Humanitext Reader

キケロ · 縁者・友人宛書簡 §8.8.6-8.8.10

カエサルに関する元老院決議録とポンペイウスの態度

164 / 413 箇所 · ラテン語

要旨

カエサルの属州や兵士の処遇に関する一連の元老院決議案と、それらに対する護民官の拒否権行使が記録されます。また、カエサルに対するポンペイウスの決然たる態度と、クリオがキケロの地方官としての興行のためにヒョウを融通した件が報じられます。

§8.8.6"quod si ii non tulissent, uti quicumque deinceps essent ad populum pl.
"もし彼らが提案しなかったならば、その後に就任する者が誰であれ、民衆または平民に提案すること。
ve ferrent C. Pr.
可決された。
K. Octobris in aede Apollinis scrib. adfuerunt L. Domitius Cn. f. Fab. Ahenobarbus, Q. Caecilius Q. f. Fab. Metellus Pius Scipio, L. Villius L. f. pom. annalis, C. Septimius T. f. qui. , C. Lucilius C. f. Pup. Hirrus, C. Scribonius C. f. Pop. Curio, L. Ateius L. f. an. Capito, M. Eppius M.f. ter.
10月1日の前日、アポロン神殿にて、起草立ち会い者は、ルキウス・ドミティウス(グナエウスの子、ファビア氏族)アヘノバルブス、クィントゥス・カエキリウス(クィントゥスの子、ファビア氏族)メテッルス・ピウス・スキピオ、ルキウス・ウィッリウス(ルキウスの子、ポメンティナ氏族)アンナリス、ガイウス・セプティミウス(ティトゥスの子、クィリナ氏族)、ガイウス・ルキリウス(ガイウスの子、プピニア氏族)ヒルルス、ガイウス・スクリボニウス(ガイウスの子、ポプリリア氏族)クリオ、ルキウス・アテイウス(ルキウスの子、アニエンシス氏族)カピト、マルクス・エッピウス(マルクスの子、テレンティナ氏族)。
quod M. Marcellus cos. v. f. de provinciis, d. e. r. l. c.
執政官マルクス・マルケッルスが属州について説明した件について、この件に関して次のように決議された。
, senatum existimare neminem eorum, qui potestatem habent intercedendi, impediendi, moram adferre oportere quo minus de r. p. p. R. q. p. ad senatum referri senatique consultum fieri possit;
すなわち、元老院は、拒否権や妨害権を持つ者のうち誰も、ローマ民衆の国政について速やかに元老院に諮られ、元老院決議がなされるのを妨げるべきではないと判断する。
qui impedierit, prohibuerit, eum senatum existimare contra rem publicam fecisse.
妨害し、阻止した者は、国政に反する行為をしたと元老院は判断する。
si quis huic s. c. intercesserit, senatui placere auctoritatem perscribi et de ea re ad senatum p. q. t. referri.
もし誰かがこの元老院決議に拒否権を行使したならば、その決議案を記録し、その件についてできるだけ速やかに元老院に再び諮ることを元老院はよしとする。
huic s. c. intercessit C. Caelius, L. Vinicius, P. Cornelius, C. Vibius Pansa, tr. pl. "
この元老院決議に、平民護民官ガイウス・カエリアス、ルキウス・ウィニキウス、プブリウス・コルネリウス、ガイウス・ウィビウス・パンサが拒否権を行使した。
§8.8.7"item senatui placere de militibus, qui in exercitu C. Caesaris sunt, qui eorum stipendia emerita aut causas, quibus de causis missi fieri debeant, habeant, ad hunc ordinem referri, ut eorum ratio habeatur causaeque cognoscantur.
""また、元老院は次のことをよしとする。 ガイウス・カエサルの軍隊にいる兵士たちのうち、奉仕期間を満了した者、あるいは除隊されるべき理由を持つ者について、彼らの事情が考慮され、その理由が審査されるよう、この階級に諮られること。
si quis huic s. c. intercessisset, senatui placere auctoritatem perscribi et de ea re p. q. t. adhunc ordinem referri.
もし誰かがこの元老院決議に拒否権を行使したならば、決議案を記録し、その件についてできるだけ速やかにこの階級に再び諮ることを元老院はよしとする。
huic s. c. intercessit C. Caelius, C. Pansa, tr. pl. "
この元老院決議に、平民護民官ガイウス・カエリアス、ガイウス・パンサが拒否権を行使した。
§8.8.8"itemque senatui placere in Ciliciam provinciam, in VIII reliquas provincias, quas praetorii pro praetore obtinerent, eos, qui praetores fuerunt neque in provincia cum imperio fuerunt, quos eorum ex s. c. cum imperio in provincias pro praetore mitti oporteret, eos sortito in provincias mitti placere;
""また、元老院は次のことをよしとする。 キリキア属州および、前プラエトルがプロ・プラエトルとして管轄する残りの8つの属州に対し、かつてプラエトルを務めながらも属州において命令権を保持しなかった者たちのうち、元老院決議に基づいてプロ・プラエトルとして命令権を持って属州に送られるべき者を、くじ引きによってそれらの属州へ派遣すること。
si ex eo numero, quos ex s. c. in provincias ire oporteret, ad numerum non essent qui in eas provincias proficiscerentur, tum, uti quodque conlegium primum praetorum fuisset neque in provincias profecti essent, ita sorte in provincias proficiscerentur;
