Humanitext Reader

キケロ · 縁者・友人宛書簡 §9.16.1-9.16.4

パエトゥスへの返答とカエサル側近との関係

188 / 413 箇所 · ラテン語

要旨

キケロはパエトゥスに対し、政情についての懸念に答えつつ、カエサルの側近たちの好意を勝ち取るための自己の努力や、自分の発言とされる世間の誤解についてカエサル自身が鋭く見抜いている現状を伝えます。

§9.16.1delectarunt me tuae litterae, in quibus primum amavi amorem tuum, qui te ad scribendum incitavit verentem ne Silius suo nuntio aliquid mihi sollicitudinis attulisset;
あなたの手紙は私を喜ばせました。 その中で私は、シリウスがその知らせによって私に何か不安をもたらしたのではないかと心配して、あなたに筆を執らせたあなたの愛を、何よりもまず嬉しく思いました。
de quo et tu mihi antea scripseras bis quidem eodem exemplo, facile ut intellegerem te esse commotum, et ego tibi accurate rescripseram, ut quo modo in tali re atque tempore aut liberarem te ista cura aut certe levarem.
このシリウスの件については、あなたも以前に、同じ文面で実に二度も私に書いてこられたので、あなたが動揺していることが私に容易に理解できましたし、私も、このような事態と時期において、何とかしてあなたのその心配を取り除くか、あるいは少なくとも和らげるために、詳細な返事を書いておきました。
§9.16.2sed quoniam proximis quoque litteris ostendis quantae tibi curae sit ea res, sic, mi Paete, habeto, quicquid arte fieri potuerit (non enim iam satis est consilio pugnare; artificium quoddam excogitandum est), sed tamen, quicquid elaborari aut effici potuerit ad istorum benevolentiam conciliandam et conligendam, summo studio me consecutum esse, nec frustra, ut arbitror;
しかし、あなたが最近の手紙でも、その件をどれほど心配しているかを示しているのですますから、パエトゥスよ、次のことをその通りに心得ておきなさい。 すなわち、技術によってなされ得るあらゆること(というのも、もはや計画だけで戦うのでは十分ではなく、何らかの策略を考案しなければならないからです)において、彼らの好意を勝ち取り、かつ確実なものにするために、苦心し、あるいは成し遂げられ得る限りのことを、私は最大の熱意をもって達成しましたし、私の考えではそれは無駄ではなかった、ということです。
sic enim color, sic observor ab omnibus iis, qui a Caesare diliguntur, ut ab iis me amari putem;
実際、私はカエサルに愛されている人々すべてから非常に重んじられ、敬意を払われているので、彼らから愛されていると思えるほどです。
nam etsi non facile diiudicatur amor verus et fictus, nisi aliquod incidit eius modi tempus, ut quasi aurum igni sic benevolentia fidelis periculo aliquo perspici possit;
というのも、本物の愛と偽りの愛は容易に見分けがつきませんが、それは、あたかも金が火によって試されるように、誠実な好意が何らかの危険によって見極められ得るような時期が到来しない限りのことです。
cetera sunt signa communia, sed ego' uno utor argumento quam ob rem me ex animo vereque arbitrer diligi, quia et nostra fortuna ea est et illorum ut simulandi causa non sit.
その他の兆候は共通のものですが、私には、自分が心から真に愛されていると判断する根拠が一つあります。 なぜなら、私の境遇も彼らの境遇も、欺瞞を弄する理由が全くないようなものであるからです。
§9.16.3de illo autem, quem penes est omnis potestas, nihil video quod timeam, nisi quod omnia sunt incerta, cum a iure discessum est, nec praestari quicquam potest quale futurum sit, quod positum est in alterius voluntate, ne dicam libidine.
一方、すべての権力をその手に握っているあの人については、恐れるべきものは何も見当たりません。 ただし、法が放棄されたときには万事が不確実になり、他人の意志、いや気まぐれとまでは言わないまでも、そこに依存しているものが将来どのようになるかは、何一つ保証され得ないという点を除けばです。
sed tamen eius ipsius nulla re a me offensus est animus;
しかしながら、その人自身の心も、私のいかなる行為によっても害されてはいません。
est enim adhibita in ea re ipsa summa a nobis moderatio.
実際、その件自体において、私たちによって最大の節度が保たれてきたからです。
ut enim olim arbitrabar esse meum libere loqui, cuius opera esset in civitate libertas, sic ea nunc amissa nihil loqui quod offendat aut illius aut eorum, qui ab illo diliguntur, voluntatem.
というのも、かつては、国家における自由が自らの尽力によるものであった者として、自由に発言することが自分の義務であると考えていたように、今はその自由が失われた以上、あの人の意志、あるいはあの人に愛されている人々の意志を害するようなことは何も語らないことが自分の義務であると考えているからです。
effugere autem si velim non nullorum acute aut facete dictorum opinionem, fama ingeni mihi sit abicienda;
しかし、もし私が、気の利いた、あるいは面白いとされるいくつかの発言の世評から逃れたいと望むなら、才知の評判を捨て去らねばならないでしょう。
quod si possem, non recusarem.
もしそれが可能であるなら、私は拒まないのですが。
§9.16.4sed tamen ipse Caesar habet peracre iudicium, et, ut Servius, frater tuus, quem litteratissimum fuisse iudico, facile diceret: 'hic versus Plauti non est, hic est,' quod tritas auris haberet notandis generibus poetarum et consuetudine legendi, sic audio Caesarem, cum volumina iam confecerit a)pofqegma/twn, si quod adferatur ad eum pro meo quod meum non sit reicere solere;
それでもカエサル自身は非常に鋭い判断力を持っており、あなたの兄弟で、私が極めて教養豊かであったと判断しているセルウィウスが、「この詩行はプラウトゥスの作ではない、こちらはそうだ」と容易に口にしたであろうように(なぜなら彼は詩人たちの作風を見極めることと読書の習慣によって、鍛え抜かれた耳を持っていたからです)、そのように、カエサルもすでに名言集を何巻も編纂しているので、もし私のものとして私の作ではないものが彼のもとに持ち込まれたなら、それらを却下するのが常であると耳にしています。
quod eo nunc magis facit, quia vivunt mecum fere cotidie illius familiares.
そして彼は今、それをなおさら行っております。 というのも、彼の側近たちがほぼ毎日私と生活を共にしているからです。
incidunt autem in sermone vario multa, quae fortasse illis, cum dixi, nec inlitterata nec insulsa esse videantur;
ところで、様々な会話の中で多くのことが生じますが、それらは彼らにとって、私が口にしたときに、おそらく教養に欠けるものでも味気ないものでもないと思われるでしょう。
haec ad illum cum reliquis actis perferuntur;
これらは、残りの日報とともに彼のもとへ届けられます。
ita enim ipse mandavit.
実際、彼自身がそのように命じたのです。
sic fit ut, si quid praeterea de me audiat, non audiendum putet.
このようにして、もし彼が私についてそれ以外の何かを耳にしても、聞くに値しないと判断するようになるのです。
quam ob rem Oenomao tuo nihil utor;
そういうわけで、私はあなたのオイノマオスを全く用いていません。
etsi posuisti loco versus Accianos.
あなたがアッキウスの詩行を適切な場所に引用してくれたとはいえ。

