§7.1.1si te dolor aliqui corporis aut infirmitas valetudinis tuae tenuit quo minus ad ludos venires, fortunae magis tribuo quam sapientiae tuae;
만약 신체의 어떤 통증이나 건강의 쇠약함이 당신이 축제 게임에 오는 것을 막았다면, 나는 그것을 당신의 지혜보다는 운의 탓으로 돌립니다.
sin haec, quae ceteri mirantur, contemnenda duxisti et, cum per valetudinem posses, venire tamen noluisti, utrumque laetor, et sine dolore corporis te fuisse et animo valuisse, cum ea, quae sine causa mirantur alii, neglexeris, modo ut tibi constiterit fructus oti tui;
하지만 다른 사람들이 감탄하는 이것들을 경멸해야 한다고 생각했고, 건강상으로 올 수 있었음에도 불구하고 그럼에도 오기를 원치 않았다면, 나는 두 가지 모두를 기뻐합니다. 즉, 당신이 신체적 통증 없이 지냈다는 것과, 다른 이들이 아무 이유 없이 감탄하는 것들을 당신이 무시했으니 정신적으로 건강했다는 것을 말입니다. 다만 당신의 여가의 결실이 당신에게 확실히 유지되었다면 말이지요.
quo quidem tibi perfrui mirifice licuit, cum esses in ista amoenitate paene solus relictus.
참으로 그 여가를 당신은 그 아름답고 아늑한 곳에 거의 홀로 남겨져서 놀라울 정도로 마음껏 누릴 수 있었습니다.
neque tamen dubito quin tu in illo cubiculo tuo, ex quo tibi Stabianum perforasti et patefecisti sinum, per eos dies matutina tempora lectiunculis consumpseris, cum illi interea, qui te istic reliquerunt, spectarent communis mimos semisomni.
또한 당신이, 그곳으로부터 스타비아 만을 내다볼 수 있도록 뚫어서 탁 트이게 만든 그 당신의 침실에서, 그 며칠 동안의 아침 시간을 가벼운 독서로 보냈음을 의심하지 않습니다. 그동안 당신을 그곳에 남겨두고 간 이들은 반쯤 졸면서 대중적인 무언극을 관람하고 있었는데 말입니다.
reliquas vero partis dici tu consumebas iis delectationibus, quas tibi ipse ad arbitrium tuum compararas; nobis autem erant ea perpetienda, quae Sp. Maecius probavisset.
하지만 하루의 나머지 시간을 당신은 자신의 뜻에 따라 스스로 마련한 즐거움으로 보냈던 반면, 우리는 스푸리우스 마에키우스가 승인한 것들을 인내하며 견뎌야 했습니다.
§7.1.2omnino, si quaeris, ludi apparatissimi, sed non tui stomachi;
대체로 말해서, 묻고 싶으시다면, 축제 게임은 매우 호화롭게 준비되었으나 당신의 비위에 맞는 것은 아니었습니다.
coniecturam enim facio de meo.
왜냐하면 나는 나의 취향으로부터 당신의 취향을 짐작하기 때문입니다.
nam primum honoris causa in scaenam redierant ii quos ego honoris causa de scaena decessisse arbitrabar.
왜냐하면 먼저, 경의를 표한다는 명목으로, 내가 그들의 명예를 위해 무대에서 퇴장한 것이라 생각했던 이들이 다시 무대로 복귀했기 때문입니다.
deliciae vero tuae, noster Aesopus, eius modi fuit ut ei desinere per omnis homines liceret.
참으로 당신의 총아인 우리들의 아이소푸스는, 모든 사람이 그에게 은퇴를 허락할 만한 그런 상태였습니다.
is iurare cum coepisset, vox eum defecit in illo loco: 'si sciens fallo.
그가 맹세를 시작했을 때, 바로 “만일 내가 알고도 속인다면”이라는 대목에서 목소리가 나오지 않았습니다.
' quid tibi ego alia narrem? nosti enim reliquos ludos;
내가 당신에게 다른 것들을 말해 무엇 하겠습니까? 당신은 남은 축제 게임들을 알고 있으니 말입니다.
qui ne id quidem leporis habuerunt, quod solent mediocres ludi.
그것들은 평범한 게임들이 보통 가지고 있는 그 정도의 묘미조차 없었습니다.
apparatus enim spectatio tollebat omnem hilaritatem, quo quidem apparatu non dubito quin animo aequissimo carueris.
