Humanitext Reader

キケロ · 縁者・友人宛書簡 §6.6.1-6.6.7

カエキナへの自らの政治的予言と安全の確約

105 / 413 箇所 · ラテン語

要旨

キケロはカエキナに対し、お祝いのメッセージを控えていた理由を説明し、自身の政治的な「予言(予測)」がいかに正確であったかを過去の出来事(内乱の経緯)を引いて証明しつつ、カエキナの安全と復権を強く確約する。

§6.6.1vereor ne desideres officium meum, quod tibi pro nostra et meritorum multorum et studiorum parium coniunctione deesse non debet; sed tamen vereor ne litterarum a me officium requiras.
私たちの、多くの功績と共通の学問的関心の結びつきに照らせば、私の義務があなたに欠けるべきではないのですが、それでもなお、あなたが私からの手紙という義務を求めているのではないかと心配しています。
quas tibi et iam pridem et saepe misissem, nisi cotidie melius exspectans gratulationem quam confirmationem animi tui complecti litteris maluissem.
もし私が、日々状況が好転することを期待しつつ、あなたの心を力づけることよりも、お祝いの言葉を手紙に含めることを望まなかったのであったなら、とっくに、そして度々手紙をあなたに送っていたことでしょう。
§6.6.2nunc, ut spero, brevi gratulabimur;
今や、私の望む通り、間もなく私たちは祝い合うことになるでしょう。
itaque in aliud tempus id argumentum epistulae differo.
それゆえ、手紙のそのテーマは別の機会に延期します。
his autem litteris animum tuum, quem minime imbecillum esse et audio et spero, etsi non sapientissimi, at amicissimi hominis auctoritate confirmandum etiam atque etiam puto, nec iis quidem verbis, quibus te consoler ut adflictum et iam omni spe salutis orbatum, sed ut eum, de cuius incolumitate non plus dubitem quam te memini dubitare de mea.
しかし、決して弱いものではないと私が聞き、また望んでいるあなたの心を、最も知恵ある者とは言えずとも、最も親しい友の権威によって、この手紙で重ねて力づけるべきであると考えています。 それも、打ちひしがれ、すでに救いのあらゆる希望を奪われた者としてあなたを慰めるような言葉によってではなく、その安全について、あなたが私の安全について疑わなかったと記憶しているのと同様に、私が全く疑っていないような人物として力づけるのです。
nam, cum me ex re p. expulissent ii qui illam cadere posse stante me non putarunt, memini me ex multis hospitibus, qui ad me ex Asia, in qua tu eras, venerant, audire te de glorioso et celeri reditu meo confirmare.
なぜなら、私が健在である限り国家が崩壊することはあり得ないと考えた人々が、私を国家から追放したとき、あなたがいたアジアから私のところへやって来た多くの客たちから、あなたが私の栄光ある、そして速やかな帰還について確言していたと聞くのを覚えているからです。
§6.6.3si te ratio quaedam mira Tuscae disciplinae, quam a patre, nobilissimo atque optimo viro, acceperas, non fefellit, ne nos quidem nostra divinatio fallet, quam cum sapientissimorum virorum monumentis atque praeceptis plurimoque, ut tu scis, doctrinae studio tum magno etiam usu tractandae rei p. magnaque nostrorum temporum varietate consecuti sumus;
もし、あなたがきわめて高貴で最良の人物であった父から受け継いだ、トスカーナの予言術の驚くべき体系があなたを欺かなかったのであれば、私たちをも、私たちの予言が欺くことはないでしょう。 その予言を私たちは、きわめて賢明な人々の著作や教え、そして、あなたも知る通り、学問への多大なる傾倒によってだけでなく、国家を運営することの多大な経験、および私たちの時代の大きな変転によっても獲得したのです。
§6.6.4cui quidem divinationi hoc plus confidimus, quod ea nos nihil in his tam obscuris rebus tamque perturbatis umquam omnino fefellit.
この予言に私たちはそれだけいっそう信頼を置いています。 なぜなら、それ(予言)が、これほど不透明で混乱した事態において、これまで全く私たちを欺くことがなかったからです。
dicerem, quae ante futura dixissem, ni vererer ne ex eventis fingere viderer.
もし私が、結果から作り話をしていると思われるのではないかと心配していないのであれば、あらかじめ起こるだろうと私が語っていたことをここで言うところなのですが。
sed tamen plurimi sunt testes me et initio, ne coniungeret se cum Caesare, monuisse Pompeium et postea, ne seiungeret.
しかしながら、私が最初にはカエサルと同盟を結ばないように、そして後には袂を分かたないようにとポンペイウスに警告していたことについては、非常に多くの証人がいます。
coniunctione frangi senatus opes, diiunctione civile bellum excitari videbam.
