§7.1.1si te dolor aliqui corporis aut infirmitas valetudinis tuae tenuit quo minus ad ludos venires, fortunae magis tribuo quam sapientiae tuae;
もし身体の何らかの痛みや健康の衰えが、あなたが競技会に来るのを妨げたのであれば、私はそれをあなたの知恵というよりは、むしろ運命のせいにします。
sin haec, quae ceteri mirantur, contemnenda duxisti et, cum per valetudinem posses, venire tamen noluisti, utrumque laetor, et sine dolore corporis te fuisse et animo valuisse, cum ea, quae sine causa mirantur alii, neglexeris, modo ut tibi constiterit fructus oti tui;
しかし、他の人々が感嘆するこれらのものを軽蔑すべきと考え、健康上は可能であったにもかかわらず、それでも来たいとは思わなかったのだとしたら、私はその両方を喜びます。 すなわち、あなたが身体の痛みを持たずにすんだこと、そして、他人が理由もなく感嘆する事柄を無視されたのですから、精神において健全であったことを。 ただし、あなたの余暇の成果があなたにとって確かなものであったなら、ですが。
quo quidem tibi perfrui mirifice licuit, cum esses in ista amoenitate paene solus relictus.
その余暇を、あなたはあの快適な土地にほとんど一人取り残されて、実に見事に満喫することができたわけです。
neque tamen dubito quin tu in illo cubiculo tuo, ex quo tibi Stabianum perforasti et patefecisti sinum, per eos dies matutina tempora lectiunculis consumpseris, cum illi interea, qui te istic reliquerunt, spectarent communis mimos semisomni.
また、あなたが、そこからスタビアエの入江を見通せるように穿って視界を開いたあの自分の寝室で、この数日間の朝の時間を読書に費やしていたことを私は疑いません。 その間、あなたをそこに残してきた人々は、半ば眠りながらありふれた物真似芝居を見ていたというのに。
reliquas vero partis dici tu consumebas iis delectationibus, quas tibi ipse ad arbitrium tuum compararas; nobis autem erant ea perpetienda, quae Sp. Maecius probavisset.
しかし、一日の残りの時間を、あなたは自分の裁量で用意した楽しみに費やしていたのに対し、私たちは、スプリウス・マエキウスが承認したものを耐え忍ばなければなりませんでした。
§7.1.2omnino, si quaeris, ludi apparatissimi, sed non tui stomachi;
全体として言えば、お尋ねならば、競技会は非常に豪華に準備されたものでしたが、あなたの好みに合うものではありませんでした。
coniecturam enim facio de meo.
というのも、私は自分の好みから推測しているからです。
nam primum honoris causa in scaenam redierant ii quos ego honoris causa de scaena decessisse arbitrabar.
というのも、まず第一に、敬意を表するために、かつて私が彼らの名誉を守るために舞台から引退したのだと思っていた人々が、再び舞台に戻ってきたからです。
deliciae vero tuae, noster Aesopus, eius modi fuit ut ei desinere per omnis homines liceret.
実に、あなたのお気に入りである、私たちのアイソープスは、誰もが彼に引退を許すような状態でした。
is iurare cum coepisset, vox eum defecit in illo loco: 'si sciens fallo.
彼が誓いを立て始めると、まさに「もし私が知りながら欺くならば」という箇所で声が出なくなってしまいました。
' quid tibi ego alia narrem? nosti enim reliquos ludos;
私が他のことをあなたに話す必要がどこにありましょう。 というのも、あなたは残りの競技会のことを知っているからです。
qui ne id quidem leporis habuerunt, quod solent mediocres ludi.
それらは、並みの競技会が普通持っているような魅力すらありませんでした。
apparatus enim spectatio tollebat omnem hilaritatem, quo quidem apparatu non dubito quin animo aequissimo carueris.
