Humanitext Reader

キケロ · アッティクス宛書簡 §1.14.1-1.14.4

ポンペイウスの演説とクラッススによる執政官職称賛

14 / 461 箇所 · ラテン語

要旨

極めて多忙な状況における近況報告。民会でのポンペイウスの演説に対する反応や、元老院での彼の保守的発言に続き、クラッススがキケロの過去の執政官職を極めて華麗に称賛し、それがポンペイウスを強く刺激した様子、そしてキケロ自身も熱弁をふるって喝采を浴びたことが描かれます。

§1.14.1vereor ne putidum sit scribere ad te quam sim occupatus, sed tamen ita distinebar ut huic vix tantulae epistulae tempus habuerim atque id ereptum e summis occupationibus.
私がどれほど忙しいかをあなたに書くのは嫌味のようで気が引けますが、それでも私は非常に忙殺されており、この極めて短い手紙を書く時間すらほとんどなく、それも極めて多忙な仕事の中から奪い取ったものです。
prima contio Pompei qualis fuisset scripsi ad te antea, non iucunda miseris, inanis improbis, beatis non grata, bonis non gravis; itaque frigebat.
ポンペイウスの最初の民会演説がどのようなものであったかは、以前あなたに書きました。 貧しい者たちには快くなく、悪人たちには中身がなく、富める者たちには好まれず、善き人々には重みのないものであり、それゆえ冷淡に受け止められていました。
tum Pisonis consulis impulsu levissimus tribunus pl. Fufius in contionem producit Pompeium.
その後、執政官ピソの唆しにより、極めて軽薄な護民官のフフィウスがポンペイウスを民会に引き出しました。
res agebatur in circo Flaminio et erat in eo ipso loco illo die nundinarum πανήγυρισ.
その集会はフラミニウス競技場で行われ、まさにその日のその場所は、定期市の寄り合いでにぎわっていました。
quaesivit ex eo placeretne ei iudices a praetore legi, quo consilio idem praetor uteretur.
フフィウスはポンペイウスに対し、審判人がプラエトルによって選出され、そのプラエトルが顧問会を用いるという方式を支持するかどうかを尋ねました。
id autem erat de Clodiana religione ab senatu constitutum.
これは、クロディウスの宗教不敬事件について元老院が決定したことでした。
§1.14.2tum Pompeius μάλ' ἀριστοκρατικῶσ locutus est senatusque auctoritatem sibi omnibus in rebus maximam videri semperque visam esse respondit et id multis verbis.
その時、ポンペイウスは極めて貴族主義的に語り、元老院の権威は自分にとってあらゆる事柄において最大のものであり、常にそうであったと、多くの言葉を尽くして答えました。
postea Messalla consul in senatu de Pompeio quaesivit quid de religione et de promulgata rogatione sentiret.
その後、執政官メッサッラが元老院でポンペイウスに対し、宗教問題および公布された法案についてどう考えているかを尋ねました。
locutus ita est in senatu ut omnia illius ordinis consulta γενικῶσ laudaret mihique, ut adsedit, dixit se putare satis ab se etiam "de istis rebus" esse responsum.
彼は元老院において、その階級のすべての決議を包括的に称賛するように語り、私の隣に座ったとき、彼は自分自身の言葉で「例の件についても」十分に応答したと思う、と私に言いました。
§1.14.3Crassus, postea quam vidit illum excepisse laudem ex eo quod †hi† suspicarentur homines ei consulatum meum placere, surrexit ornatissimeque de meo consulatu locutus est, ut ita diceret, se quod esset senator, quod civis, quod liber, quod viveret, mihi acceptum referre;
クラッススは、ポンペイウスが、人々が彼が私の執政官職を気に入っているのだろうと推測したことによって称賛を得たのを見て、立ち上がり、私の執政官職について極めて華麗に語りました。 彼は、自分が元老院議員であることも、市民であることも、自由であることも、生きていることも、すべて私のおかげであると言うほどでした。
quotiens coniugem, quotiens domum, quotiens patriam videret, totiens se beneficium meum videre.
妻を見るたび、家を見るたび、祖国を見るたびに、そのたびに私の受けた恩恵を見ているのだ、と。
quid multa? totum hunc locum quem ego varie meis orationibus, quarum tu Aristarchus es, soleo pingere, de flamma, de ferro (nosti illas ληκύθουσ), valde graviter pertexuit.
手短に言おう。 私が、あなたがそのアリスタルコスであるところの私の諸演説において様々に描き出すのを常としているこのトポス全体を、火について、剣について(あなたは私のあの「油壺」を知っているでしょう)、彼は極めて厳かに、最後まで織り上げました。
proximus Pompeium sedebam.
私はポンペイウスのすぐ隣に座っていました。
intellexi hominem moveri Crassum inire eam gratiam quam ipse praetermisisset, an esse tantas res nostras quae tam libenti senatu laudarentur, ab eo praesertim qui mihi laudem illam eo minus deberet quod meis omnibus litteris in Pompeiana laude perstrictus esset.
私はこの男が、クラッススが自分自身が逃してしまった好意に今や入り込もうとしていること、あるいは、私たちの業績が、あれほど自発的な元老院の賛同を得て称賛されるほどに偉大なものであることによって、動揺しているのを理解しました。 とりわけ、クラッススは私のすべての手紙においてポンペイウスを称賛する中で非難されていたために、私にそのような称賛を返す義務がはるかに少なかったはずの人物であるから、なおさらです。
§1.14.4hic dies me valde Crasso adiunxit, et tamen ab illo aperte tecte quicquid est datum, libenter accepi.
この日は私をクラッススに強く結びつけました。 それでも、彼から公然と、あるいはそれとなく与えられたものは何であれ、私は喜んで受け取りました。
ego autem ipse, di boni! quo modo ἐνεπερπερευσάμην novo auditori Pompeio! si umquam mihi περίοδοι, si καμπαὶ, ἐνθυμήματα, si κατασκευαὶ suppeditaverunt, illo tempore.
ところで、私自身はといえば、おお、善き神々よ! 新しい聴衆であるポンペイウスに対して、なんと華々しく自分を誇示したことでしょう! もし私に周期、曲折、エンテュメーマ、論証の構築といったものが豊かに湧き出たことがあるとすれば、まさにあの時でした。
quid multa? clamores.
手短に言おう。 大喝采でした。
etenim haec erat ὑπόθεσισ, de gravitate ordinis, de equestri concordia, de consensione Italiae, de intermortuis reliquiis coniurationis, de vilitate, de otio.
実際、これがその主題でした。 元老院の厳粛さについて、騎士身分の調和について、イタリアの合意について、陰謀の虫の息となった残党について、物価の安さについて、平和について。
nosti iam in hac materia sonitus nostros.
あなたはすでに、この素材における私の轟きを知っています。
tanti fuerunt ut ego eo brevior sim quod eos usque istinc exauditos putem.
それらは非常に大きかったので、あなたのもとまで聞こえたのではないかと思うほどであり、それゆえ私は手短にするのです。

