§3.23.1A. d. v Kal. Decembr.
十一月二十七日に、私はあなたから三通の手紙を受け取りました。
tris epistulas a te accepi, unam datam a. d. viii Kal. Novembris in qua me hortaris ut forti animo mensem Ianuarium exspectem, eaque quae ad spem putas pertinere de Lentuli studio, de Metelli voluntate, de tota Pompei ratione perscribis.
一通は十月二十五日に投函されたもので、その中であなたは私に、強い心を持って一月を待つようにと励まし、あなたが希望に関わると考える、レントゥルスの尽力やメテッルスの好意、ポンペイウスの全体的な方針についての事柄を詳しく書いています。
in altera epistula praeter consuetudinem tuam diem non adscribis sed satis significas tempus;
二通目の手紙では、あなたのいつもの習慣に反して日付が記されていませんが、時期については十分に示されています。
lege enim ab octo tribunis pl. promulgata scribis te eas litteras eo ipso die dedisse, id est a. d. iiii Kal. Novembris, et quid putes utilitatis eam promulgationem attulisse perscribis.
というのも、八人の護民官によって提案された法律について、まさにその日にその手紙を差し出した、すなわち十月二十九日であるとあなたは書き、その法案公示がどのような有益さをもたらしたとあなたが考えているかを詳しく書いているからです。
in quo si iam nostra salus cum hac lege desperata erit, velim pro tuo in me amore hanc inanem meam diligentiam miserabilem potius quam ineptam putes, sin est aliquid spei, des operam ut maiore diligentia posthac a nostris magistratibus defendamur.
これについて、もしこの法律によってすでに私の救済が絶望的になっているのであれば、私に対するあなたの愛ゆえに、私のこの無駄な熱心を、愚かというよりはむしろ悲痛なものと見なしてほしいと思います。 しかし、もし少しでも希望があるならば、今後は私たちの政務官たちによって、より大きな熱心さをもって私たちが守られるように尽力してください。
§3.23.2nam ea veterum tribunorum pl. rogatio tria capita habuit;
というのも、あの一世代前の護民官たちの提案には三つの条項があったからです。
unum de reditu meo scriptum incaute;
第一の条項は、私の帰還に関するもので、不注意に書かれていました。
nihil enim restituitur praeter civitatem et ordinem, quod mihi pro meo casu satis est; sed quae cavenda fuerint et quo modo te non fugit.
というのも、市民権と身分以外には何も回復されないからであり、それは私の境遇からすれば十分ではありますが、どのような点に警戒すべきであったか、またどのようにすべきであったかは、あなたも気づいている通りです。
alterum caput est tralaticium de impunitate, si quid contra alias leges eius legis ergo factum sit.
第二の条項は、もしその法律のために他の法律に反することがなされたとしても処罰されないという、慣例的な免責条項です。
tertium caput, mi Pomponi, quo consilio et a quo sit inculcatum vide.
第三の条項は、私のポンポニウスよ、どのような意図で、また誰によって挿入されたのか、よく見てください。
scis enim Clodium sanxisse ut vix aut ut omnino non posset nec per senatum nec per populum infirmari sua lex.
というのも、クローディウスは自らの法律が元老院によっても民会によっても無効にされることがほとんど、あるいは全くできないように規定したことを、あなたは知っているからです。
sed vides numquam esse observatas sanctiones earum legum; quae abrogarentur.
しかし、廃止されるべき法律の、そのような禁止条項が遵守されたことなど一度もないことを、あなたは知っています。
nam si id esset, nulla fere abrogari posset;
もしそうであるなら、ほとんどいかなる法律も廃止できなくなるでしょう。
neque enim ulla est quae non ipsa se saepiat difficultate abrogationis.
なぜなら、廃止の困難さによって自らを防護しない法律など、ほとんど存在しないからです。
sed cum lex abrogatur, illud ipsum abrogatur quo modo eam abrogari oporteat.
しかし、ある法律が廃止されるときには、それをどのように廃止すべきかという、まさにその規定自体が廃止されるのです。
§3.23.3hoc quom et re vera ita sit et quom semper ita habitum observatumque sit, octo nostri tribuni pl.
このことが実際にもその通りであり、また常にそのように見なされ遵守されてきたにもかかわらず、私たちの八人の護民官は次のような条項を置きました。
caput posuerunt hoc: si quid in hac rogatione scriptum est quod per leges plebisve scita, hoc est quod per legem Clodiam, promulgare, abrogare, derogare, obrogare sine fraude sua non liceat, non licuerit, quodve ei, qui promulgavit, abrogavit, derogavit, obrogavit, ob eam rem poenae multaeve sit, E. H. L. N. R.
「もしこの提案の中に、平民会決議によって、すなわちクローディウス法によって、自らの不利益なしには告示し、廃止し、一部修正し、制限することが許されない、あるいは許されなかったような事柄が書かれており、あるいはそれを告示し、廃止し、一部修正し、制限した者に対して、そのことのために刑罰や罰金が科されることになっているとしても、それについては、この法律によって何も提案されない。
§3.23.4atque hoc in illis tribunis pl. non laedebat;
」そして、このことはあの護民官たちを害することはありませんでした。
lege enim collegi sui non tenebantur.
なぜなら、彼らは同僚の法律に縛られていなかったからです。
quo maior est suspicio malitiae aliquoius, cum id quod ad ipsos nihil pertinebat erat autem contra me scripserunt, ut novi tribuni pl.