もし、元老院決議に基づき属州へ行くべき者たちの数の中に、それらの属州へ出発する者が人数に達しない場合は、そのときには、プラエトルの同僚職がより古い順に、かつ属州へ出発していなかった者から、くじによって属州へ出発すること。
si ii ad numerum non essent, tum deinceps proximi cuiusque conlegii qui praetores fuissent neque in provincias profecti essent, in sortem coicerentur, quoad is numerus effectus esset, quem ad numerum in provincias mitti oporteret si quis huic s.
もし彼らが必要な人数に達しない場合は、そのときには順次、その後に続く各同僚職においてプラエトルを務め、かつ属州へ出発していなかった者が、属州へ送られるべき人数が満たされるまで、くじ引きに投入されること。
c. intercessisset, auctoritas perscriberetur.
もし誰かがこの元老院決議に拒否権を行使したならば、決議案が記録されること。
huic s. c. intercessit C. Caelius, C. Pansa, tr. pl. "
この元老院決議に、平民護民官ガイウス・カエリアス、ガイウス・パンサが拒否権を行使した。
§8.8.9illa praeterea Cn. Pompei sunt animadversa, quae maxime confidentiam attulerunt hominibus, ut diceret se ante K. Martias non posse sine iniuria de provinciis Caesaris statuere, post K. Martias se non dubitaturum.
"その他に、グナエウス・ポンペイウスの以下の言動が注目され、人々に大いなる確信を与えました。 すなわち、彼は3月1日前には不法行為なしにカエサルの属州について決定を下すことはできないが、3月1日を過ぎれば躊躇しないだろうと語ったことです。
Cum interrogaretur, si qui tum intercederent, dixit hoc nihil interesse utrum C. Caesar senatui dicto audiens futurus non esset an pararet qui senatum decernere non pateretur.
「もしその時に誰かが拒否権を行使したらどうするか」と問われたとき、彼は、ガイウス・カエサル自身が元老院の指示に従わなくなることと、元老院が決議するのを許さないような人物を裏で用意することとの間に何の相違もない、と答えました。
'quid, si,' inquit alius, 'et consul esse et exercitum habere volet?' at ille quam clementer: 'quid, si filius meus fustem mihi impingere volet?' his vocibus, ut existimarent homines Pompeio cum Caesare esse negotium, effecit.
「では、もし彼が執政官であると同時に軍隊も保持することを望んだらどうなるのか」と、別の者が尋ねました。 すると彼は、なんと温厚にこう言いました。 「では、もし私の息子が私を棍棒で叩こうとしたらどうなるかね? 」これらの言葉によって、彼は人々に、ポンペイウスがカエサルと対決する決意でいるのだと思わせるに至りました。
itaque iam, ut video, alteram utram ad condicionem descendere vult Caesar, ut aut maneat neque hoc anno sua ratio habeatur aut, si designari poterit, decedat.
それゆえ現在、私の見るところ、カエサルは二つの条件のいずれかを受け入れることを望んでいます。 すなわち、留まって今年中は自身の立候補を考慮に入れないでおくか、あるいは、もし次期執政官に指名され得るならば、属州から退くかです。
§8.8.10Curio se contra eum totum parat.
クリオは彼に対抗して、全力を挙げて準備しています。
quid adsequi possit nescio;
彼が何を達成できるかは私には分かりません。
illud video, bene sentientem, etsi nihil effecerit, cadere non posse.
しかし、正しい志を持っている者は、たとえ何も成し遂げられなかったとしても、破滅することはない、ということは分かります。
me tractat liberaliter Curio et mihi suo munere negotium imposuit;
クリオは私を懇切に扱ってくれており、彼の贈り物によって私に任務を課しました。
nam si mihi non dedisset eas, quae ad ludos ei advectae erant Africanae, potuit supersederi; nunc quoniam dari necesse est, velim tibi curae sit, quod a te semper petii, ut aliquid istinc bestiarum habeamus;
というのも、もし他ならぬ彼が自分の興行のために運ばせていたあのヒョウを私にくれなかったなら、何もしなくて済んだのですが、今はそれを提供する必要があるため、私がいつもあなたにお願いしているように、そちらから獣をいくらか手に入れられるよう、気にかけていただきたいのです。
Sittianamque syngrapham tibi commendo.
また、シッティウスの債務証書をあなたに委ねます。
libertum Philonem istoc misi et Diogenem Graecum, quibus mandata et litteras ad te dedi.
私はそちらへ解放隷フィロンとギリシア人のディオゲネスを派遣し、彼らにあなたへの委託事項と手紙を持たせました。
Eos tibi et rem, de qua misi, velim curae habeas;
彼らのこと、そして私が彼らを派遣した用件について、どうかお気にかけてくださいますよう。
nam quam vehementer ad me pertineat, in iis quas tibi illi reddent litteris perscripsi.
それが私にとっていかに重大なことであるかは、彼らがあなたに届ける手紙の中に詳しく書きました。