同盟によって元老院の権力が砕かれ、決裂によって内乱が引き起こされるのを私は見ていたからです。
atque utebar familiarissime Caesare, Pompeium faciebam plurimi, sed erat meum consilium cum fidele Pompeio tum salutare utrique.
そして、私はカエサルと極めて親しく交際しており、ポンペイウスを極めて高く評価していましたが、私の助言はポンペイウスに対して忠実であると同時に、両者にとって有益なものでした。
§6.6.5quae praeterea providerim praetereo;
その他の予見したことについては不問に付します。
nolo enim hunc de me optime meritum existimare ea me suasisse Pompeio, quibus ille si paruisset, esset hic quidem clarus in toga et princeps, sed tantas opes, quantas nunc habet, non haberet.
私に多大なる恩恵を施してくれたこの人物に、もしポンペイウスがそれに従っていたなら、この人はトガを着た第一人者となっていただろうが、今持っているほどの強大な権力は持っていなかったであろう、というようなことを私がポンペイウスに勧めたと思われたくないからです。
eundum in Hispaniam censui.
私はヒスパニアに行くべきだと主張しました。
quod si fecisset, civile bellum nullum omnino fuisset.
もし彼がそうしていたなら、内乱は全く起こらなかったでしょう。
rationem haberi absentis non tam pugnavi ut liceret, quam ut, quoniam ipso consule pugnante populus iusserat, haberetur.
不在のまま考慮されることについて、私はそれが許されるべきだと争ったというよりは、彼自身が執政官として推進していたときに民衆が決定したのだから、それが考慮されるべきだと主張したのです。
causa orta belli est.
戦争の原因が生じました。
quid ego praetermisi aut monitorum aut querelarum, cum vel iniquissimam pacem iustissimo bello anteferrem?
最も正当な戦争よりも、たとえ最も不当な平和であってもそれを優先した私であるのに、私はどのような警告や苦情の表明を怠ったでしょうか。
§6.6.6Victa est auctoritas mea non tam a Pompeio (nam is movebatur) quam ab iis, qui duce Pompeio freti peropportunam et rebus domesticis et cupiditatibus suis illius belli victoriam fore putabant.
私の権威は、ポンペイウスによってというよりは(彼は動かされていましたが)、指揮官ポンペイウスを頼みにして、その戦争の勝利が自分たちの家庭の事情にとっても欲望にとっても極めて好都合なものになるだろうと考えていた人々によって打ち負かされました。
susceptum bellum est quiescente me, depulsum ex Italia manente me, quoad potui;
戦争は私が静観している間に開始され、私ができる限りとどまっている間にイタリアから退けられました。
sed valuit apud me plus pudor meus quam timor;
しかし、私にとっては、恐れよりも恥が強く働きました。
veritus sum deesse Pompei saluti, cum ille aliquando non defuisset meae.
ポンペイウスがかつて私の安全に欠けなかったのだから、彼の安全を見捨てることを私は恐れたのです。
itaque vel officio vel fama bonorum vel pudore victus, ut in fabulis Amphiaraus, sic ego 'prudens et sciens ad pestem ante oculos positam' sum profectus.
それゆえ、義務、あるいは善き人々の評判、あるいは恥によって動かされ、物語の中のアムピアラーオスのように、私もまた「承知の上で、眼前に置かれた破滅へと」出発したのです。
quo in bello nihil adversi accidit non praedicente me.
その戦争において、私が予言しなかった災厄は一つも起こりませんでした。
§6.6.7qua re, quoniam, ut augures et astrologi solent, ego quoque augur publicus ex meis superioribus praedictis constitui apud te auctoritatem auguri et divinationis meae, debebit habere fidem nostra praedictio.
それゆえ、鳥占官や占星術師たちが常とするように、国家の鳥占官である私もまた、私の以前の予言によって、あなたのもとに私の鳥占いと予言の権威を確立したのであるから、私たちの予言は信頼されるべきでしょう。
non igitur ex alitis involatu nec e cantu sinistro oscinis, ut in nostra disciplina est, nec ex tripudiis solistimis aut soniviis tibi auguror, sed habeo alia signa, quae ob servem;
したがって、私たちの体系にあるように、鳥の飛行や、鳴き鳥の左側からの不吉な鳴き声によっても、また、鶏が餌を食べる時の神聖な仕草や、その音によっても、私はあなたのために占っているのではない。
quae etsi non sunt certiora illis, minus tamen habent vel obscuritatis vel erroris.
むしろ、私は観察すべき別の兆候を持っています。 それらはあの兆候よりも確実だというわけではないにしても、曖昧さや誤りはより少ないのです。

