Humanitext Reader

キケロ · 縁者・友人宛書簡 §6.7.1-6.7.6

カエキナからの自著の校閲と赦免の懇願

107 / 413 箇所 · ラテン語

要旨

カエキナは、自身の著書がカエサルの怒りを買うことを恐れてキケロへの返却が遅れたと弁明し、内容の検閲や助命のための働きかけをキケロに強く懇願する。

§6.7.1quod tibi non tam celeriter liber est redditus, ignosce timori nostro et miserere temporis.
あなたに本がそれほど迅速に返されなかったことについては、私の恐れを許し、時代の不遇を憐れんでください。
filius, ut audio, pertimuit, neque iniuria, si liber exisset (quoniam non tam interest quo animo scribatur quam quo accipiatur), ne ea res inepte mihi noceret, cum praesertim adhuc stili poenas dem.
私の息子は、聞くところによれば、もしその本が出回ってしまったなら(なぜなら、どのような意図で書かれるかよりも、どのような意図で受け取られるかの方が重要だからです)、とりわけ私が今なおペンへの罰を受けているときに、そのことが私に不都合な損害を与えるのではないかとひどく恐れました。 そしてその恐れは無理からぬことでした。
qua quidem in re singulari sum fato.
実に、この点において私は奇妙な運命にあります。
nam cum mendum scripturae litura tollatur, stultitia fama multetur, meus error exsilio corrigitur, cuius summa criminis est quod armatus adversario male dixi.
というのも、筆記の誤りは抹消によって除かれ、愚行は悪評によって罰せられるのが常であるのに、私の過ちは亡命によって訂正されているからです。 その罪悪の極みは、私が武装して敵を非難したことです。
§6.7.2nemo nostrum est, ut opinor, quin vota victoriae suae fecerit, nemo, quin, etiam cum de alia re immolaret, tamen eo quidem ipso tempore, ut quam primum Caesar superaretur, optarit.
私たちのうち、自らの側の勝利のために祈りを捧げなかった者は誰もいないと思いますし、別の件について犠牲を捧げているときでさえ、まさにその時に、カエサルが一刻も早く打ち負かされることを願わなかった者は誰もいません。
hoc si non cogitat, omnibus rebus felix est;
もし彼がこのことを考えていないなら、彼はあらゆる点で幸運です。
si scit et persuasus est, quid irascitur ei qui aliquid scripsit contra suam voluntatem, cum ignorit omnibus qui multa deos venerati sint contra eius salutem?
もし彼がそれを知っており、確信しているなら、彼の安全を脅かすよう神々に多く祈ったすべての人々を許しておきながら、なぜ彼の意に反することを何か書いた者に腹を立てるのでしょうか。
§6.7.3sed ut eodem revertar, causa haec fuit timoris: scripsi de te parce medius fidius et timide non revocans me ipse sed paene refugiens.
しかし、元の話に戻りますと、恐れの理由はこれでした。 私は、誓って言いますが、あなたについて控えめに、かつ臆病に書きました。 自分自身を引き戻すのではなく、ほとんど逃げ出すようにして。
genus autem hoc scripturae non modo liberum sed incitatum atque elatum esse debere quis ignorat? solutum existimatur esse alteri male dicere (tamen cavendum est ne in petulantiam incidas), impeditum se ipsum laudare, ne vitium adrogantiae subsequatur, solum vero liberum alterum laudare, de quo quicquid detrahas, necesse est aut infirmitati aut invidiae adsignetur.
しかし、この種の執筆は自由であるだけでなく、活気に満ち、高揚したものであるべきだということを誰が知らないでしょうか。 他人を非難することは制約がないと考えられていますが(それでも、無礼に陥らないよう注意せねばなりません)、自分自身を褒めることは困難を伴います。 傲慢という欠点が後に生じないように。 しかし、他者を褒めることだけが真に自由なのであり、その褒め言葉から何かを削り取るなら、それは才能の不足か嫉妬のせいにされるのが必然です。
ac nescio an tibi gratius opportuniusque acciderit;
