§4.16.1occupationum mearum vel hoc signum erit quod epistula librari manu est.
私の多忙さの兆候は、この手紙が代書人の筆跡であることからも明らかでしょう。
de epistularum frequentia te nihil accuso, sed pleraeque tantum modo mihi nuntiabant ubi esses, vel etiam significabant recte esse, quod erant abs te.
手紙の頻度について君を非難するつもりは毛頭ありませんが、その大部分は、君がどこにいるかを知らせるか、あるいは、君からの手紙であるというまさにその理由によって万事順調であることを示すだけのものでした。
quo in genere maxime delectarunt duae fere eodem tempore abs te Buthroto datae.
その種の手紙の中で、ほぼ同時に君からブトロトゥムから送られた二通は、特に私を喜ばせました。
scire enim volebam te commode navigasse.
君が快適に船旅をしたことを知りたかったからです。
sed haec epistularum frequentia non tam ubertate sua quam crebritate delectavit.
しかし、これら頻繁な手紙は、その豊かさよりも、その頻繁さによって私を喜ばせました。
illa fuit gravis et plena rerum quam mihi M. Paccius, hospes tuus, reddidit.
私のところに君の賓客であるマルクス・パッキウスが届けてくれたあの手紙こそは、重みがあり、多くの事柄に満ちていました。
ad eam rescribam igitur et hoc quidem primum.
したがって、私はその手紙に返事を書くつもりであり、まずはこの点から始めます。
Paccio ratione et verbis et re ostendi quid tua commendatio ponderis haberet.
私はパッキウスに対し、理由と言葉と実際の行動によって、君の推薦がどれほどの重みを持つかを示しました。
itaque in intimis est meis, cum antea notus non fuisset.
そのため、以前は知られていなかったにもかかわらず、彼は私の最も親しい友人たちの一人となっています。
§4.16.2nunc pergam ad cetera.
さて、その他のことに進みましょう。
Varro, de quo ad me scribis, includetur in aliquem locum, si modo erit locus.
君が手紙で書いてきているワロについては、もし場所があれば、どこかに挿入されるでしょう。
sed nosti genus dialogorum meorum.
しかし、君は私の対話篇のスタイルを知っています。
ut in oratoriis, quos tu in caelum fers, non potuit mentio fieri cuiusquam ab iis qui disputant, nisi eius qui illis notus aut auditus esset, ita hanc ego de re publica quam institui disputationem in Africani personam et Phili et Laeli et Manili contuli.
君が絶賛する弁論術に関する対話篇において、議論をする人々によって、彼らに知られているか、あるいは耳にしたことのある人物以外は誰も言及され得なかったように、私が書き始めた国家に関するこの議論を、私はアフリカヌス、ピルス、ラエリウス、マニリウスの登場人物に割り当てました。
adiunxi adulescentis Q. Tuberonem, P. Rutilium, duo Laeli generos, Scaevolam et Fannium.
私は若者として、クィントゥス・トゥベロ、プブリウス・ルティリウス、そしてラエリウスの二人の娘婿であるスカエウォラとファンニウスを加えました。
itaque cogitabam, quoniam in singulis libris utor prohoemiis ut Aristoteles in iis quos ἐξωτερικοὺσ vocat, aliquid efficere ut non sine causa istum appellarem;
それゆえ、アリストテレスが『外向けのもの』と呼ぶ著作で行っているように、私が各巻で序論を用いているので、君の言うあの人を理由なしに呼び出すことのないよう、何か実現しようと考えていたのです。
id quod intellego tibi placere.
そのことは君の気に入るものであると理解しています。
utinam modo conata efficere possim! rem enim, quod te non fugit, magnam complexus sum et gravem et plurimi oti, quo ego maxime egeo.
ただ、この試みを実現できますように! というのも、君も承知の通り、私は大きくて重く、そして極めて多くの暇を必要とする仕事を抱え込んだからですが、それこそ私が最も必要としているものなのです。
§4.16.3quod in iis libris quos laudas personam desideras Scaevolae, non eam temere dimovi sed feci idem quod in πολιτείᾳ deus ille noster Plato.
君が、君の称賛するあの本においてスカエウォラの登場がないのを寂しく思っていることについては、私は彼を無闇に退場させたわけではなく、私たちのあの神聖なプラトンが『国家』において行ったのと同じことをしたのです。
cum in Piraeum Socrates venisset ad Cephalum, locupletem et festivum senem, quoad primus ille sermo habetur, adest in disputando senex, deinde cum ipse quoque commodissime locutus esset, ad rem divinam dicit se velle discedere neque postea revertitur.
ソクラテスがペイライエウスの、裕福で愉快な老人であるケパロスのところへ行ったとき、最初のあの会話が交わされている間は、老人は議論に立ち会っていますが、その後、彼自身も極めて適切に語り終えたとき、彼は神事のために立ち去りたいと言い、その後は戻ってきません。
credo Platonem vix putasse satis consonum fore si hominem id aetatis in tam longo sermone diutius retinuisset.
プラトンは、あの年齢の人物をこれほど長い会話の中にこれ以上長く留めておいたなら、十分調和が取れたことにはならないだろうと、ほとんど考えたのだと思います。
multo ego magis hoc mihi cavendum putavi in Scaevola, qui et aetate et valetudine erat ea qua eum esse meministi et iis honoribus ut vix satis decorum videretur eum pluris dies esse in Crassi Tusculano.
私は、スカエウォラにおいては、これにずっと多く用心しなければならないと考えました。 彼は、君が覚えている通りの年齢と健康状態であり、また、彼がクラッススのトゥスクルムの別荘に何日も滞在することがほとんど十分にふさわしいとは見えないほどの名誉にあったからです。
et erat primi libri sermo non alienus a Scaevolae studiis, reliqui libri τεχνολογίαν habent, ut scis.
そして、第1巻の会話はスカエウォラの関心から遠くないものでしたが、残りの巻は君も知る通り、専門的な技術論を含んでいます。
huic ioculatorem senem illum, ut noras, interesse sane nolui.
この専門論に、君も知っていたあの愉快な老人が立ち会うことを、私は全く望まなかったのです。