§7.3.1A. d. viii Idus Decembr. Aeculanum veni et ibi tuas litteras legi quas Philotimus mihi reddidit.
12月6日、私はアイクラヌムに到着し、そこでフィロティムスが届けてくれた君の手紙を読んだ。
e quibus hanc primo aspectu voluptatem cepi quod erant a te ipso scriptae, deinde earum accuratissima diligentia sum mirum in modum delectatus.
その手紙から、一見して、それが君自身の手によって書かれたものであるという喜びを私は得、次いで、その極めて緻密な入念さに驚くほど喜ばされた。
ac primum illud in quo te Dicaearcho adsentiri negas, etsi cupidissime expetitum a me est et te approbante ne diutius anno in provincia essem, tamen non est nostra contentione perfectum.
そして第一に、君がディカイアルコスに同意しないと言っているあの点、それは私の側から熱心に懇望されたことであり、君も「私が1年以上属州に留まらないように」と賛同してくれていたことだが、しかしそれは私たちの努力によって達成されたわけではない。
sic enim scito, verbum in senatu factum esse numquam de ullo nostrum qui provincias obtinuimus quo in iis diutius quam ex senatus consulto maneremus, ut iam ne istius quidem rei culpam sustineam quod minus diu fuerim in provincia quam fortasse fuerit utile.
というのも、このように知っておいてほしい、属州を管轄した私たちの誰に関しても、元老院議決による期間よりも長くそこに留まるようにとの発言は、元老院において一度もなされなかったのだ。 そのため、私が属州にいた期間が、あるいは有益であったかもしれない期間より短かったことについて、私はいまやそのことの責任を負うことすらしない。
§7.3.2sed
"quid si hoc melius?"
saepe opportune dici videtur ut in hoc ipso.
しかし「もしこれがより良いことだとしたら? 」という言葉は、今回の件そのものにおけるように、しばしば時宜を得て言われるように思われる。
sive enim ad concordiam res adduci potest sive ad bonorum victoriam, utriusvis rei me aut adiutorem velim esse aut certe non expertem;
というのも、事態が協調へと導かれるにせよ、あるいは善き人々の勝利へと導かれるにせよ、そのいずれの事柄においても、私は助言者となるか、少なくとも無関係ではいたくないと思うからだ。
sin vincuntur boni, ubicumque essem, una cum iis victus essem.
しかし、もし善き人々が敗北するならば、私がどこにいようとも、彼らとともに敗北したであろう。
qua re celeritas nostri reditus ἀμεταμέλητοσ debet esse.
それゆえ、私たちの迅速な帰還は後悔のないものでなければならない。
quod si ista nobis cogitatio de triumpho iniecta non esset quam tu quoque approbas, ne tu haud multum requireres illum virum qui in sexto libro informatus est.
ところで、もし君も賛同しているあの凱旋式についての考えが私たちに植え付けられていなかったなら、誓って君は、第六巻で描き出されたあの人物を大して求めることはなかっただろう。
quid enim tibi faciam qui illos libros devorasti? quin nunc ipsum non dubitabo rem tantam abicere, si id erit rectius.
あの本を貪り読んだ君に、私は一体どうしたらよいだろうか。 いや、今この瞬間にも、もしそれがより正しいことであるならば、私はそのような大いなることを投げ捨てることを躊躇わない。
utrumque vero simul agi non potest et de triumpho ambitiose et de re publica libere.
実際、凱旋式について野心的に動き、同時に国家について自由に発言することは、両立し得ないのだ。
sed ne dubitaris quin quod honestius id mihi futurum sit antiquius.
だが、より名誉あることが、私にとってより優先されるものとなることを疑わないでほしい。
§7.3.3nam quod putas utilius esse vel mihi quod tutius sit vel etiam ut rei publicae prodesse possim, me esse cum imperio, id coram considerabimus quale sit.
というのも、私が命令権を保持し続けることが、私にとってより安全であるために、あるいは国家に役立つことができるために、より有益であると君が考えていることについては、それがどのようなものであるか、会って直接検討することにしよう。
habet enim res deliberationem;
なぜなら、その件は熟慮の余地があるからだ。
etsi ex parte magna tibi adsentior.
もっとも、大部分において私は君に同意しているのだが。
de animo autem meo erga rem publicam bene facis quod non dubitas, et illud probe iudicas nequaquam satis pro meis officiis, pro ipsius in alios effusione illum in me liberalem fuisse, eiusque rei causam vere explicas, et eis quae de Fabio Caninioque acta scribis valde consentiunt.
他方、国家に対する私の志について、君が疑念を抱かないのは正しいことだし、あの人物が私の功績に対しても、また彼が他人に対して見せる気前の良さに対しても、私に対して決して十分に寛大ではなかったと君が適切に判断しているのも正しい。 そして君はその原因を正確に説明しており、そのことは、君がファビウスやカニニウスの件で行われたと書いていることと非常に一致している。
quae si secus essent totumque se ille in me profudisset, tamen illa quam scribis custos urbis me praeclarae inscriptionis memorem esse cogeret nec mihi concederet ut imitarer Volcacium aut Servium quibus tu es contentus, sed aliquid nos vellet nobis dignum et sentire et defendere.