そして、これがあなたにとってより嬉しく、都合よく感じられたかどうか、私はわかりません。
nam quod praeclare facere non poteram, primum erat non attingere, secundum beneficium quam parcissime facere.
というのも、見事にこなすことができないことについては、第一の策はそれに手を触れないことであり、第二の恵みはそれを極めて控えめに行うことだからです。
sed tamen ego quidem me sustinui;
しかしそれでも、私はやはり自分を抑制しました。
multa minui, multa sustuli, complura ne posui quidem.
多くの箇所を削り、多くの箇所を削除し、少なからぬ箇所を書きさえしませんでした。
quem ad modum igitur, scalarum gradus si alios tollas, alios incidas, non nullos male haerentis relinquas, ruinae periculum struas, non ascensum pares, sic tot malis tum vinctum tum fractum studium scribendi quid dignum auribus aut probabile potest adferre?
したがって、はしごの段のいくつかを撤去し、いくつかを切り刻み、いくつか不確実に残されたものを残したなら、崩壊の危険を築くことになり、登るための段を用意したことにはならないように、これほど多くの災いによって縛られ、かつ打ち砕かれた執筆への熱意が、耳を傾けるに値する、あるいは称賛され得る何を差し出し得るでしょうか。
§6.7.4Cum vero ad ipsius Caesaris nomen veni, toto corpore contremesco non poenae metu, sed illius iudici.
しかし、いざカエサル自身の名前に至ると、私は刑罰の恐怖からではなく、彼の批評への恐れから、全身が震えます。
totum enim Caesarem non novi.
私はカエサルの全体を知らないからです。
quem putas animum esse, ubi secum loquitur? 'hoc probabit, hoc verbum suspiciosum est.
自分の心がそれ自体と語るとき、どのような心持ちであるとあなたは思いますか。 「彼はこれを好むだろうか。 この言葉は疑わしい。
quid, si hoc muto? at vereor ne peius sit.
これを変更したらどうだろう。 だが、もっと悪くなるのではないかと心配だ。
age vero, laudo aliquem;
いや、私は誰かを称賛しているが、気分を害さないだろうか。
non offendo? Cum porro reprendo aliquem, quid, si non vult? armati stilum persequitur;
さらに、誰かを非難するとき、もし彼がそれを望まないならどうなるだろう。 彼は武装した者のペンを追及している。
victi et nondum restituti quid faciet?' auges etiam tu mihi timorem, qui in Oratore tuo caves tibi per Brutum et ad excusationem socium quaeris.
敗北し、まだ復権していない私のペンに対して、彼は何をするだろうか。 」あなたさえも私に恐怖を増大させています。 あなたはご著書『弁論家』の中でブルートゥスを通じて用心し、弁明のために仲間を求めておられます。
Ubi hoc omnium patronus facit, quid me, veterem tuum, nunc omnium clientem, sentire oportet? in hac igitur calumnia timoris et caecae suspicionis tormento, cum plurima ad alieni sensus coniecturam, non ad suum iudicium scribantur, quam difficile sit evadere, si minus expertus es, quod te ad omnia summum atque excellens ingenium armavit, nos sentimus.
万人の弁護人であるあなたがこのようにされるとき、あなたの古くからの友人であり、今や万人の依頼人である私はどう感じるべきでしょうか。 したがって、この恐れの難癖と盲目的な疑念の拷問の中で、非常に多くのことが自己の判断に基づいてではなく、他者の感覚を推し量って書かれるとき、免れることがいかに困難であるか、もしあなたがそれをあまり経験していないとしても(あなたの極めて優秀で卓越した才能があなたをあらゆることに対して武装させてくれたからです)、私たちはそれを身に染みて感じています。
sed tamen ego filio dixeram, librum tibi legeret et auferret aut ea condicione daret, si reciperes te correcturum, hoc est si totum alium faceres.
しかしそれでも、私は息子に、その本をあなたに読んで聞かせて持ち去るか、あるいは、あなたがそれを訂正すること(すなわち、それを全く別物に変えてしまうこと)を引き受けてくれるという条件で渡すよう言っておきました。
