Humanitext Reader

キケロ · アッティクス宛書簡 §4.17.1-4.17.7

執政官候補の不正協定の暴露と新公共事業の計画

96 / 461 箇所 · ラテン語

要旨

キケロはアッティクスに対し、当時のローマで起きた執政官候補者たちによる大規模な選挙不正・協定の暴露と、それに伴う元老院の混乱を報告する。さらに、カエサルの支援によるフォルム拡張や投票所建設といった、自身が関わる大規模な公共事業計画についても伝える。

§4.17.1puto te existimare me nunc oblitum consuetudinis et instituti mei rarius ad te scribere quam solebam;
私が今、私の習慣や決まりを忘れて、以前よりも君に手紙を書くのが稀になっていると君が思っているのではないかと考えています。
sed quoniam loca et itinera tua nihil habere certi video, neque in Epirum neque Athenas neque in Asiam cuiquam nisi ad te ipsum proficiscenti dedi litteras.
しかし、君の居場所や旅路が何も確実ではないと知っているので、エペイロスへも、アテナイへも、アジアへも、君自身のもとへ出発する者以外には手紙を託しませんでした。
neque enim eae sunt epistulae nostrae quae si perlatae non sint nihil ea res nos offensura sit;
というのも、私たちの手紙は、もし届かなくてもそのことが私たちに何の不都合も与えないような種類のものではないからです。
quae tantum habent mysteriorum ut eas ne librariis quidem fere committamus, †lepidum quo excidat†.
それらは極めて多くの秘密を含んでいるので、書き写し人にさえもほとんど委ねないほどであり、†面白い話がそこから漏れないように†しているのです。
§4.17.2consules flagrant infamia quod C. Memmius candidatus pactionem in senatu recitavit quam ipse et suus competitor Domitius cum consulibus fecisset uti ambo HS quadragena consulibus darent, si essent ipsi consules facti, nisi tris augures dedissent qui se adfuisse dicerent cum lex curiata ferretur quae lata non esset, et duo consularis qui se dicerent in ornandis provinciis consularibus scribendo adfuisse, cum omnino ne senatus quidem fuisset.
候補者であるガイウス・メンミウスが、自分と競争相手のドミティウスが執政官たちと結んだ協定を元老院で朗読したため、執政官たちは悪評で炎上しています。 それは、もし彼ら自身が執政官に選出された場合、民会を通っていないクリア法が通過した際に同席していたと証言する3人の鳥占官と、元老院会議自体が全く開かれていなかったのに、執政官用属州の配分の書類作成に立ち会っていたと証言する2人の執政官経験者を用意できなければ、両者とも400万セステルティウスを現執政官たちに支払うという協定です。
haec pactio non verbis sed nominibus et perscriptionibus multorum tabulis cum esse facta diceretur, prolata a Memmio est nominibus inductis auctore Pompeio.
この協定は、口頭だけでなく、多くの者の名義や裏書、帳簿を伴って成立したと言われていたため、ポンペイウスの勧めにより、人名を伏せた上でメンミウスによって提示されました。
hic Appius erat idem.
ここでアッピウスは相変わらずの態度でした。
nihil sane iacturae.
実質的な損失は何もありません。
corruerat alter et plane inquam iacebat.
もう一方の執政官は崩壊し、完全に打ちのめされていました。
§4.17.3Memmius autem dirempta coitione invito Calvino plane refrixerat et eo magis nunc totus iacet quod iam intellegebamus enuntiationem illam Memmi valde Caesari displicere.
一方メンミウスは、カルウィヌスの意に反して選挙提携が解消されたため、完全に冷めきっていました。 そして、メンミウスのあの暴露がカエサルをひどく怒らせたことを私たちがすでに理解していたため、今はなおさら完全に打ちのめされています。
Messalla noster et eius Domitius competitor liberalis in populo valde fuit. nihil gratius.
我らのメッサッラと、彼の競争相手であるドミティウスは、民衆に対して極めて気前が良く、これほど好評なことはありませんでした。
certi erant consules.
彼らが執政官に確実視されていました。
at senatus decrevit ut tacitum iudicium ante comitia fieret ab iis consiliis quae erant ex omnibus sortita in singulos candidatos.
しかし元老院は、全登録者から候補者ごとに抽選で選ばれた審議会によって、民会の前に非公開の裁判を行うことを決議しました。
magnus timor candidatorum.
候補者たちの恐れは甚大でした。
sed quidam iudices, in his Opimius, Veiento, Rantius, tribunos pl. appellarunt, ne iniussu populi iudicarent.
しかし一部の陪審員たち(その中にはオピミウス、ウェイエント、ランティウスがいます)は、民衆の命令なしに裁判をしないようにと、護民官たちに訴え出ました。
res cedit; comitia dilata ex senatus consulto dum lex de tacito iudicio ferretur.
事態は彼らに有利に運び、非公開裁判に関する法案が提出されるまで、元老院決議により民会は延期されました。
venit legi dies.
法案の採決の日が来ました。
Terentius intercessit.
テレンティウスが拒否権を行使しました。
consules qui illud levi bracchio egissent rem ad senatum detulerunt.
この件を無気力に扱っていた執政官たちは、事態を元老院に報告しました。
hic Abdera non tacente me.
ここはアブデラであり、私も黙ってはいませんでした。
dices "tamen tu non quiescis?" ignosce, vix possum.
君は「それでも君は静かにしていないのか」と言うでしょう。 許してください、ほとんど我慢できないのです。
verum tamen quid tam ridiculum? senatus decreverat ne prius comitia haberentur quam lex lata esset;
しかしそれにしても、これほど滑稽なことがあるでしょうか。
si qui intercessisset, res integra referretur.
元老院は、法案が通過するまでは民会を開催しないこと、もし誰かが拒否権を行使した場合は、事態を白紙に戻して諮ることを決議していました。
coepta ferri leviter, intercessum non invitis, res ad senatum.
法案の提出は形ばかり始められ、誰も嫌がることなく拒否権が使われ、事態は元老院に戻されました。
de ea re ita censuerunt comitia primo quoque tempore haberi esse e re publica.