たとえ事態がそれとは異なり、彼が私に対して全面的に尽くしてくれていたとしても、それでもなお、君が「都市の守護者」と書いているあの輝かしい碑文が、私にそれを記憶しているよう強制し、君が甘んじているヴォルカキウスやセルウィウスを私が模倣することを許さず、むしろ私たちにふさわしい何かを考え、また擁護することを求めるであろう。
quod quidem agerem, si liceret, alio modo ac nunc agendum est.
これこそ、もし浮き彫りにされるなら、今なされるべき方法とは別の方法で、私は実行したであろう。
§7.3.4de sua potentia dimicant homines hoc tempore periculo civitatis.
今日、人々は国家の危険を顧みず、自らの権力をめぐって争っている。
nam si res publica defenditur, cur ea consule isto ipso defensa non est? cur ego in cuius causa rei publicae salus consistebat defensus postero anno non sum? cur imperium illi aut cur illo modo prorogatum est? cur tanto opere pugnatum est ut de eius absentis ratione habenda decem tribuni pl.
というのも、もし国家が擁護されているというなら、なぜあの執政官期そのものにおいて擁護されなかったのか。 なぜ、その大義の中に国家の安全がかかっていたこの私が、その翌年に擁護されなかったのか。 なぜ彼に命令権が、あるいはなぜあのような方法で延長されたのか。 なぜ、不在の彼の考慮を認めることについて、十人の護民官が提案するよう、あれほど激しく争われたのか。
ferrent? his ille rebus ita convaluit ut nunc in uno civi spes ad resistendum sit;
彼はこれらのことによって非常に強化されたため、今や抵抗の望みはただ一人の市民にかかっている。
qui mallem tantas ei viris non dedisset quam nunc tam valenti resisteret.
私は、彼がこれほど強大な力を彼に与えなかったならよかったのにと思う、今になってこれほど強力な相手に抵抗するくらいなら。
§7.3.5sed quoniam res eo deducta est, non quaeram, ut scribis,
"ποῦ σκάφοσ τὸ τῶν Ἀτρειδῶν;
しかし、事態がここまで至ってしまった以上、君が書いているように「アトレイデスたちの船はどこにあるのか? 」とは尋ねまい。
"
mihi σκάφοσ unum erit quod a Pompeio gubernabitur.
私にとって「船」とは、ポンペイウスによって操縦されるもの唯一つとなるだろう。
illud ipsum quod ais,
"quid fiet, cum erit dictum,
"dic, M. Tulli?"
"
—σύντομα
"Cn. Pompeio adsentior.
君が言うあのこと、「『マルクス・トゥリウス、発言しなさい』と言われたとき、どうなるのか? 」については、簡潔に「グナエウス・ポンペイウスに同意します」と(言おう)。
"
ipsum tamen Pompeium separatim ad concordiam hortabor.
だが、ポンペイウス自身には、個別に協調を勧めるつもりだ。
sic enim sentio, maximo in periculo rem esse.
というのも、国家は最大の危機にあると私は感じているからだ。
vos scilicet plura qui in urbe estis.
都会にいる君たちには、当然もっと多くのことが見えているだろう。
verum tamen haec video, cum homine audacissimo paratissimoque negotium esse, omnis damnatos, omnis ignominia adfectos, omnis damnatione ignominiaque dignos illac facere, omnem fere iuventutem, omnem illam urbanam ac perditam plebem, tribunos valentis addito C. Cassio, omnis qui aere alieno premantur, quos pluris esse intellego quam putaram (causam solum illa causa non habet, ceteris rebus abundat);
しかしながら、私に見えているのは、極めて大胆で準備を整えた男が相手であること、有罪宣告されたすべての者、不名誉を被ったすべての者、有罪宣告や不名誉に値するすべての者が彼に味方していること、若者のほぼ全員、あの都会の堕落した平民のすべて、ガイウス・カッシウスを加えた強力な護民官たち、借金に苦しむすべての者たちであり、彼らの数は私が思っていたよりも多いと知った(あの派閥には大義だけが欠けており、その他のものは満ち溢れている)。
hic omnia facere omnis ne armis decernatur, quorum exitus semper incerti, nunc vero etiam in alteram partem magis timendi.
こちらでは、武器によって決着がつかないよう、あらゆる人々があらゆる手段を尽くしている。 その結末は常に不確実であり、今やむしろもう一方の側にとってより恐るべきものであるが。
Bibulus de provincia decessit, Veientonem praefecit;
ビブルスは属州を去り、ウェイエントを長官に任命した。
in decedendo erit, ut audio, tardior.
聞くところによれば、彼は立ち去るのが遅くなるだろう。
quem cum ornavit Cato, declaravit iis se solis non invidere quibus nihil aut non multum ad dignitatem posset accedere.
彼をカトが称賛したとき、カトは、自らの尊厳に何も、あるいは大して何も加わることがあり得ない者たちに対してのみ、自分は嫉妬しないということを明らかにしたのだ。