§6.6.1vereor ne desideres officium meum, quod tibi pro nostra et meritorum multorum et studiorum parium coniunctione deesse non debet; sed tamen vereor ne litterarum a me officium requiras.
우리의 수많은 은혜와 공통의 학문적 유대로 볼 때 나의 도리가 당신에게 부족해서는 안 되겠지만, 그럼에도 당신이 나로부터 편지라는 도리가 닿지 않음을 아쉬워하고 계실까 걱정됩니다.
quas tibi et iam pridem et saepe misissem, nisi cotidie melius exspectans gratulationem quam confirmationem animi tui complecti litteris maluissem. §6.6.2nunc, ut spero, brevi gratulabimur;
만약 내가 매일 상황이 더 좋아지기를 기대하며, 당신의 마음을 격려하기보다 축하의 말을 편지에 담기를 더 바라지 않았더라면, 진작에 그리고 자주 당신에게 편지를 보냈을 것입니다. 이제 제가 바라건대, 머잖아 우리는 서로 축하하게 될 것입니다.
itaque in aliud tempus id argumentum epistulae differo.
그러므로 편지의 그 주제는 다른 기회로 미루어 둡니다.
his autem litteris animum tuum, quem minime imbecillum esse et audio et spero, etsi non sapientissimi, at amicissimi hominis auctoritate confirmandum etiam atque etiam puto, nec iis quidem verbis, quibus te consoler ut adflictum et iam omni spe salutis orbatum, sed ut eum, de cuius incolumitate non plus dubitem quam te memini dubitare de mea.
하지만 결코 약하지 않다고 내가 듣고 또 바라는 당신의 마음을, 비록 가장 지혜로운 자는 아닐지라도 가장 친한 이의 권위로써 이 편지를 통해 거듭 격려해야 한다고 생각합니다. 또한 그것은 마치 당신이 큰 타격을 입고 이미 구원의 모든 희망을 빼앗긴 사람인 것처럼 위로하려는 그러한 말들로써가 아니라, 당신의 안전에 대해 내가 전혀 의심하지 않는 사람으로서 격려하려는 것입니다, 과거에 당신이 나의 안전에 대해 의심하지 않았던 것으로 내가 기억하듯이 말입니다.
nam, cum me ex re p. expulissent ii qui illam cadere posse stante me non putarunt, memini me ex multis hospitibus, qui ad me ex Asia, in qua tu eras, venerant, audire te de glorioso et celeri reditu meo confirmare. §6.6.3si te ratio quaedam mira Tuscae disciplinae, quam a patre, nobilissimo atque optimo viro, acceperas, non fefellit, ne nos quidem nostra divinatio fallet, quam cum sapientissimorum virorum monumentis atque praeceptis plurimoque, ut tu scis, doctrinae studio tum magno etiam usu tractandae rei p.
왜냐하면 내가 건재하는 한 국가가 몰락할 수 없다고 여겼던 이들이 나를 국가에서 추방했을 때, 당신이 있던 아시아로부터 나에게 온 많은 손님들로부터, 당신이 나의 영광스럽고 신속한 귀환에 대해 확언하고 있었다고 전해 들은 기억이 있기 때문입니다. 만약 당신이 가장 고귀하고 훌륭한 분이셨던 아버지로부터 물려받은 에트루리아 점술의 놀라운 체계가 당신을 기만하지 않았다면, 우리 역시 우리의 예지가 우리를 기만하지 않을 것입니다.
magnaque nostrorum temporum varietate consecuti sumus;
그 예지를 우리는 가장 현명한 이들의 저술과 가르침, 그리고 당신도 알다시피 학문에 대한 지극한 열정뿐만 아니라, 국가를 경영한 풍부한 경험과 우리 시대의 거대한 부침을 통해서도 얻었기 때문입니다. 이 예지에 대해 우리는 더욱 신뢰를 두고 있습니다.
§6.6.4cui quidem divinationi hoc plus confidimus, quod ea nos nihil in his tam obscuris rebus tamque perturbatis umquam omnino fefellit.
왜냐하면 그것이 이토록 어둡고 혼란스러운 상황 속에서 우리를 전혀 기만하지 않았기 때문입니다.
dicerem, quae ante futura dixissem, ni vererer ne ex eventis fingere viderer.
만약 내가 결과로부터 지어낸 이야기처럼 보일까 걱정하지 않는다면, 이전에 일어날 것이라고 내가 말했던 바를 언급하겠지만 말입니다.
sed tamen plurimi sunt testes me et initio, ne coniungeret se cum Caesare, monuisse Pompeium et postea, ne seiungeret.
그러나 내가 처음에는 카이사르와 동맹을 맺지 말라고, 나중에는 갈라서지 말라고 폼페이우스에게 경고했다는 사실에는 아주 많은 증인이 있습니다.
coniunctione frangi senatus opes, diiunctione civile bellum excitari videbam.
