Humanitext Reader

キケロ · アッティクス宛書簡 §4.2.1-4.2.4

邸宅返還をめぐる神官団と元老院での審議

77 / 461 箇所 · ラテン語

要旨

キケロがアッティクスに対し、自身の邸宅の返還と再建をめぐる神官団での弁論および元老院での審議の経過を報告し、クローディウス派による妨害や護民官セッラーヌスの拒否権行使に対抗して、最終的に有利な決定が下されるまでの様子を詳述している。

§4.2.1si forte rarius tibi a me quam a ceteris litterae redduntur peto a te ut id non modo neglegentiae meae sed ne occupationi quidem tribuas;
もしひょっとして、私からの手紙が他のみんなからのものより頻繁でなくあなたに届けられているとしても、それを私の怠慢のせいにするだけでなく、多忙のせいにさえもしないようにお願いします。
quae etsi summa est, tamen nulla esse potest tanta ut interrumpat iter amoris nostri et offici mei.
多忙さは極めて大きいものですが、私たちの愛と私の義務の歩みを途絶えさせるほど大きくなることは決してあり得ないからです。
nam ut veni Romam, iterum nunc sum certior factus esse cui darem litteras;
というのも、ローマに到着してから、手紙を託すことのできる人がいると知らされたのは、いまやこれで二度目だからです。
itaque has alteras dedi.
そういうわけで、この二通目の手紙を私は出しました。
prioribus tibi declaravi adventus noster qualis fuisset et quis esset status atque omnes res nostrae quem ad modum essent, " ut ín secundis flúxae, ut in advorsís bonae.
前の手紙で、私たちの到着がどのようなものであったか、そしてどのような状態であり、私たちのすべての事柄がどうなっているかをあなたに明らかにしました。
"
「順境においては不安定だが、逆境においては良好である」というように。
§4.2.2post illas datas litteras secuta est summa contentio de domo.
その手紙を出した後に、家をめぐる極めて激しい争いが続きました。
diximus apud pontifices pr. Kal. Octobris.
私たちは十月のカレンダエの前日に、神官たちの前で弁論を行いました。
acta res est accurate a nobis et, si umquam in dicendo fuimus aliquid aut etiam si numquam alias fuimus, tum profecto doloris magnitudo vim quandam nobis dicendi dedit.
その件は私たちによって綿密に扱われました。 そして、もし私たちが弁論においてかつて何者かであったことがあるとすれば、あるいは他には一度もそうであったことがないとしても、その時には確かに、苦痛の大きさが私たちに弁論のいくばくかの力を与えてくれたのです。
itaque oratio iuventuti nostrae deberi non potest;
したがって、その演説を私たちの若者たちへの義務として留めておくわけにはいきません。
quam tibi, etiam si non desideras, tamen mittam cito.
それをあなたには、たとえあなたが求めていなくとも、近いうちに送るつもりです。
§4.2.3cum pontifices decressent ita, si neque populi iussu neque plebis scitu is qui se dedicasse diceret nominatim ei rei praefectus esset neque populi iussu aut plebis scitu id facere iussus esset videri, posse sine religione eam partem areae mihi restitui, mihi facta statim est gratulatio;
神官たちが次のように議決したとき、すなわち、みずから献納したと主張する者が、民衆の命令によっても平民の議決によっても、名指しでその務めに任命されておらず、また民衆の命令や平民の議決によってそれをなすよう命じられていたとも見なされないならば、宗教上の障害なしに、敷地のその部分が私に返還され得るとしたため、私にはただちに祝意が寄せられました。
nemo enim dubitabat quin domus nobis esset adiudicata;
というのも、家が私たちに裁定されたことを疑う者は誰もいなかったからです。
cum subito ille in contionem escendit quam Appius ei dedit.
そこへ突然、彼が、アッピウスが彼に与えた市民集会の壇上に登りました。
nuntiat iam populo pontifices secundum se decrevisse, me autem vi conari in possessionem venire; hortatur ut se et Appium sequantur et suam libertatem vi defendant.
彼は今や民衆に対して、神官たちが自分に有利な議決を下したこと、それに対して私が暴力によって占有に入ろうと企てていることを告げ、彼とアッピウスとに従い、自分たちの自由を暴力で守るよう促したのです。
hic cum etiam illi infimi partim admirarentur partim inriderent hominis amentiam, ego statuerem illuc non accedere nisi cum consules ex senatus consulto porticum Catuli restituendam locassent Kal Octobr. habetur senatus frequens.
ここにおいて、あの最も卑しい人々でさえ、ある者は驚愕し、ある者はその男の狂気にあきれて笑うなか、私は、執政官たちが元老院勧告に基づいてカトゥルスの回廊を再建する契約を発注するまでは、そこへは足を踏み入れないと決めていたのですが、十月のカレンダエの日に、多数の議員が参集して元老院会議が開催されました。
