Humanitext Reader

キケロ · アッティクス宛書簡 §14.17A.1-14.17A.8

ドラベッラ宛の騒乱鎮圧に対する賛辞と激励

403 / 461 箇所 · ラテン語

要旨

キケロは共同執政官のドラベッラに対し、カエサル派による騒乱を力強く鎮圧した彼の断固たる処置と民会での巧みな演説を絶賛し、世間がその成果をキケロの指導の賜物と見なしている喜びを伝えつつ、身辺の安全に十分留意するよう求めている。

§14.17A.1etsi contentus eram, mi Dolabella, tua gloria satisque ex ea magnam laetitiam voluptatemque capiebam, tamen non possum non confiteri cumulari me maximo gaudio quod vulgo hominum opinio socium me ascribat tuis laudibus.
ドラベッラよ、私は君の栄光に満足しており、そこから十分に大きな喜びと快楽を得ていたが、世間の人々の評判が私を君の称賛の仲間と見なしていることによって、私が最大の喜びで満たされていることを告白せずにはいられない。
neminem conveni (convenio autem cotidie plurimos.
私は誰に会っても(もっとも毎日非常に多くの人に会っている。
sunt enim permulti optimi viri qui valetudinis causa in haec loca veniant; praeterea ex municipiis frequentes necessarii mei) quin omnes;
健康上の理由でこの地を訪れる非常に多くの極めて優れた人々がいるし、それに自治市から数多くの私の親しい人々が来ているからだ)、彼ら全員が、君を至上の称賛をもって天まで高めたとき、ただちに私に最大の感謝を捧げない者はいない。
cum te summis laudibus ad caelum extulerunt, mihi continuo maximas gratias agant. negant enim se dubitare quin tu meis praeceptis et consiliis obtemperans praestantissimum te civem et singularem consulem praebeas.
彼らは、君が私の教えや助言に従って、最も傑出した市民、そして類まれな執政官であることを示していると、自分たちが疑っていないと言うのだ。
§14.17A.2quibus ego quamquam verissime possum respondere te quae facias tuo iudicio et tua sponte facere nec cuiusquam egere consilio, tamen neque plane adsentior, ne imminuam tuam laudem si omnis a meis consiliis profecta videatur, neque valde nego.
これに対して私は、君の行うことは君自身の判断と君自身の意志によるものであり、誰の助言も必要としていないと極めて真実に答えることができるものの、彼らに全面的に同意するわけでもない(すべてが私の助言から生じたと思われるなら君への称賛を損ねてしまうからだ)。 また、強く否定するわけでもない。
sum enim avidior etiam quam satis est gloriae.
なぜなら、私は必要以上に栄光を渇望しているからだ。
et tamen non alienum est dignitate tua, quod ipsi Agamemnoni regum regi fuit honestum, habere aliquem in consiliis capiendis Nestorem, mihi vero gloriosum te iuvenem consulem florere laudibus quasi alumnum disciplinae meae.
それにまた、王たちの王であるアガメムノン自身にとっても名誉であったように、計画を立てる際にあるネストルを持つことは、君の威厳にとって不釣り合いなことではないし、私にとっては、若い執政官である君が、いわば私の教育の愛弟子として、称賛を浴びて輝いていることは名誉なことなのだ。
§14.17A.3L. quidem Caesar, cum ad eum aegrotum Neapolim venissem, quamquam erat oppressus totius corporis doloribus, tamen ante quam me plane salutavit, "o mi Cicero" inquit "gratulor tibi cum tantum vales apud Dolabellam quantum si ego apud sororis filium valerem, iam salvi esse possemus.
ルキウス・カエサルは、ナポリで病床にある彼を見舞ったとき、全身の痛みに苦しめられていたにもかかわらず、私にまともな挨拶をする前にこう言った。 「おお、わがキケロよ」と彼は言った。 「あなたがドラベッラに対してこれほどの影響力を持っていることを祝福します。 もし私が姉妹の息子に対してそれほどの影響力を持っていたなら、私たちは今や安全であったでしょうに。
Dolabellae vero tuo et gratulor et gratias ago, quem quidem post te consulem solum possumus vere consulem dicere.
あなたのドラベッラには、私は祝福を送るとともに感謝します。 あなた以降、彼だけを本当に執政官と呼ぶことができます。
" deinde multa de facto ac de re gesta tua;
」それから彼は、君の行動と業績について多くを語った。
nihil magnificentius, nihil praeclarius actum umquam, nihil rei publicae salutarius.
これほど壮大で、これほど輝かしい行為はかつてなく、国家にとってこれほど有益なことはなかったと。
atque haec una vox omnium est.
そしてこれが、すべての人の一致した声なのだ。
§14.17A.4a te autem peto ut me hanc quasi falsam hereditatem alienae gloriae sinas cernere meque aliqua ex parte in societatem tuarum laudum venire patiare.
しかし、私は君に、他人の栄光という、このいわば偽りの遺産を私が相続することを許し、君の称賛の分け前に何らかの形で私が与ることを容認してくれるよう求める。
quamquam, mi Dolabella (haec enim iocatus sum), libentius omnis meas, si modo sunt aliquae meae laudes ad te transfuderim quam aliquam partem exhauserim ex tuis.
