Humanitext Reader

キケロ · アッティクス宛書簡 §2.1.1-2.1.3

執政官期の覚え書きの批評と演説集の送付

27 / 461 箇所 · ラテン語

要旨

キケロはアッティクスから送られたギリシア語の執政官期に関する覚え書きを受け取り、自身のギリシア語著作と比較してその文体を論じる。また、アッティクスに自作の小演説集(執政官演説集)を届ける手配について述べる。

§2.1.1Kal. Iuniis eunti mihi Antium et gladiatores M. Metelli cupide relinquenti venit obviam tuus puer.
6月1日にアンティウムへと向かっており、マルクス・メテッルスの剣闘士興行を喜んで去ろうとしていた私に、あなたの奴隷が出くわした。
is mihi litteras abs te et commentarium consulatus mei Graece scriptum reddidit.
彼は私に、あなたからの手紙と、ギリシア語で書かれた私の執政官期に関する覚え書きを届けてくれた。
in quo laetatus sum me aliquanto ante de isdem rebus Graece item scriptum librum L. Cossinio ad te perferendum dedisse;
そのことで私は、自分がそれよりいくらか前に、同じ事柄について同様にギリシア語で書かれた書物を、ルキウス・コッシニウスに託してあなたに届けるよう手渡していたことを喜んだ。
nam si ego tuum ante legissem, furatum me abs te esse diceres.
というのも、もし私があなたのものを先に読んでいたなら、あなたは私があなたから盗んだと言うだろうからだ。
quamquam tua illa (legi enim libenter) horridula mihi atque incompta visa sunt, sed tamen erant ornata hoc ipso quod ornamenta neglexerant et, ut mulieres, ideo bene olere quia nihil olebant videbantur.
もっとも、あなたのあの覚え書きは(私は喜んで読んだのだが)私には少し粗削りで飾りのないものに見えたが、しかしそれらはまさに装飾を無視しているというそのこと自体によって飾られており、女性たちが、何も香りを漂わせていないからこそ良い香りがするように思われるのと同様に思われた。
meus autem liber totum Isocrati myrothecium atque omnis eius discipulorum arculas ac non nihil etiam Aristotelia pigmenta consumpsit.
しかし私の書物は、イソクラテスの香油瓶のすべて、彼の弟子たちの化粧箱のすべて、そしてアリストテレスの絵の具をも少なからず使い尽くした。
quem tu Corcyrae, ut mihi aliis litteris significas, strictim attigisti, post autem, ut arbitror, a Cossinio accepisti.
それをあなたはコルキュラで、別の手紙で私に知らせているように、ざっと目を通し、その後で、私が思うに、コッシニウスから受け取ったのだ。
quem tibi ego non essem ausus mittere nisi eum lente ac fastidiose probavissem.
それを私は、もし自分自身で入念にかつ厳格に承認していなかったなら、あなたに送る勇気はなかっただろう。
§2.1.2quamquam ad me rescripsit iam Rhodo Posidonius se, nostrum illud ὑπόμνημα cum legeret, quod ego ad eum ut ornatius de isdem rebus scriberet miseram, non modo non excitatum esse ad scribendum sed etiam plane deterritum.
もっとも、ポセイドニオスはすでにロードス島から私に返信をよこし、彼が私たちのあの覚え書き(これは私が彼に、同じ事柄についてより華麗に書いてもらうために送ったものだが)を読んだとき、書く気を起こさせられなかっただけでなく、完全に怖気づいてしまった、と書いてきたのだが。
quid quaeris? conturbavi Graecam nationem.
要するに? 私はギリシアの国中を当惑させてしまったのだ。
ita vulgo qui instabant ut darem sibi quod ornarent iam exhibere mihi molestiam destiterunt.
それゆえ、私の覚え書きを飾るために自分たちに与えてくれと、しきりにせがんでいた一般の連中も、もはや私に面倒をかけるのをやめてしまった。
tu, si tibi placuerit liber, curabis ut et Athenis sit et in ceteris oppidis Graeciae;
あなたは、もしその書物が気に入ったなら、それがアテナイにも、またギリシアのその他の都市にも置かれるように手配してほしい。
videtur enim posse aliquid nostris rebus lucis adferre.
なぜなら、それは私たちの業績にいくらかの光をもたらすことができると思われるからだ。
§2.1.3oratiunculas autem et quas postulas et pluris etiam mittam, quoniam quidem ea quae nos scribimus adulescentulorum studiis excitati te etiam delectant.
また、小演説集については、あなたが要求しているものも、さらにそれ以上のものも送ろう。 私たちが若者たちの学究熱に刺激されて書いているものが、あなたをも喜ばせているからには。
fuit enim mihi commodum, quod in eis orationibus quae Philippicae nominantur enituerat civis ille tuus Demosthenes, et quod se ab hoc refractariolo iudiciali dicendi genere abiunxerat ut σεμνότερόσ τισ et πολιτικώτεροσ videretur, curare ut meae quoque essent orationes quae consulares nominarentur.
というのも、あのあなたの同胞デモステネスが「フィリッピカ」と呼ばれる演説において異彩を放ち、また、より荘重で政治家らしい人物に見えるように、この法廷の少し攻撃的な弁論スタイルから身を引いていたので、私の演説もまた「執政官演説」と呼ばれるものにするよう配慮することは、私にとって好都合であったからだ。
quarum una est in senatu Kal. Ianuariis, altera ad populum de lege agraria, tertia de Othone, quarta pro Rabirio, quinta de proscriptorum filiis, sexta cum provinciam in contione deposui, septima quom Catilinam emisi, octava quam habui ad populum postridie quam Catilina profugit, nona in contione quo die Allobroges indicarunt, decima in senatu Nonis Decembribus.
それらのうち、第一は1月1日の元老院でのもの、第二は農地法に関する市民集会でのもの、第三はオトに関するもの、第四はラビリウスを弁護するもの、第五は公売処分の対象となった者たちの子息に関するもの、第六は市民集会で属州の統治権を放棄したときのもの、第七はカティリーナを追い出したときのもの、第八はカティリーナが逃亡した翌日に市民集会で行ったもの、第九はアッロブロゲス族が告発した日の市民集会でのもの、第十は12月5日の元老院でのものである。
sunt praeterea duae breves, quasi ἀποσπασμάτια legis agrariae.
ほかに短いものが二つあり、いわば農地法演説の抜粋のようなものである。
hoc totum σῶμα curabo ut habeas;
この全集をあなたが手に入れられるように手配しよう。
et quoniam te cum scripta tum res meae delectant, isdem ex libris perspicies et quae gesserim et quae dixerim;
そして、あなたは私の著作だけでなく私の業績をも喜んでくれているのだから、まさにこれらの書物から、私が何を行い、何を語ったのかをはっきりと知るだろう。
aut ne poposcisses;
さもなければ、請求などすべきではなかったのだ。
ego enim tibi me non offerebam.
私は自分からあなたに自分を押しつけていたわけではないのだから。

