§6.6.8notantur autem mihi ad divinandum signa duplici quadam via;
しかし、私にとって予言のための兆候は二重の道によって観察されます。
quarum alteram duco e Caesare ipso, alteram e temporum civilium natura atque ratione.
その一方を私はカエサル自身から導き、他方を内乱の時代の性質と状況から導きます。
in Caesare haec sunt: mitis clemensque natura, qualis exprimitur praeclaro illo libro 'querelarum' tuarum.
カエサルにおいては以下のものがあります。 穏やかで寛大な性質であり、それはあなたのあの素晴らしい『哀訴』の書において表現されている通りです。
accedit quod mirifice ingeniis excellentibus, quale est tuum, delectatur.
それに加えて、彼はあなたの才能がそうであるような、優れた才能を驚くほど喜ぶという事実があります。
praeterea cedit multorum iustis et officio incensis, non inanibus aut ambitiosis voluntatibus;
さらに、彼は多くの人々の、正当で義務感に燃えた要求に応じるのであって、空虚で野心的な要求に応じるのではありません。
§6.6.9in quo vehementer eum consentiens Etruria movebit.
この点において、一致結束したエトルリアが彼を強く動かすでしょう。
'cur haec igitur adhuc parum profecerunt?' quia non putat se sustinere causas posse multorum, si tibi, cui iustius videtur irasci posse, concesserit.
「では、なぜこれらはこれまでのところほとんど効果を上げなかったのか」と問うなら、それは、彼が自分を怒らせるのがより正当であると思われるあなたに譲歩してしまえば、多くの人々の言い分を支えきれなくなると考えているからです。
'quae est igitur' inquies 'spes ab irato?' eodem fonte se hausturum intelleget laudes suas, e quo sit leviter aspersus.
「では、怒っている者からどのような希望があるのか」とあなたは言うでしょう。 彼は、自分がわずかに非難の泥をかけられたのと同じ源泉から、自らの称賛を汲み上げることになると理解するはずです。
postremo homo valde est acutus et multum providens;
最後に、彼は非常に鋭敏で、先見の明に富んだ人物です。
intellegit te, hominem in parte Italiae minime contemnenda facile omnium nobilissimum et in communi re p. cuivis summorum tuae aetatis vel ingenio vel gratia vel fama populi R. parem non posse prohiberi re publica diutius.
彼は、あなたがイタリアの決して軽視できない地方において容易にすべての人の中で最も高貴な人物であり、共通の国家においては、才能においても影響力においてもローマ民衆の間の名声においても、あなたの世代のいかなる最高の人々とも対等な人物であって、これ以上長く国家から遠ざけられ得ないことを理解しています。
nolet hoc temporis potius esse aliquando beneficium quam iam suum.
彼は、これがいつか時の恩恵となることよりも、今や彼自身の恩恵となることを望むでしょう。
§6.6.10dixi de Caesare;
カエサルについては語りました。
nunc dicam de temporum rerumque natura.
今度は時代と情勢の性質について語りましょう。
nemo est tam inimicus ei causae, quam Pompeius animatus melius quam paratus susceperat, qui nos malos civis dicere aut homines improbos audeat.
ポンペイウスが、準備が整っていたよりも優れた意気込みで引き受けたあの陣営に対して、私たちを悪い市民だとか不届きな人間だと敢えて言うほど敵対的な者は誰もいません。
in quo admirari soleo gravitatem et iustitiam et sapientiam Caesaris.
この点において、私はカエサルの重厚さ、正義、そして知恵をいつも称賛しています。
numquam nisi honorificentissime Pompeium appellat.
彼はポンペイウスを常に極めて敬意を込めて呼びます。
at in eius persona multa fecit asperius.
しかし、彼の立場に対しては、多くのことをかなり厳しく行いました。
armorum ista et victoriae sunt facta, non Caesaris;
それらは戦争と勝利の行為であって、カエサルのものではありません。
at nos quem ad modum est complexus! Cassium sibi legavit, Brutum Galliae praefecit, Sulpicium Graeciae, Marcellum, cui maxime suscensebat, cum summa illius dignitate restituit.
しかし、私たちを彼は何と温かく受け入れたことか! 彼はカッシウスを自分の副官にし、ブルートゥスをガリアの総督にし、スルピキウスをギリシアの総督にし、彼が最も憤慨していたマルケッルスを、彼の最大の尊厳を保ったまま復帰させました。
§6.6.11quo igitur haec spectant? rerum hoc natura et civilium temporum non patietur, nec manens nec mutata ratio feret, primum ut non in causa pari eadem sit et condicio et fortuna omnium, deinde ut in eam civitatem boni viri et boni cives nulla ignominia notati non revertantur, in quam tot nefariorum scelerum condemnati reverterunt.