語釈・文法注

  1. 9.16.1verentem — 現在分詞 `verens` の男性単数対格形で、直前の `te`(パエトゥス)を修飾。`ne ... attulisset` 節を従え、「〜を恐れているあなた(を促した)」の意味を表します。
  2. 9.16.1quo modo — この文脈では接続法節 `liberarem ... aut certe levarem` にかかり、「どのような方法によってでも」「何とかして」「可能な限りにおいて」という副詞的な意味合いを持っています。
  3. 9.16.2me consecutum esse — 文頭の命令形 `sic ... habeto`(〜と心得よ)が導く間接話法における対格不定詞構文(主語は `me`、動詞は `consecutum esse`)です。
  4. 9.16.2ea ... ut ... non sit — 指示形容詞 `ea`(`fortuna` に一致)と、結果を表す接続法節 `ut ... non sit` の相関構造。「〜のような(境遇)」を意味します。
  5. 9.16.3quem penes — 前置詞の倒置(anastrophe)の例。支配する関係代名詞 `quem` の後ろに `penes`(〜の手中に、〜の権限において)が配置されています。
  6. 9.16.3nihil loqui quod offendat — 前の節の `ut ... arbitrabar esse meum libere loqui` との対比から、`sic ea nunc amissa [arbitror meum esse] nihil loqui ...` のように動詞句の省略を補って解釈します。
  7. 9.16.4Oenomao tuo — 動詞 `utor`(用いる)の目的語として置かれている、奪格の形をとる名詞句です。

この箇所を引用する

キケロ, 縁者・友人宛書簡 §9.16.1-9.16.4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi056.humanitext-lat1:9.16.1-9.16.4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。