동맹으로는 원로원의 힘이 꺾이고, 결렬로는 내전이 일어날 것임을 내가 보고 있었기 때문입니다.
atque utebar familiarissime Caesare, Pompeium faciebam plurimi, sed erat meum consilium cum fidele Pompeio tum salutare utrique. §6.6.5quae praeterea providerim praetereo;
그리고 나는 카이사르와 매우 친밀하게 지냈고 폼페이우스를 매우 높이 평가했지만, 나의 조언은 폼페이우스에게 충실했을 뿐만 아니라 양자 모두에게 이로운 것이었습니다. 그 밖에 내가 예견했던 일들은 덮어두겠습니다.
nolo enim hunc de me optime meritum existimare ea me suasisse Pompeio, quibus ille si paruisset, esset hic quidem clarus in toga et princeps, sed tantas opes, quantas nunc habet, non haberet.
나에게 지극히 큰 은혜를 베푼 이분이, 만약 폼페이우스가 내 권고를 따랐더라면 이분은 평화의 토가를 입은 명망가이자 제1인자가 되었을망정 지금 누리고 있는 것과 같은 막강한 권력은 가지지 못했을 그러한 조언을 내가 폼페이우스에게 했다고 생각하지 않기를 바라기 때문입니다.
eundum in Hispaniam censui.
나는 히스파니아로 가야 한다고 주장했습니다.
quod si fecisset, civile bellum nullum omnino fuisset.
만약 그가 그렇게 했더라면 내전은 전혀 일어나지 않았을 것입니다.
rationem haberi absentis non tam pugnavi ut liceret, quam ut, quoniam ipso consule pugnante populus iusserat, haberetur.
부재자의 입후보를 인정하는 것에 대해, 나는 그것이 허용되어야 한다고 다퉜다기보다는, 집정관인 그 자신이 추진하는 동안 민중이 결의한 일이었으므로 그것이 존중되어야 한다고 주장했습니다.
causa orta belli est.
전쟁의 원인이 일어났습니다.
quid ego praetermisi aut monitorum aut querelarum, cum vel iniquissimam pacem iustissimo bello anteferrem? §6.6.6Victa est auctoritas mea non tam a Pompeio (nam is movebatur) quam ab iis, qui duce Pompeio freti peropportunam et rebus domesticis et cupiditatibus suis illius belli victoriam fore putabant.
가장 정의로운 전쟁보다 가장 불의한 평화라도 더 낫게 여겼던 내가, 경고든 불만의 토로든 무엇 하나 빠뜨린 것이 있었겠습니까? 나의 권위는 폼페이우스에 의해서라기보다 (그는 마음이 흔들리고 있었으니까요), 지도자 폼페이우스를 믿고 그 전쟁의 승리가 자신들의 가사 사정과 탐욕에 매우 시기적절할 것이라 생각했던 이들에 의해 꺾이고 말았습니다.
susceptum bellum est quiescente me, depulsum ex Italia manente me, quoad potui;
전쟁은 내가 침묵을 지키는 동안 시작되었고, 내가 할 수 있는 한 머무는 동안 이탈리아에서 격퇴되었습니다.
sed valuit apud me plus pudor meus quam timor;
그러나 나에게는 두려움보다 부끄러움이 더 크게 작용했습니다.
veritus sum deesse Pompei saluti, cum ille aliquando non defuisset meae.
한때 나의 안전을 저버리지 않았던 폼페이우스의 안전을 내가 저버리는 것을 두려워했던 것입니다.
itaque vel officio vel fama bonorum vel pudore victus, ut in fabulis Amphiaraus, sic ego 'prudens et sciens ad pestem ante oculos positam' sum profectus.
그리하여 의무나 선량한 이들의 평판, 혹은 부끄러움에 굴복하여, 연극 속의 암피아라오스처럼 나 또한 '알면서도 의식적으로 눈앞에 놓인 파멸을 향해' 출발했습니다.
quo in bello nihil adversi accidit non praedicente me. §6.6.7qua re, quoniam, ut augures et astrologi solent, ego quoque augur publicus ex meis superioribus praedictis constitui apud te auctoritatem auguri et divinationis meae, debebit habere fidem nostra praedictio.
그 전쟁에서 내가 예견하지 않고 일어난 불행은 아무것도 없었습니다. 그러므로 복점관들과 점성술사들이 흔히 그러하듯, 국가 복점관인 나 역시 나의 이전 예언들을 통해 당신에게 나의 점술과 예지의 권위를 확립했으니, 우리의 예언은 신뢰받아야 마땅할 것입니다.
non igitur ex alitis involatu nec e cantu sinistro oscinis, ut in nostra disciplina est, nec ex tripudiis solistimis aut soniviis tibi auguror, sed habeo alia signa, quae ob servem;
따라서 나는 우리 체계에 있는 것처럼 새들의 날아감이나 울음새의 불길한 왼편 울음소리로부터, 혹은 닭들의 신성한 모이 쪼는 짓으로부터 당신을 위해 점치는 것이 아니라, 내가 관찰하는 다른 징표들을 가지고 있습니다.
quae etsi non sunt certiora illis, minus tamen habent vel obscuritatis vel erroris.
비록 그것들이 저것들보다 더 확실한 것은 아닐지라도, 모호함이나 오류는 더 적습니다.