§2.16.1cenato mihi et iam dormitanti pridie K. Maias epistula est illa reddita in qua de agro Campano scribis.
4月30日のこと、夕食を終え、すでにうつとうつとしかけていた私に、君がカンパニアの土地について書いているあの手紙が届けられた。
quid quaeris? primo ita me pupugit ut somnum mihi ademerit, sed id cogitatione magis quam molestia;
要するに、最初はそれが私をひどく刺激したので眠気が吹き飛んでしまったが、それは不快さからというよりは、考え込んでしまったためであった。
cogitanti autem haec fere succurrebant.
考えている私には、およそ次のようなことが心に浮かんだ。
primum ex eo quod superioribus litteris scripseras, ex familiari te illius audisse prolatum iri aliquid quod nemo improbaret, maius aliquid timueram.
第一に、君が前の手紙で、あいつの親しい者から、誰も反対しないような何かが提案されるだろうと聞いたと書いていたことから、私はもっと重大な何かを恐れていた。
hoc mihi eius modi non videbatur.
これ(今回の提案)は、私にはそのようなもの(私が恐れていたほどの重大事)とは思われなかった。
deinde ut me egomet consoler, omnis exspectatio largitionis agrariae in agrum Campanum videtur esse derivata, qui ager;
第二に、私自身を慰めるために言うなら、農地分配に対するすべての期待は、カンパニアの土地に転換されたように思われる。
ut dena iugera sint, non amplius homines quinque milia potest sustinere;
その土地は、たとえ一人当たり10ユゲラだとしても、5千人以上の人間を養うことはできない。
reliqua omnis multitudo ab illis abalienetur necesse est.
残りのすべての大衆は、彼らから離反せざるを得ない。
praeterea si ulla res est quae bonorum animos quos iam video esse commotos vehementius possit incendere, haec certe est et eo magis quod portoriis Italiae sublatis, agro Campano diviso, quod vectigal superest domesticum praeter vicensimam? quae mihi videtur una contiuncula clamore pedisequorum nostrorum esse peritura.
さらに、すでに動揺しているのが私に見えている善き人々の心を、より激しく燃え上がらせうるものがあるとすれば、これこそが確かにそれである。 しかもなおさらそうなのは、イタリアの関税が廃止され、カンパニアの土地が分配された今、5パーセントの奴隷解放税を除いて、どのような国内の租税が残っているだろうか。 その税さえも、私には、お供の奴隷どもの叫び声によるたった一回の民衆集会で、消え去ってしまうように思われる。
§2.16.2Gnaeus quidem noster iam plane quid cogitet nescio.
我らのグナエウス(ポンペイウス)にいたっては、今や全く何を考えているのか私には分からない。
"
φυσᾷ γὰρ οὐ σμικροῖσιν αὐλίσκοισ ἔτι,
ἀλλ' ἀγρίαισ φύσαισι φορβειᾶσ ἄτερ
"
qui quidem etiam istuc adduci potuerit.
「もはや小さな笛ではなく、革帯なしの荒々しい息吹で吹いている」という詩句があるが、彼がこのような境地にまで至り得たとは。
nam adhuc haec ἐσοφίζετο, se leges Caesaris probare, actiones ipsum praestare debere; agrariam legem sibi placuisse, potuerit intercedi necne nihil ad se pertinere; de rege Alexandrino placuisse sibi aliquando confici; Bibulus de caelo tum servasset necne sibi quaerendum non fuisse; de publicanis voluisse illi ordini commodare; quid futurum fuerit si Bibulus tum in forum descendisset se divinare non potuisse.
というのも、これまでは彼は次のように屁理屈をこねていたのだ。 自分はカエサルの法律を承認しているが、その実行は彼自身が責任を負うべきである、農地法には賛成したが、それに対して拒否権が発動され得たかどうかは自分には全く関係のないことだ、アレクサンドリアの王については、いつか解決されるのが自分には好ましかったのだ、ビブルスがその時天兆を観察していたかどうかは自分が詮索すべきことではなかった、徴税請負人については、その階級の便宜を図りたかったのだ、もしビブルスがその時広場に下りてきていたなら何が起こったであろうかを自分は予言することはできなかった、と。
nunc vero, Sampsicerame, quid dices? vectigal te nobis in monte Antilibano constituisse, agri Campani abstulisse? quid? hoc quem ad modum obtinebis?
"oppressos vos"
inquit
"tenebo exercitu Caesaris.
だが今や、サンプシケラムスよ、君は何と言うつもりか。 アンティリバノス山で我々のために租税を確立したのに、カンパニアの土地の租税を奪い去ったとでも言うのか。 何だって。 これをどのように正当化するつもりか。 「カエサルの軍勢によって、お前たちを抑えつけておいてやる」と彼は言う。
"
non me hercule me tu quidem tam isto exercitu quam ingratis animis eorum hominum qui appellantur boni, qui mihi non modo praemiorum sed ne sermonum quidem umquam fructum ullum aut gratiam rettulerunt.