語釈・文法注

  1. 8.8.6quod si ii non tulissent, uti quicumque deinceps essent ad populum pl. ve ferrent — 「もし彼らが(法案を)提案しなかったならば、その後に就任する者が誰であれ民衆または平民に提案すること」の意。`quod` は接続詞(「しかしながら」)。`tulissent` は過去完了接続法で、元老院決議の起草時点から見た未来完了を、過去の文脈(間接話法)に合わせて時制をずらしたものである。`uti... ferrent` は、主文の動詞に依存する命令・意志の意志表明節。
  2. 8.8.8eos, qui praetores fuerunt neque in provincia cum imperio fuerunt, quos eorum ex s. c. cum imperio in provincias pro praetore mitti oporteret, eos sortito in provincias mitti placere — 行政文書に特有の冗長で厳密な構文。主節の不定詞句は `eos... mitti placere`(彼らがくじ引きで属州に送られることをよしとする)であるが、先行する代名詞 `eos` を受けて、さらに関係節 `quos eorum... mitti oporteret`(彼らのうち、元老院決議に基づき送られるべき者たち)が挿入され、末尾に再び `eos` が繰り返されることで、構造が重複している。
  3. 8.8.9dicto audiens — 「命令に従う」というイディオム。`dicto` は `audiens`(`audio` 「聞く」の現在分詞)にかかる与格(「言われた言葉に対して耳を傾ける」)。ここでは `C. Caesar senatui dicto audiens futurus non esset` で「ガイウス・カエサルが元老院の命令に従うつもりがない」という意味になる。

この箇所を引用する

キケロ, 縁者・友人宛書簡 §8.8.6-8.8.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi056.humanitext-lat1:8.8.6-8.8.10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。