語釈・文法注

  1. 1.14.1placeretne ei iudices a praetore legi, quo consilio idem praetor uteretur — 間接疑問節 `placeretne` の中に、主語となる対格不定詞句 `iudices... legi` があり、さらにその中に `quo consilio` を伴う関係節が埋め込まれている。`consilio` は `uteretur` の目的語(奪格)であり、先行詞が関係節内に同化している(`consilio, quo consilio...`)。
  2. 1.14.3ut ita diceret — 前文の `ornatissime... locutus est` にかかる結果の副詞節。「非常に華麗に語ったので、結果として(次のように)言うほどであった」という意味を表す。
  3. 1.14.3moveri Crassum inire... an esse... — `moveri`(動揺している)の理由、あるいはポンペイウスが動揺しつつ自問している内容を示す、並列された対格不定詞句。接続詞 `an`(あるいは〜なのか)によって、第一の不定詞句(`Crassum inire...`)と第二の不定詞句(`esse tantas res...`)が結ばれている。
  4. 1.14.3ab eo praesertim qui mihi laudem illam eo minus deberet quod... perstrictus esset — `eo minus... quod...` は「〜だからこそ、それだけ少なく〜である(義務が少なかった)」という比較・因果の構文。`perstrictus esset`(非難されていた)の主語は `qui`(すなわちクラッスス)であり、キケロがポンペイウスを称賛する書簡等でクラッススを軽視していたことを指す。

この箇所を引用する

キケロ, アッティクス宛書簡 §1.14.1-1.14.4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi057.humanitext-lat1:1.14.1-1.14.4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。