§6.7.5de Asiatico itinere, quamquam summa necessitas premebat, ut imperasti, feci.
小アジアへの旅については、極めて大きな必要性に迫られていたにもかかわらず、あなたが命じた通りにしました。
te pro me quid horter? vides tempus venisse, quo necesse sit de nobis constitui.
私のためにあなたに何を促すことができましょうか。 私たちの身の振り方が決定されねばならない時が来たことを、あなた自身が見ておられます。
nihil est, mi Cicero, quod filium meum exspectes.
我がキケロよ、あなたが私の息子を待つ理由はありません。
adulescens est;
彼は若者です。
omnia excogitare vel studio vel aetate vel metu non potest.
熱意や年齢や恐れのせいで、すべてのことを考え抜くことはできません。
totum negotium tu sustineas oportet;
あなたが仕事全体を支える必要があります。
in te mihi omnis spes est.
私にとってすべての希望はあなたにあります。
tu pro tua prudentia, quibus rebus gaudeat, quibus capiatur Caesar, tenes;
あなたはご自身の聡明さによって、カエサルが何を喜び、何に魅了されるかを把握しています。
a te omnia proficiscantur et per te ad exitum perducantur necesse est;
すべてのことがあなたから始まり、あなたを通じて決着に導かれる必要があります。
apud ipsum multum, apud eius omnis plurimum potes.
あなたはカエサル自身に対しても大きな影響力を持ち、彼の側近全員に対しても最大の力を持っています。
§6.7.6unum tibi si persuaseris, non hoc esse tui muneris, si quid rogatus fueris, ut facias (quamquam id magnum et amplum est), sed totum tuum esse onus, perficies;
もし次のことをあなた自身に納得させてくれるなら、すなわち、頼まれたことがあればそれを行うこと(それは素晴らしい、寛大なことですが)があなたの務めなのではなく、その重荷全体があなたのものであるのだと納得してくれるなら、あなたはやり遂げてくれるでしょう。
nisi forte aut in miseria nimis stulte aut in amicitia nimis impudenter tibi onus impono.
もっとも、私が不幸の中で過度に愚かにも、あるいは友情において過度に恥知らずにも、あなたに重荷を課しているのでなければですが。
sed utrique rei excusationem tuae vitae consuetudo dat.
しかし、あなたの生き方の習慣が、その両方のことに対して言い訳を与えてくれます。
nam quod ita consuesti pro amicis laborare, non iam sic sperant abs te sed etiam sic imperant tibi familiares quod ad librum attinet quem tibi filius dabit, peto a te ne exeat, aut ita corrigas ne mihi noceat.
というのも、あなたがそのように友人のために尽力することに慣れているため、友人たちはもはやあなたにそれを期待するだけでなく、あなたにそうすることを命じさえするからです。 私の息子があなたに渡す本に関しては、それが世に出ないようにすること、あるいは私に害を与えないように訂正してくれることを、あなたにお願いします。

語釈・文法注

  1. 6.7.1ne ea res inepte mihi noceret — 動詞 pertimuit に係る目的補文節(「〜ではないかと恐れた」)を導く否定の接続詞 ne である。si liber exisset はその節の内部で条件(過去完了接続法)を構成している。
  2. 6.7.2qui multa deos venerati sint — 動詞 venerari は二重対格(deos と multa)を伴い、「神々に多くのことを祈願した」という意味になる。
  3. 6.7.4ubi secum loquitur — 主語は文脈上、執筆者であるカエキナ(またはその心 animus)を指す。「(執筆中に)自問自答するとき」と解するのが、直後に続く引用節(執筆者の葛藤を示す独白)の内容と整合する。
  4. 6.7.6non hoc esse tui muneris — tui muneris は性質・義務の属格(「あなたの義務であること」)であり、非人称構文的に扱われる対格不定詞句の述語部分を形成している。

この箇所を引用する

キケロ, 縁者・友人宛書簡 §6.7.1-6.7.6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi056.humanitext-lat1:6.7.1-6.7.6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。