왜냐하면 그 화려한 장치의 구경거리가 모든 즐거움을 빼앗아 갔기 때문입니다. 그러한 장치를 겪지 않은 것을 당신이 매우 평온한 마음으로 다행스럽게 여겼으리라 나는 의심치 않습니다.
quid enim delectationis habent sescenti muli in 'Clytaemestra' aut in 'Equo Troiano' creterrarum tria milia aut armatura varia peditatus et equitatus in aliqua pugna? quae popularem admirationem habuerunt, delectationem tibi nullam attulissent.
도대체 『클리타임네스트라』에 등장하는 600마리의 노새나, 『트로이의 목마』에 등장하는 3000개의 대접, 혹은 어떤 전투에서 보병과 기병의 갖가지 무장에 무슨 즐거움이 있겠습니까? 대중의 감탄을 자아낸 이것들은 당신에게는 아무런 즐거움도 주지 못했을 것입니다.
§7.1.3quod si tu per eos dies operam dedisti Protogeni tuo, dum modo is tibi quidvis potius quam orationes meas legerit, ne tu haud paulo plus quam quisquam nostrum delectationis habuisti.
하지만 만약 당신이 이 며칠 동안 당신의 프로토게네스에게 주의를 기울였다면, 그가 당신에게 내 연설문들만 제외하고 당신이 원하는 것은 무슨 책이든 읽어주었다는 조건 하에, 참으로 당신은 우리 중 누구보다도 훨씬 더 많은 즐거움을 누린 셈입니다.
non enim te puto Graecos aut Oscos ludos desiderasse, praesertim cum Oscos vel in senatu vestro spectare possis, Graecos ita non ames ut ne ad villam quidem tuam via Graeca ire soleas.
왜냐하면 나는 당신이 그리스나 오스크의 연극들을 그리워했을 것이라 생각하지 않기 때문입니다. 특히 오스크인들이라면 당신들의 지방 원로원에서조차 볼 수 있을 것이며, 그리스적인 것들은 너무나 싫어해서 당신의 빌라로 갈 때 ‘그리스 길’로 다니지도 않을 정도이니 말입니다.
nam quid ego te athletas putem desiderare, qui gladiatores contempseris? in quibus ipse Pompeius confitetur se et operam et oleum perdidisse.
왜냐하면 검투사들을 경멸한 당신이 운동선수들을 그리워했을 것이라고 내가 어찌 생각하겠습니까? 그들에 대해서는 폼페이우스 자신도 수고와 기름을 낭비했다고 자백하고 있습니다.
reliquae sunt venationes binae per dies quinque, magnificae, nemo negat;
남은 것은 5일 동안 하루에 두 번씩 치러진 야수 사냥인데, 이것이 웅장했다는 것은 아무도 부인하지 않습니다.
sed quae potest homini esse polito delectatio, cum aut homo imbecillus a valentissima bestia laniatur aut praeclara bestia venabulo transverberatur? quae tamen, si videnda sunt, saepe vidisti;
하지만 교양 있는 사람에게, 나약한 인간이 매우 강력한 맹수에게 갈기갈기 찢기거나, 훌륭한 야수가 사냥창에 꿰뚫리는 것에 무슨 즐거움이 있을 수 있겠습니까? 그것들은 설령 볼 만한 것이라 할지라도 당신은 자주 보았습니다.
neque nos, qui haec spectamus, quicquam novi vidimus.
그리고 이것들을 관람한 우리 역시 새로운 것을 전혀 보지 못했습니다.
extremus elephantorum dies fuit.
마지막 날은 코끼리들의 날이었습니다.
in quo admiratio magna vulgi atque turbae, delectatio nulla exstitit;
그에 대해 군중과 대중의 큰 경탄은 있었으나 즐거움은 전혀 없었습니다.
quin etiam misericordia quaedam consecuta est atque opinio eius modi, esse quandam illi beluae cum genere humano societatem.
오히려 일종의 연민이 뒤따랐고, 저 야수에게는 인류와 모종의 친연성이 있다는 식의 생각마저 일어났습니다.
§7.1.4his ego tamen diebus ludis scaenicis, ne forte videar tibi non modo beatus sed liber omnino fuisse, dirupi me paene in iudicio Galli Canini, familiaris tui.
그러나 이 무대 축제 게임 기간 동안, 내가 당신에게 행복할 뿐 아니라 완전히 자유로웠던 것처럼 보이지 않도록 하기 위해 덧붙이자면, 나는 당신의 친구인 갈루스 카니니우스의 재판에서 내 자신을 거의 찢어놓을 정도로 고투했습니다.
quod si tam facilem populum haberem quam Aesopus habuit, libenter me hercule artem desinerem tecumque et cum similibus nostri viverem.