もっとも、わがドラベッラよ(今のは冗談だが)、もし私にいくらかの称賛があるなら、私は自分のすべての称賛を君に注ぎ込みたいのであって、君の称賛から一部を吸い上げたいのではない。
nam cum te semper tantum dilexerim quantum tu intellegere potuisti, tum his tuis factis sic incensus sum ut nihil umquam in amore fuerit ardentius.
私は常に、君が理解できたであろうほどに君を愛してきたが、君のこれらの行動によって私は非常に燃え上がらされ、愛においてこれほど熱烈なものはかつてなかったほどだ。
nihil est enim, mihi crede, virtute formosius, nihil pulchrius, nihil amabilius.
私を信じてほしい、美徳ほど麗しく、美しく、愛すべきものは何もないのだから。
§14.17A.5semper amavi, ut scis, M. Brutum propter eius summum ingenium, suavissimos mores, singularem probitatem atque constantiam;
君も知る通り、私はマルクス・ブルトゥスを、彼の最高の才能、極めて快い品性、類まれな誠実さと不屈の精神のゆえに、常に愛してきた。
tamen Idibus Martiis tantum accessit ad amorem ut mirarer locum fuisse augendi in eo quod mihi iam pridem cumulatum etiam videbatur.
しかし、3月のイードゥスに、その愛にあまりにも多くのものが加わったため、私にとってはとっくに満たされていると思われていたものの中に、さらに増大する余地があったことに驚いたほどだった。
quis erat qui putaret ad eum amorem quem erga te habebam posse aliquid accedere? tantum accessit ut mihi nunc denique amare videar, antea dilexisse.
私が君に対して抱いていたあの愛に、何かが加わりうると考える者がいただろうか。 それほど多くのものが加わったので、今やようやく私は、自分が愛しているように思え、以前は好意を寄せていただけのように思えるのだ。
§14.17A.6qua re quid est quod ego te horter ut dignitati et gloriae servias? proponam tibi claros viros, quod facere solent qui hortantur? neminem habeo clariorem quam te ipsum.
したがって、私が君に、尊厳と栄光のために尽くすよう勧める必要がどこにあろうか。 勧める人々が普通するように、君に傑出した人々を提示すべきだろうか。 私には君自身より傑出した者は誰もいない。
te imitere oportet, tecum ipse certes.
君は自分自身を模倣すべきであり、自分自身と競うべきなのだ。
§14.17A.7ne licet quidem tibi iam tantis rebus gestis non tui similem esse.
これほど偉大な業績を成し遂げた今となっては、君が自分らしくない状態でいることすら許されない。
quod cum ita sit, hortatio non est necessaria, gratulatione magis utendum est.
そうである以上、勧告は必要なく、むしろ祝福を用いるべきだ。
contigit enim tibi, quod haud scio an nemini, ut summa severitas animadversionis non modo non invidiosa sed etiam popularis esset et cum bonis omnibus tum infimo cuique gratissima.
君には、おそらく他の誰にもなかったようなことが起きたのだ。 すなわち、極めて厳しい処罰が、反感を買うどころか、民衆に歓迎され、すべての善良な市民だけでなく、最も卑しい人々にとっても非常に喜ばしいものとなったのだ。
hoc si tibi fortuna quadam contigisset, gratularer felicitati tuae, sed contigit magnitudine quom animi tum etiam ingeni atque consili.
これがもし君に何らかの幸運によって生じたのであれば、私は君の幸運を祝福しただろう。 しかし、それは心の偉大さ、そして才能と知恵の偉大さによって生じたのだ。
legi enim contionem tuam.
私は君の民会演説を読んだ。
nihil illa sapientius.
あれほど賢明なものはなかった。
ita pedetemptim et gradatim tum accessus a te ad causam facti, tum recessus, ut res ipsa maturitatem tibi animadvertendi omnium concessu daret.
君が行動の理由へと一歩一歩、段階的に近づき、またそこから離れていく様子は、万人の同意のもとに、事態そのものが君に処罰の好機を与えるかのようであった。
§14.17A.8liberasti igitur et urbem periculo et civitatem metu neque solum ad tempus maximam utilitatem attulisti sed etiam ad exemplum.
それゆえ、君は都市を危険から、市民を恐怖から解放した。 そして、一時的な最大の実益をもたらしただけでなく、範をも示したのだ。
quo facto intellegere debes in te positam esse rem publicam tibique non modo tuendos sed etiam ornandos illos viros a quibus initium libertatis profectum est.
この行動によって、国家が君に委ねられていること、および自由の端緒を開いたあの男たちを、君が保護するだけでなく名誉を与えなければならないことを、君は理解すべきだ。
sed his de rebus coram plura prope diem, ut spero.
だが、これらのことについては、間もなく直接会ってもっと多くを話そう。 そう私は望んでいる。
tu quoniam rem publicam nosque conservas, fac ut diligentissime te ipsum, mi Dolabella, custodias.
君は国家と我々を救ってくれているのだから、わがドラベッラよ、自分自身を細心の注意を払って守るようにしてくれ。