なぜなら、その豪華な道具立ての光景がすべての愉快さを奪い去っていたからです。 そのような道具立てを欠いていたことを、あなたがこの上なく平穏な心で喜んでいたことは間違いありません。
quid enim delectationis habent sescenti muli in 'Clytaemestra' aut in 'Equo Troiano' creterrarum tria milia aut armatura varia peditatus et equitatus in aliqua pugna? quae popularem admirationem habuerunt, delectationem tibi nullam attulissent.
というのも、『クリュタイムネストラ』における600頭のミュールや、『トロイの木馬』における3000個の器、あるいはある戦闘における歩兵や騎兵の様々な武装に、一体どんな楽しみがあるでしょうか。 民衆の感嘆を誘ったこれらのものは、あなたには何の楽しみももたらさなかったことでしょう。
§7.1.3quod si tu per eos dies operam dedisti Protogeni tuo, dum modo is tibi quidvis potius quam orationes meas legerit, ne tu haud paulo plus quam quisquam nostrum delectationis habuisti.
しかし、もしあなたがこの数日間、あなたのプロトゲネスに用事を任せていたとして、彼が私の演説以外のものなら何でもあなたの望むものを朗読してくれたのだとすれば、確かにあなたは私たちの中の誰よりも、はるかに多くの楽しみを得たことになります。
non enim te puto Graecos aut Oscos ludos desiderasse, praesertim cum Oscos vel in senatu vestro spectare possis, Graecos ita non ames ut ne ad villam quidem tuam via Graeca ire soleas.
というのも、あなたがギリシアやオスクの芝居を恋しがったとは思いません。 特に、オスク人ならあなた方の元老院においてすら見ることができるでしょうし、ギリシア的なものは非常に嫌っていて、自分の別荘に行くのにもギリシア街道を通りすらしないほどなのですから。
nam quid ego te athletas putem desiderare, qui gladiatores contempseris? in quibus ipse Pompeius confitetur se et operam et oleum perdidisse.
なぜなら、剣闘士を軽蔑しているあなたが、アスリートたちを恋しがったなどとどうして私が思えましょうか。 そのアスリートたちについては、ポンペイウス自身も骨折りと油を無駄にしたと認めているのです。
reliquae sunt venationes binae per dies quinque, magnificae, nemo negat;
残るは5日間にわたって一日二回行われた野獣狩りで、これが壮麗なものであったことは誰も否定しません。
sed quae potest homini esse polito delectatio, cum aut homo imbecillus a valentissima bestia laniatur aut praeclara bestia venabulo transverberatur? quae tamen, si videnda sunt, saepe vidisti;
しかし、教養ある人間にとって、力のない人間が極めて強暴な猛獣に引き裂かれたり、見事な野獣が猟槍で突き通されたりすることに、一体どんな楽しみがあり得るでしょうか。 それらは、仮に見る価値があるものだとしても、あなたは何度も見たことがあります。
neque nos, qui haec spectamus, quicquam novi vidimus.
そして、これらを見た私たちも、何か新しいものを見たわけではありませんでした。
extremus elephantorum dies fuit.
最後の日は象の日でした。
in quo admiratio magna vulgi atque turbae, delectatio nulla exstitit;
それに対しては群衆や大衆の大きな驚嘆はありましたが、楽しみは全くありませんでした。
quin etiam misericordia quaedam consecuta est atque opinio eius modi, esse quandam illi beluae cum genere humano societatem.
それどころか、ある種の同情さえ生じ、あの獣には人類とある種の親縁関係があるのだという、そのような考えすら生まれたほどです。
§7.1.4his ego tamen diebus ludis scaenicis, ne forte videar tibi non modo beatus sed liber omnino fuisse, dirupi me paene in iudicio Galli Canini, familiaris tui.
しかし、この舞台競技会の数日間に、私があなたにとって、幸福であるだけでなく完全に自由であったかのように思われないために言っておきますが、私はあなたの友人であるガッルス・カニニウスの裁判において、自分をほとんど引き裂くほど酷使したのです。
quod si tam facilem populum haberem quam Aesopus habuit, libenter me hercule artem desinerem tecumque et cum similibus nostri viverem.