その件について、元老院は、民会をできる限り速やかに開催することが国家の利益になると決議したのです。
§4.17.4Scaurus qui erat paucis diebus illis absolutus, cum ego †patrem† eius ornatissime defendissem, obnuntiationibus per Scaevolam interpositis singulis diebus usque ad pr. Kal. Octobr. , quo ego haec die scripsi, sublatis populo tributim domi suae satis fecerat.
私が彼の[父]を見事に弁護した数日後に無罪となっていたスカウルスは、私がこの手紙を書いている日である10月1日の前日に至るまで、スカエウォラを通じて連日行われていた不吉な前兆の告げが取り下げられたため、自宅で部族ごとに民衆に対して補償(買収金の支払い)を行っていました。
sed tamen etsi uberior liberalitas huius, gratior esse videbatur eorum qui occuparant.
しかしながら、彼の気前の良さのほうがより豊かであったとはいえ、先手を打っていた者たちのほうがより好評を得ているようでした。
cuperem vultum videre tuum cum haec legeres;
君がこれらを読むときの顔を見てみたいものです。
nam profecto spem habes nullam haec negotia multarum nundinarum fore.
なぜなら、君は間違いなく、これらの取引が何度も市が開かれるほど長引く見込みはないと思っているでしょうから。
sed senatus hodie fuerat futurus, id est Kal. Octobribus;
しかし、元老院は今日、すなわち10月1日に開かれることになっていました。
iam enim luciscit.
すでに夜が明けかかっているからです。
ibi loquetur praeter Antium et Favonium libere nemo;
そこでは、アンティウスとファウォニウスを除いて、誰も自由に発言しないでしょう。
nam Cato aegrotat.
カトが病気だからです。
de me nihil timueris, sed tamen promitto nihil.
私のことについては何も心配しないでください。 しかし、何も約束はしませんが。
§4.17.5quid quaeris aliud? iudicia, credo.
ほかに君は何を尋ねるでしょうか。 おそらく裁判のことでしょう。
Drusus, Scaurus non fecisse videntur.
ドルススとスカウルスは行わなかったとみなされています。
tres candidati fore rei putabantur, Domitius a Memmio, Messalla a Q. Pompeio Rufo, Scaurus a Triario aut a L. Caesare.
3人の候補者が被告になるだろうと考えられていました。 すなわち、メンミウスによってドミティウスが、クィントゥス・ポンペイウス・ルフスによってメッサッラが、トリアリウスあるいはルキウス・カエサルによってスカウルスが。
"quid poteris" inquies "pro iis dicere?" ne vivam si scio;
「彼らのために君に何が言えるだろうか」と君は言うでしょう。 もし私が知っているなら私は生きていなくてよい(絶対にわからない)ほどです。
in illis quidem tribus libris quos tu dilaudas nihil reperio.
君が絶賛してくれているあの3巻の本の中にも、何も見出せません。
§4.17.6cognosce cetera.
その他のことを聞いてください。
ex fratris litteris incredibilia de Caesaris in me amore cognovi, eaque sunt ipsius Caesaris uberrimis litteris confirmata.
弟の手紙から、カエサルの私に対する信じがたいほどの好意を知りました。 そしてそれらは、カエサル自身の非常に心のこもった手紙によって裏付けられています。
Britannici belli exitus exspectatur;
ブリタニア戦争の結末が待たれています。
constat enim aditus insulae esse muratos mirificis molibus.
というのも、その島の入り口は驚くべき防壁によって閉ざされていることが確実だからです。
etiam illud iam cognitum est neque argenti scripulum esse ullum in illa insula neque ullam spem praedae nisi ex mancipiis;
さらに、あの島には銀は一スクリプルもなく、奴隷以外の戦利品の望みは全くないということもすでに知られています。
ex quibus nullos puto te litteris aut musicis eruditos exspectare.
彼らのうち、文学や音楽の教養を備えた者を君が期待しているとは思いませんが。
§4.17.7Paulus in medio foro basilicam iam paene texerat isdem antiquis columnis, illam autem quam locavit facit magnificentissimam.
パウルスは、フォルムの中央に、以前と同じ古い柱を用いてバシリカをすでにほぼ完成させていました。 一方、彼が請け負わせたもう一つのバシリカは、極めて壮麗なものにしようとしています。
quid quaeris? nihil gratius illo monumento, nihil gloriosius.
これ以上何が言えるでしょうか。 あの記念建造物ほど喜ばしく、輝かしいものはありません。
itaque Caesaris amici, me dico et Oppium, dirumparis licet, in monumentum illud quod tu tollere laudibus solebas, ut forum laxaremus et usque ad atrium Libertatis explicaremus, contempsimus sexcenties HS;
それゆえ、カエサルの友人たち(すなわち私とオッピウスですが――君は妬ましさで破裂しても構いませんが)、私たちがフォルムを拡張し、リベルタスの前庭まで広げるために、君がいつも称賛していたあの記念建造物のために、6000万セステルティウスを惜しげもなく投じました。
cum privatis non poterat transigi minore pecunia.
私有地所有者たちとは、これより少ない金額では妥結できなかったのです。
efficiemus rem gloriosissimam;
私たちは極めて輝かしいものを成し遂げるつもりです。
nam in campo Martio saepta tributis comitiis marmorea sumus et tecta facturi eaque cingemus excelsa porticu, ut mille passuum conficiatur.
というのも、カンプス・マルティウスに、部族会のための大理石の、かつ屋根付きの投票所を私たちは建設する予定であり、それを1マイルに達するような高い回廊で囲むつもりだからです。
simul adiungetur huic operi villa etiam publica.
同時に、この事業にはウィッラ・プブリカも統合される予定です。
dices "quid mihi hoc monumentum proderit?" †ad quid id laboramus res Romanas†.
君は「この記念建造物が私に何の役に立つのか」と言うでしょう。 †そのために私たちはローマの国政に骨を折っているのです†。
non enim te puto de lustro quod iam desperatum est, aut de iudiciis quae lege †Coctia† fiant quaerere.
というのも、私は君が、すでに絶望視されているルストルムや、†コクティア†法によって行われる裁判について尋ねているのではないと思うからです。