語釈・文法注

  1. 6.6.1quas tibi et iam pridem et saepe misissem, nisi cotidie melius exspectans gratulationem quam confirmationem animi tui complecti litteris maluissem. — 文頭の関係代名詞 `quas` (先行詞は前文の `litterarum`)を直接目的語とする、過去の事実に対する反実仮想条件文。帰結節 `misissem`、条件節 `nisi... maluissem` ともに接続法過去完了形。`gratulationem` (お祝い)と `confirmationem` (励まし)が、手紙の内容(`complecti`)として対比されている。
  2. 6.6.2non plus dubitem quam te memini dubitare de mea. — 比較構文において、`memini` は現在の形を持つが過去の記憶を意味し、これに続く現在不定詞 `dubitare` は、キケロが「あなたが当時(過去において)疑っていたこと」を今記憶しているという、同時的な過去の行為を表す。全体の構造は、「(あなたの現在の安全について)私が今疑う度合いは、かつてあなたが私の安全について疑っていた度合いよりも大きくない(=同様に全く疑わない)」となる。
  3. 6.6.5ea me suasisse Pompeio, quibus ille si paruisset, esset hic quidem clarus in toga et princeps, sed tantas opes, quantas nunc habet, non haberet. — 関係代名詞 `quibus` (先行詞は `ea`)に導かれる関係節のなかに、反実仮想条件文が入れ子になっている。条件節は過去の事実の反実仮想(`si paruisset`、接続法過去完了)だが、帰結節は現在の状態に対する反実仮想(`esset... non haberet`、接続法未完了)という混合型である。指示代名詞 `hic` は文脈上カエサルを、`ille` はポンペイウスを指す。
  4. 6.6.5rationem haberi absentis non tam pugnavi ut liceret, quam ut, quoniam ipso consule pugnante populus iusserat, haberetur. — `non tam... quam...` により、動詞 `pugnavi` にかかる2つの目的・結果の `ut` 節(`ut liceret` と `ut... haberetur`)が対比されている。不在者(absentis)の考慮(rationem haberi)が共通の主眼。`ipso consule pugnante` は絶対奪格で、当のポンペイウス自身が執政官として(不在立候補の許可を)推進していたことを指す。
  5. 6.6.6prudens et sciens ad pestem ante oculos positam — 悲劇(アムピアラーオス劇)からの引用とされる箇所。形容詞 `prudens` と `sciens` は、文の主語である `ego` を修飾する述語的用法で、「承知の上で」「知りつつ」という確信犯的な行動を表すラテン語の慣用表現。

この箇所を引用する

キケロ, 縁者・友人宛書簡 §6.6.1-6.6.7. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi056.humanitext-lat1:6.6.1-6.6.7

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。