§4.2.4adhibentur omnes pontifices qui erant senatores.
元老院議員であるすべての神官たちが招かれました。
a quibus Marcellinus, qui erat cupidissimus mei, sententiam primus rogatus quaesivit quid essent in decernendo secuti.
彼らのうち、私を強く支持していたマルケッリヌスが、最初に意見を求められ、彼らが議決を下すにあたって何に基づいたのかを尋ねました。
tum M. Lucullus de omnium conlegarum sententia respondit religionis iudices pontifices fuisse, legis esse senatum; se et conlegas suos de religione statuisse, in senatu de lege statuturos cum senatu.
そのときマルクス・ルクッルスが、同僚全員の合意に基づいて、宗教の審判者は神官たちであり、法律の審判者は元老院であること、自分と同僚たちは宗教については決定を下したが、法律については元老院において元老院とともに決定を下すつもりである、と答えました。
itaque sub quisque horum loco sententiam rogatus multa secundum causam nostram disputavit.
そのため、彼らはそれぞれ自分の順序において意見を求められ、私たちの主張を支持する多くの議論を展開しました。
cum ad Clodium ventum est, cupiit diem consumere neque ei finis est factus, sed tamen cum horas tris fere dixisset, odio et strepitu senatus coactus est aliquando perorare.
クローディウスの番にいたったとき、彼は一日を費やすことを望み、彼に対して制限は課されませんでした。 しかし、それでもおよそ三時間も話し続けたとき、元老院の嫌悪と怒号によって、ついに演説を切り上げることを余儀なくされました。
cum fieret senatus consultum in sententiam Marcellini omnibus praeter unum adsentientibus, Serranus intercessit.
一人を除く全員が同意して、マルケッリヌスの意見に沿う元老院勧告がなされようとしたとき、セッラーヌスが拒否権を行使しました。
de intercessione statim ambo consules referre coeperunt.
その拒否権行使について、ただちに両執政官が元老院に諮り始めました。
cum sententiae gravissimae dicerentur, senatui placere mihi domum restitui, porticum Catuli locari, auctoritatem ordinis ab omnibus magistratibus defendi si quae vis esset facta, senatum existimaturum eius opera factum esse qui senatus consulto intercessisset, Serranus pertimuit et Cornicinus ad suam veterem fabulam rediit;
極めて重みのある次のような意見が述べられていたとき、すなわち、元老院は私に家を返還すること、カトゥルスの回廊を(再建のために)発注すること、何らかの暴力行為がなされた場合には、すべての政務官がこの身分の権威を防衛することを決議すること、そして、もしそのようなことが起きれば、元老院勧告に拒否権を行使した者のせいでそれが引き起こされたと元老院はみなすであろう、ということです。
abiecta toga se ad generi pedes abiecit.
セッラーヌスは恐怖に駆られ、コルニキヌスはかつての自らの芝居に立ち戻り、トガを投げ捨てて娘婿の足元に身を投げ出しました。
ille noctem sibi postulavit.
彼は自らのために一晩の猶予を要求しました。
non concedebant, reminiscebantur enim Kal.
議員たちはそれを認めようとしませんでした。
Ianuar.
というのも、一月一日のことを思い出したからです。
vix tandem tibi de mea voluntate concessum est.
私の同意によって、ようやくどうにかそれが認められました。

語釈・文法注

  1. 4.2.1certior factus esse cui darem litteras — 主動詞 sum が文脈上省略されており、certior factus [sum] が対格不定詞句 [me] esse(私が…を手にしていること)を導いている。cui darem は目的や適合を示す接続法(darem)を伴う関係節で、「手紙を託すことのできる者」の意。
  2. 4.2.3cum pontifices decressent — decressent(decrevissent の短縮形)の内容を ita が先取りし、その具体的な中身が si から始まる条件文を伴う対格不定詞句 posse... restitui として記述されている。条件節内の videri は、間接話法において従属節の動詞が不定詞として同化した希有な例である。
  3. 4.2.4reminiscebantur enim Kal. Ianuar. — 動詞 reminiscor が属格ではなく対格 Kalendas Ianuarias(Kal. Ianuar. の省略形)を直接目的語に取っている。ここでの「一月一日」は、キケロの帰国問題に関して以前にセッラーヌスが遅延行為に及んだ日を指し、元老院が彼の猶予要求を拒んだ歴史的文脈を暗示している。

この箇所を引用する

キケロ, アッティクス宛書簡 §4.2.1-4.2.4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi057.humanitext-lat1:4.2.1-4.2.4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。