では、これらのことは何を指し示しているのでしょうか。 事物の性質と内乱の時代がこれを許さず、現状維持であれ変化したものであれ、いかなる状況の論理も容認しないでしょう。 第一に、対等な立場において、すべての人の境遇と運命が同じにならないこと、第二に、多くの極悪非道の罪で有罪宣告された者たちが帰還したあの国家に、いかなる不名誉の刻印も押されていない善き人々や善き市民たちが帰還しないことです。
§6.6.12habes augurium meum;
これが私の予言です。
quo, si quid addubitarem non potius uterer quam illa consolatione, qua facile fortem virum sustentarem, te, si explorata victoria arma sumpsisses pro re p.
もし私がこれについて少しでも疑いを持っていたなら、私はこれを用いることはせず、むしろあの慰めの言葉を用いたでしょう。 それによって私は勇敢な男を容易に支えたはずです。
(ita enim tum putabas), non nimis esse laudandum, sin propter incertos exitus eventusque bellorum posse accidere ut vinceremur putasses, non debere te ad secundam fortunam bene paratum fuisse, adversam ferre nullo modo posse.
すなわち、もしあなたが確実な勝利を見込んで国家のために武器をとったのであったなら(あなた当時はそう考えていたのですが)、あなたは過度に称賛されるべきではないが、しかしもし、戦争の不確実な結末や結果のゆえに、私たちが敗北することもあり得ると考えていたのであれば、あなたは幸運に対しては十分に準備ができていたのに、逆境を耐えることが全くできない、ということはあってはならないという言葉です。
disputarem etiam quanto solacio tibi conscientia tui facti, quantae delectationi in rebus adversis litterae esse deberent;
私はまた、あなた自身の行為の自覚がどれほど大きな慰めとなり、逆境において学問がどれほど大きな喜びとなるべきであるかについて論じたでしょう。
commemorarem non solum veterum, sed horum etiam recentium vel ducum vel comitum tuorum gravissimos casus etiam externos multos claros viros nominarem;
古代の人々だけでなく、これら現代の、あなたの指揮官たちや仲間たちの極めて重い没落を想起させ、さらに多くの外国の有名な人々をも名指したでしょう。
levat enim dolorem communis quasi legis et humanae condicionis recordatio;
なぜなら、共通の法則、いわば人間の条件を思い起こすことは、苦痛を和らげるからです。
§6.6.13exponerem etiam quem ad modum hic et quanta in turba quantaque in confusione rerum omnium viveremus;
私はまた、私たちがここで、どのように、そしてどれほどの混乱と、どれほどのあらゆる物事の混迷の中で生きているかを説明したでしょう。
necesse est enim minore desiderio perdita re p. carere quam bona.
滅び去った国家を欠いていることは、優れた国家を欠いていることよりも、少ない哀惜で済むのが必然だからです。
sed hoc genere nihil opus est.
しかし、この種の慰めは全く必要ありません。
incolumem te cito, ut spero, vel potius ut perspicio, videbimus.
無事なあなたに、私が望むように、あるいはむしろ私が見通しているように、間もなく会うことになるでしょう。
interea tibi absenti et huic, qui adest, imagini animi et corporis tui, constantissimo atque optimo filio tuo, studium, officium, operam, laborem meum iam pridem et pollicitus sum et detuli, nunc hoc amplius, quod me amicissime cotidie magis Caesar amplectitur, familiares quidem eius sicuti neminem.
それまでの間、不在のあなたに対して、そしてここにいる、あなたの精神と肉体の写し身である、極めて堅実で最良のあなたの息子に対して、私の熱意、義務、努力、労苦を、私はとっくに約束し、捧げてきました。 今やそれに加え、カエサルが日増しに私を極めて親しく受け入れてくれており、彼の側近たちは他の誰よりも私を親しく受け入れているという事実があります。
apud quem quicquid valebo vel auctoritate vel gratia, valebo tibi.
彼のもとで、私が権威においてであれ影響力においてであれ、多少なりとも力を持つならば、それはあなたのために持つことになるでしょう。
tu cura ut cum firmitudine te animi tum etiam spe optima sustentes.
あなたは、心の堅固さだけでなく、最良の希望によっても、自分を支えるよう努めてください。