語釈・文法注

  1. §2.1.1eunti mihi Antium et gladiatores M. Metelli cupide relinquenti — 与格の mihi およびそれに一致する現在分詞 eunti と relinquenti は、副詞的表現 venit obviam(出くわした)の与格支配を受けている。これは「私がアンティウムへ向かい、剣闘士興行を喜んで去ろうとしていた時に、〜が私に出くわした」という、当時の行動の背景を同時的に示す描写である。
  2. §2.1.1ideo bene olere quia nihil olebant videbantur — 主動詞 videbantur(〜と思われた)に対する主格不定詞構文(nominative with infinitive)であり、主語(tua illa「あなたのそれら」)が省略されている。女性の比喩が挿入されており、全体として「[女性たちが]何も香りを漂わせていないからこそ良い香りがするように思われるのと同様に、[あなたの文章もまた飾りがないからこそ飾られているように]思われた」という対比構造になっている。
  3. §2.1.3fuit enim mihi commodum ... curare ut ... — fuit commodum(好都合であった/適切であった)の真の主語は、文末近くにある不定詞句 curare ut...(〜するよう配慮すること)である。中間に、quod...(〜だからという理由で)で始まる二つの原因節が挿入されているため、文の骨格(fuit mihi commodum curare...)が見えにくくなっている。
  4. §2.1.3aut ne poposcisses — 接続法過去完了 poposcisses が否定の小辞 ne とともに用いられ、過去の行為に対する不満や「〜すべきではなかった」という非難・後悔を独立して表現する用法(譲歩・義務の接続法)である。直前の「さもなければ(aut)」と呼応している。

この箇所を引用する

キケロ, アッティクス宛書簡 §2.1.1-2.1.3. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi057.humanitext-lat1:2.1.1-2.1.3

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。