だからこそ、自分たちには何の関係もなく、一方で私にとっては不利なことを彼らが書き入れたことには、何者かの悪意の疑いがそれだけ大きいのです。
si essent timidiores multo magis sibi eo capite utendum putarent.
新任の護民官たちが、もしより気後れするような者たちであれば、あの条項をなおさら自分たちで用いるべきだと考えるように。
neque id a Clodio praetermissum est;
そして、このことはクローディウスによっても見落とされませんでした。
dixit enim in contione a. d. III Nonas Novembris hoc capite designatis tribunis pl. praescriptum esse quid liceret.
実際、彼は十一月三日の民会において、この条項によって、次期護民官たちに何が許されているかが規定されているのだと語りました。
tamen in lege nulla esse eius modi caput te non fallit, quod si opus esset, omnes in abrogando uterentur.
しかし、どのような法律にもその種の条項は存在しないということを、あなたは知っているはずです。 もしそれが必要であるなら、すべての人が廃止の際にそれを用いるでしょう。
ut Ninnium aut ceteros fugerit investiges velim et quis attulerit et qua re octo tribuni pl. ad senatum de me referre non dubitarint, sive sive quod observandum illud caput non putabant, eidem in abrogando tam cauti fuerint ut id metuerent soluti cum essent, quod ne iis quidem qui lege tenentur est curandum.
どのようにしてニンニウスや他の人々がこれを見落としたのか、そして誰がそれを持ち込んだのか、またなぜ八人の護民官たちが私について元老院に諮るのをためらわなかったのか、彼らが[欠落]のためか、あるいはあの条項を守るべきだとは考えていなかったためであるにせよ、彼ら自身が(法律から)解放されているのに、法律に縛られている人々でさえ気にしなくてよいようなことを恐れるほどに、(法律を)廃止するにあたってはなぜそれほど用心深かったのか、調べてほしいと思います。
id caput sane nolim novos tribunos pl.
新任の護民官たちには、あの条項を提案してほしくないと本当に思っています。
ferre; sed perferant modo quidlibet;
しかし、彼らが望むものを何でも可決させてくれればよいのです。
uno capite quo revocabor, modo res conficiatur, ero contentus.
私が呼び戻される唯一の条項さえあれば、事が成し遂げられる限り、私は満足します。
iam dudum pudet tam multa scribere;
もう随分前から、これほど多くのことを書くのが恥ずかしくなっています。
vereor enim ne re iam desperata legas, ut haec mea diligentia miserabilis tibi, aliis inridenda videatur.
事態がすでに絶望的になってからあなたがこれを読み、私のこの熱心があなたにとって悲痛なもの、他の人々にとっては物笑いの種に見えるのではないかと恐れているからです。
sed si est aliquid in spe, vide legem quam T. Fadio scripsit Visellius.
しかし、もし希望が少しでもあるなら、ウィセッリウスがティトゥス・ファディウスのために書いた法律案を見てください。
ea mihi perplacet;
それは私にとって非常に気に入っています。
nam Sesti nostri quam tu tibi probari scribis mihi non placet.
なぜなら、我がセスティウスのもので、あなたが自分としては気に入っていると書いているものは、私には気に入らないからです。
§3.23.5tertia est epistula pridie Idus Novembr. data, in qua exponis prudenter et diligenter quae sint quae rem distinere videantur, de Crasso, de Pompeio, de ceteris.
三通目の手紙は十一月十二日に投函されたもので、その中であなたはクラッススについて、ポンペイウスについて、その他の人々について、事態を長引かせているように思われる事柄が何であるかを、賢明かつ念入りに説明しています。
qua re oro te ut, si qua spes erit posse studiis bonorum, auctoritate, multitudine comparata rem confici, des operam ut uno impetu perfringantur, in eam rem incumbas ceterosque excites.
ですから私はあなたに懇願します。 もし、善き人々の熱意や威信、集められた群衆によって事態を完成させることができるという希望が少しでもあるなら、一撃で打ち破ることができるように尽力し、そのことに専念し、他の人々を奮起させてください。
sin, ut ego perspicio cum tua coniectura tum etiam mea, spei nihil est, oro obtestorque te ut Quintum fratrem ames quem ego miserum misere perdidi neve quid eum patiare gravius consulere de se quam expediat sororis tuae filio, meum Ciceronem quoi nihil misello relinquo praeter invidiam et ignominiam nominis mei tueare quoad poteris, Terentiam, unam omnium aerumnosissimam, sustentes tuis officiis.
しかし、あなたの推測と私自身の推測の双方から私が察するに、希望が全くないのであれば、私が悲惨にも悲惨な破滅に追い込んでしまった弟クィントゥスを愛し、彼があなたの姉妹の息子にとって不利益になるような過酷な決定を自分自身について下すことを許さないように、また、私の名前の反感と不名誉以外に哀れな子には何も残してやれない我が子キケロを、できる限り守ってくれるように、そして、すべての人の中で最も悲惨な境遇にあるテレンティアを、あなたの親切によって支えてくれるように、私はあなたに懇願し、請い求めます。
ego in Epirum proficiscar quom primorum dierum nuntios excepero.
私は、最初の数日間の知らせを受け取り次第、エピルスへと出発するつもりです。
tu ad me velim proximis litteris ut se initia dederint perscribas.
次の手紙では、物事の始まりがどのように現れたかを詳しく書いてほしいと思います。
data pridie Kal. Decembr.
十一月三十日に投函。