만약 나에게 아이소푸스가 가졌던 것만큼 관대한 대중이 있었다면, 헤라클레스의 이름을 걸고, 나는 기꺼이 나의 본업을 그만두고 당신 및 우리와 비슷한 처지의 사람들과 함께 살았을 것입니다.
nam me cum antea taedebat, cum et aetas et ambitio me hortabatur, et licebat denique, quem nolebam, non defendere, tum vero hoc tempore vita nulla est.
왜냐하면 예전에도 연령과 야심이 나를 부추기고 있었고, 마침내는 내가 원치 않는 사람을 변호하지 않는 것도 허용되었을 때조차 나는 이미 이 일에 넌더리가 났었는데, 하물며 이 시기에는 참으로 사는 낙이 전혀 없기 때문입니다.
neque enim fructum ullum laboris exspecto et cogor non numquam homines non optime de me meritos rogatu eorum, qui bene meriti sunt defendere.
왜냐하면 나는 수고에 대한 어떠한 결실도 기대하지 못하면서도, 나에게 은혜를 베푼 이들의 요청 때문에, 나에게 그리 좋은 은혜를 베풀지 않은 사람들을 때때로 변호하도록 강요당하고 있기 때문입니다.
§7.1.5itaque quaero causas omnis aliquando vivendi arbitratu meo teque et istam rationem oti tui et laudo vehementer et probo, quodque nos minus intervisis, hoc fero animo aequiore, quod, si Romae esses, tamen neque nos lepore tuo neque te, si qui est in me, meo frui liceret propter molestissimas occupationes meas.
그러므로 나는 마침내 내 뜻에 따라 살 수 있는 모든 빌미를 찾고 있으며, 당신과 당신의 그 여가 생활 방식을 매우 강력히 찬양하고 찬동합니다. 그리고 당신이 우리를 덜 찾아오는 것에 대해서도, 나는 더 평온한 마음으로 받아들입니다. 왜냐하면 당신이 로마에 있다 하더라도, 나의 지극히 번거로운 업무들 때문에 우리는 당신의 재치를 즐길 수도, 당신 또한 나의 재치를 즐길 수도 없었을 것이기 때문입니다.
quibus si me relaxaro (nam, ut plane exsolvam, non postulo), te ipsum, qui multos annos nihil aliud commentaris, docebo profecto quid sit humaniter vivere.
만약 내가 이 업무들로부터 내 자신을 조금이나마 헐겁게 할 수 있다면(완전히 벗어나는 것까지 요구하지는 않지만), 여러 해 동안 오직 그것만을 연마해 온 당신 자신에게, 인간답게 산다는 것이 무엇인지를 내가 확실히 가르쳐 주게 될 것입니다.
tu modo istam imbecillitatem valetudinis tuae sustenta et tuere, ut facis ut nostras villas obire et mecum simul lecticula concursare possis.
당신은 그저 지금처럼 당신의 그 허약한 건강 상태를 잘 지탱하고 보살펴 주십시오. 그리하여 우리의 빌라들을 둘러보고 나와 함께 가마를 타고 이곳저곳 다닐 수 있도록 말입니다.
§7.1.6haec ad te pluribus verbis scripsi quam soleo, non oti abundantia sed amoris erga te, quod me quadam epistula subinvitaras, si memoria tenes, ut ad te aliquid eius modi scriberem, quo minus te praetermisisse ludos paeniteret.
나는 평소보다 더 많은 말로 이 일들을 당신에게 적어 보냅니다. 여유가 많아서가 아니라 당신에 대한 사랑 때문입니다. 당신도 기억하고 계신다면, 어느 편지에서 나에게 이런 종류의 글을 써서 당신이 축제 게임을 놓친 것을 덜 후회하도록 해 달라고 넌지시 요청하셨기 때문입니다.
quod si adsecutus sum, gaudeo;
만약 내가 이 목적을 달성했다면 기쁩니다.
sin minus, hoc me tamen consolor, quod posthac ad ludos venies nosque vises neque in epistulis relinques meis spem aliquam delectationis tuae.
하지만 그러지 못했다 하더라도, 나는 다음의 사실로 스스로를 위로합니다. 즉, 앞으로는 당신이 축제 게임에 올 것이고 우리를 방문할 것이며, 나의 편지 속에 당신의 즐거움에 대한 어떤 기대를 남겨두지 않을 것이라는 점입니다.