残りの欠点については、我慢するべきだろう。
scis enim quos †aperierimus†.
というのも、私たちがどのような人々を拒絶したか、君は知っているからだ。
qui omnes praeter eum de quo per te egimus, †reum† me facerent.
彼らはみな、私たちが君を通じて交渉したあの人物を除けば、私を告訴することだろう。
ipsis enim expensum nemo feret.
というのも、彼ら自身に金を貸し付ける者など誰もいないからだ。
sed haec coram;
しかし、これらのことは直接会って話そう。
nam multi sermonis sunt.
じっくり話す必要があるからだ。
Tironis reficiendi spes est in M'.
ティロの体調回復の望みは、マニウス・クリウスにかかっている。
Curio, cui ego scripsi tibi eum gratissimum facturum.
私は彼に、彼が君を非常に喜ばせることになるだろうと書き送った。
data v Idus Decembr. a Pontio ex Trebulano.
12月9日、トレブラのポンティウスの別荘にて発信。

語釈・文法注

  1. §7.3.6tantum abest ut meam ille sententiam moveat ut valde ego ipsi quod de sua sententia decesserit paenitendum putem — tantum abest ut + 接続法 [A] ut + 接続法 [B] の構文。「[A]であるどころか、かえって[B]である」を意味する。ここでは、カエリウスがキケロの意見を動かすどころか(moveat)、彼自身が意見を変えたことを後悔すべきだとキケロが考えている(putem)ことを表す。
  2. §7.3.7id si praestaret, quantum mihi aeris alieni esse tibi edidit tantum et plus etiam mihi ipse deberet — 反実仮想の条件文(si + 接続法未完了過去 praestaret、帰結節も接続法未完了過去 deberet)。「もし彼がそれを支払うなら(実際にはしていないが)、彼は私に負うているだろう」という現在の事実に反する仮定を表す。quantum... tantum... は相関関係を示し、フィロティムスが報告したキケロの債務額と、彼自身がキケロに負うべき債務額を対比している。
  3. §7.3.10non enim hoc ut oppido praeposui sed ut loco — 地名に対する前置詞の有無に関する文法論。ラテン語の文法規則では、都市名(oppidum)へ向かう運動には前置詞 in を用いないが、一般的な「場所(locus)」には用いる。キケロは「ピレウス」を単なる都市名ではなく、港という特定の区域・場所として捉えたため、前置詞 in を付したと自己弁護している。
  4. §7.3.11ne aut obiciat id nobis aliquis, si languidius, aut repetat, si fortius — 懸念を表す表現(前文の verendum esse)に導かれる ne 節で、接続法現在 obiciat と repetat が用いられている。si languidius(もし私たちが生ぬるい対応をするなら)と si fortius(もし私たちがより強く出るなら)は、それぞれ比較級副詞を伴う仮定の省略形である。

この箇所を引用する

キケロ, アッティクス宛書簡 §7.3.6-7.3.12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi057.humanitext-lat1:7.3.6-7.3.12

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。