いや、ヘラクレスにかけて、君は私をその軍勢によってというよりは、むしろ「善き人々」と呼ばれるあの人々の恩知らずな心によって抑えつけているのだ。 彼らは私に、いかなる恩賞の果実だけでなく、言葉の感謝さえも、決して報じてくれなかったのだから。
§2.16.3quod si in eam me partem incitarem, profecto iam aliquam reperirem resistendi viam.
だが、もし私がその方向に自分を駆り立てるなら、確かに私は抵抗する何らかの道をすでに見出していただろう。
nunc prorsus hoc statui, ut, quoniam tanta controversia est Dicaearcho familiari tuo cum Theophrasto amico meo ut ille tuus τὸν πρακτικὸν βίον longe omnibus anteponat, hic autem τὸν θεωρητικόν utrique a me mos gestus esse videatur.
今や私は全く次のように決心した。 君の親しい友人であるディケアルコスと、私の友人であるテオプラストスの間に、前者が実践的生活を他のすべてよりはるかに上位に置き、後者が観照的生活を上位に置くという、あれほどの論争がある以上、その両方に私が従ってきたと思われるようにしようと。
puto enim me Dicaearcho adfatim satis fecisse;
というのも、私はディケアルコスには十分に義務を果たしたと思う。
respicio nunc ad hanc familiam quae mihi non modo ut requiescam permittit, sed reprehendit quia non semper quierim.
私は今、こちらの一派に目を向けている。 彼女(この一派)は私に休息することを許すだけでなく、なぜ常に静かにしていなかったのかと私を非難するのだ。
qua re incumbamus, o noster Tite, ad illa praeclara studia et eo unde discedere non oportuit aliquando revertamur.
それゆえ、我がティトゥスよ、私たちはあの輝かしい学究に身を捧げ、かつてそこから離れるべきではなかったあの場所へ、ついには戻ろうではないか。
§2.16.4quod de Quinti fratris epistula scribis, ad me quoque fuit πρόσθε λέων, ὄπιθεν δὲ—.
弟クイントゥスの手紙について君が書いていることだが、私にとってもそれは「前は獅子、後ろは(蛇…)」であった。
quid dicam nescio;
何と言えばよいか分からない。
nam ita deplorat primis versibus mansionem suam ut quemvis movere possit, ita rursus remittit ut me roget ut annalis suos emendem et edam.
というのも、彼は最初の数行では、自分の残留を誰をも感動させうるほどに嘆いているのに、その後はまた態度を和らげて、私に彼の年代記を校訂して出版してくれと頼むほどなのだから。
illud tamen quod scribis animadvertas velim de portorio circumvectionis;
しかし、沿岸航行税について君が書いていることには、注意を払ってほしい。
ait se de consili sententia rem ad senatum reiecisse.
彼は顧問会の意見に従って、その件を元老院に付託したと言っている。
nondum videlicet meas litteras legerat quibus ad eum re consulta et explorata perscripseram non deberi.
彼はどうやら、私がその件を調査し確認した上で、それは支払われるべきではないと詳しく書き送った私の手紙を、まだ読んでいなかったのだろう。
velim si qui Graeci iam Romam ex Asia de ea causa venerunt videas et, si tibi videbitur, iis demonstres quid ego de ea re sentiam.
もしアジアからその件でギリシア人たちがすでにローマに来ているなら、彼らに会い、もし君がよいと思うなら、この件について私がどう考えているかを彼らに説明してほしい。
si possum discedere, ne causa optima in senatu pereat, ego satis faciam publicanis;
もし私が、最も正当な大義が元老院で敗れることなく身を引くことができるなら、私は徴税請負人たちを満足させよう。
εἰ δὲ μὴ (vere tecum loquar), in hac re malo universae Asiae et negotiatoribus;
しかし、そうでなければ(君に本音を語るが)、私はこの件においてはアジア全体と商人たちの側に立ちたい。
nam eorum quoque vehementer interest.
というのも、彼らにとっても非常に重大な関心事だからだ。
hoc ego sentio valde nobis opus esse.
私は、これが我々にとって非常に必要であると感じている。
sed tu id videbis.
だが、そのことは君が判断してくれ。
quaestores autem, quaeso, num etiam de cistophoro dubitant? nam si aliud nihil erit, cum erimus omnia experti, ego ne illud quidem contemnam quod extremum est;
ところで、財務官たちは、キストポロスについてもまだ躊躇しているのか。 というのも、もし他に何もなければ、あらゆる手を尽くした後に、私は最後の手段さえ軽蔑しないだろうから。
te in Arpinati videbimus et hospitio agresti accipiemus, quoniam maritimum hoc contempsisti.
君がこの海辺のもてなしを軽蔑した以上、私たちは君とアルピヌムで会い、田舎風のもてなしで迎えることにしよう。