語釈・文法注

  1. 14.17A.1quin omnes — 否定の主節 `neminem conveni` に続く `quin` 節(「誰に会っても、彼ら全員が〜しないことはない」)。`conveni` の直後に挿入された長大な括弧句により主節と `quin` 以下の構文が大きく離隔しているが、この `quin` 節の主動詞は `agant`(接続法現在)である。
  2. 14.17A.2cernere — 公式なローマ法術語 `hereditatem cernere`(相続を承諾する意思表示をする)に基づく表現。ここでは比喩的に「他人の栄光という、いわば偽りの遺産を相続する」という意味で用いられている。
  3. 14.17A.3sororis filium — 「姉妹の息子」とは、発話者であるルキウス・カエサルの姉妹ユリア(Julia)の息子、すなわちマルクス・アントニウス(Mark Antony)を指す。
  4. 14.17A.7haud scio an — 「おそらく〜だろう」を意味する慣用表現。否定語(`nemini`)を伴うことで、「おそらく他の誰にも(同様のことは起きなかったであろう)」という確信に近い可能性を提示している。
  5. 14.17A.7quom... tum... — 古典期後期(キケロ時代)の `cum... tum...`(〜のみならず〜も)の古風な綴り。奪格 `magnitudine`(〜の大きさによって)に係り、「心の偉大さのみならず、才能や知恵の偉大さによって」の意となる。

この箇所を引用する

キケロ, アッティクス宛書簡 §14.17A.1-14.17A.8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi057.humanitext-lat1:14.17A.1-14.17A.8

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。