もし私に、アイソープスが持っていたような寛容な聴衆がいたなら、ヘラクレスにかけて、私は喜んでこの仕事を辞め、あなたや、私たちに似た人々とともに暮らしたことでしょう。
nam me cum antea taedebat, cum et aetas et ambitio me hortabatur, et licebat denique, quem nolebam, non defendere, tum vero hoc tempore vita nulla est.
というのも、以前ですら、年齢も野心も私を駆り立てており、結局のところ、自分が弁護したくない者を弁護しないことも許されていたときでさえ、私はうんざりしていたのに、実に今の時代においては、生きた心地が全くしないからです。
neque enim fructum ullum laboris exspecto et cogor non numquam homines non optime de me meritos rogatu eorum, qui bene meriti sunt defendere.
というのも、私は自分の労苦から何の果実も期待していないのに、私に対して大して恩義のない人々を、私に対して恩義のある人々の頼みによって、時には弁護することを強制されているからです。
§7.1.5itaque quaero causas omnis aliquando vivendi arbitratu meo teque et istam rationem oti tui et laudo vehementer et probo, quodque nos minus intervisis, hoc fero animo aequiore, quod, si Romae esses, tamen neque nos lepore tuo neque te, si qui est in me, meo frui liceret propter molestissimas occupationes meas.
したがって、私はいつの日か自分の思い通りに生きるためのあらゆる口実を探しており、あなたとあなたのその余暇の過ごし方を強く称賛し、賛同しています。 そして、あなたが私たちをあまり訪ねてこないことについても、私はそれをより平穏な心で受け入れています。 というのも、もしあなたがローマにいたとしても、私の非常に煩わしい仕事のせいで、私たちはあなたの魅力を楽しむことも、あなたの方でも私の魅力を楽しむこともできなかったであろうからです。
quibus si me relaxaro (nam, ut plane exsolvam, non postulo), te ipsum, qui multos annos nihil aliud commentaris, docebo profecto quid sit humaniter vivere.
もし私がこれらの仕事から自分を解放できたなら(完全に解放されることまでは求めませんが)、何年もの間それ以外のことを考えてこなかったあなた自身に、人間らしく生きるとはどういうことかを、私はきっと教えてあげることになるでしょう。
tu modo istam imbecillitatem valetudinis tuae sustenta et tuere, ut facis ut nostras villas obire et mecum simul lecticula concursare possis.
あなたはただ、今そうしているように、自分の健康のその弱さを支え、気遣ってください。 そうして、私たちの別荘を訪れ、私と一緒に輿に乗ってあちこち動き回ることができるように。
§7.1.6haec ad te pluribus verbis scripsi quam soleo, non oti abundantia sed amoris erga te, quod me quadam epistula subinvitaras, si memoria tenes, ut ad te aliquid eius modi scriberem, quo minus te praetermisisse ludos paeniteret.
私はこれらのことを、普段よりも多くの言葉であなたに書きました。 それは余暇が豊富だからではなく、あなたへの愛によるものです。 というのも、もし記憶に留めておられるなら、あなたがある手紙の中で私に対して、競技会を見送ったことを後悔しなくなるような、そのような内容の何かを書いてくれるよう、やんわりと求めておられたからです。
quod si adsecutus sum, gaudeo;
もし私がこの目的を達成したなら、私は喜びます。
sin minus, hoc me tamen consolor, quod posthac ad ludos venies nosque vises neque in epistulis relinques meis spem aliquam delectationis tuae.
しかし、もし達成できなかったとしても、それでも私は次のことで自分を慰めます。 すなわち、今後あなたは競技会に来て、私たちを訪ねてくれるでしょうし、私の手紙の中にあなたの楽しみについての何らかの期待を残したままにはしないだろう、ということです。