語釈・文法注

  1. 4.17.1†lepidum quo excidat† — 写本のこの箇所は極めて破損が激しく、諸提案がある。lepidum(「面白い話」)と excidat(「漏れ出る」「散逸する」)から、「手紙の秘密が漏れて笑い話にならないように」または「手紙が途中で紛失しないように」といった意味を暗に示していると推測される。
  2. 4.17.2qui se adfuisse dicerent cum lex curiata ferretur quae lata non esset — 関係代名詞 qui の導く節の動詞 dicerent が接続法未完了過去なのは、偽証を行う「そのような(性質の)」人物を求めるという、仮想的・性格描写的な条件を表すため。また従属節の quae lata non esset も、非現実(実際には可決されなかった法律)を強調して接続法をとっている。
  3. 4.17.4†patrem† — 写本には *patrem*(父)とあるが、キケロが実際に法廷で弁護したのはスカウルス(M. Aemilius Scaurus)本人であり、その父親はすでに他界している。歴史的事実と矛盾するため、*matrem*(母。彼の母 Metella のこと)の誤記とする説や、*patrem* 自体が後世の挿入・誤脱であるとするテキスト上の疑念が強い。
  4. 4.17.7contempsimus — 本来は「軽視する」「侮る」の意だが、ここでは巨額の資金(6000万セステルティウス)を、偉大な公共事業のためには「取るに足りないものとして(惜しげもなく)支払った・費やした」という誇示的な文脈で使われている。

この箇所を引用する

キケロ, アッティクス宛書簡 §4.17.1-4.17.7. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi057.humanitext-lat1:4.17.1-4.17.7

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。