§6.4.1Novi quod ad te scriberem nihil erat, et tamen, si quid esset, sciebam te a tuis certiorem fieri solere;
あなたに書くべき新しいことは何もありませんが、それでも、もし何かあれば、あなたがご自身の身内の者たちからいつも知らされていることを私は知っていました。
de futuris autem rebus etsi semper difficile est dicere, tamen interdum coniectura possis propius accedere, cum est res eius modi cuius exitus provideri possit.
しかし、将来のことについては、語ることは常に困難であるとはいえ、その結末が見通せるような性質の事柄であるときには、推測によって真実に近づくことができる場合もあります。
nunc tantum videmur intellegere, non diuturnum bellum;
現在、私たちが理解していると思われるのは、戦争は長引かないだろうということだけです。
etsi id ipsum non nullis videmur secus.
もっとも、これ自体、一部の人々には異なって思われているようですが。
equidem, cum haec scribebam, aliquid iam actum putabam, †non quo, sed quod difficilis erat coniectura.
私自身は、これを書いているとき、すでに何かがなされたと考えています。 それは何か特定の理由からではなく、推測が困難だったからです。
nam cum omnis belli Mars communis et cum semper incerti exitus proeliorum sunt, tum hoc tempore ita magnae utrimque copiae, ita paratae ad depugnandum esse dicuntur, ut, utercumque vicerit, non sit mirum futurum.
というのも、あらゆる戦争においてマールスは共通であり、戦闘の結末は常に不確実である一方で、今このとき、両陣営の軍勢は非常に大きく、決戦に向けて非常に整っていると言われているので、どちらが勝つにしても、驚くべきことではないからです。
illa in dies singulos magis magisque opinio hominum confirmatur, etiam si inter causas armorum aliquantum intersit, tamen inter victorias non multum interfuturum.
日々、人々の間では、戦争の原因の間にはかなりの違いがあるとしても、勝利の間には大差ないだろうという意見がますます強まっています。
alteros prope modum iam sumus experti, de altero nemo est quin cogitet quam sit metuendus iratus victor armatus.
一方については私たちはすでにほぼ経験しており、他方については、武装し怒れる勝者がいかに恐るべきものであるかを考えない者は誰もいません。
§6.4.2hoc loco si videor augere dolorem tuum, quem consolando levare debeam, fateor me communium malorum consolationem nullam invenire praeter illam, quae tamen, si possis eam suscipere, maxima est, quaque ego cotidie magis utor, conscientiam rectae voluntatis maximam consolationem esse rerum incommodarum nec esse ullum magnum malum praeter culpam.
この箇所で、もし私があなたの苦痛を、慰めることによって和らげるべきなのに、かえって増大させているように見えるなら、私は、共通の不幸に対して、次のようなもの以外に慰めを見出せないことを告白します。 しかしそれは、もしあなたがそれを受け入れることができるなら最大のものであり、私自身も日々ますます用いているものですが、すなわち、正しい意志の自覚こそが不都合な事態における最大の慰めであり、過ち以外に大きな悪は存在しないということです。
A qua quoniam tantum absumus, ut etiam optime senserimus eventusque magis nostri consili quam consilium reprehendatur, et quoniam praestitimus quod debuimus, moderate quod evenit feramus.
私たちはその過ちから非常に遠く離れており、きわめて正しい意図を持ってさえおり、私たちの計画そのものよりもむしろその結果が非難されているほどですから、また私たちが果たすべき義務を果たしたからには、起こったことを穏やかに耐えましょう。
sed hoc mihi tamen non sumo, ut te consoler de communibus miseriis, quae ad consolandum maioris ingeni et ad ferendum singularis virtutis indigent;
しかし、私は共通の不幸についてあなたを慰めるという役割を自分に引き受けはしません。 それらは、慰めるためにはより大きな才知を、耐えるためには並外れた徳を必要とするからです。
illud cuivis facile est docere cur praecipue tu dolere nihil debeas.
しかし、なぜ特にあなたが少しも嘆くべきではないのかを説明することは、誰にとっても容易なことです。
eius enim, qui tardior in te levando fuit quam fore putaremus, non est mihi dubia de tua salute sententia, de illis autem non arbitror te exspectare quid sentiam.
というのも、あなたを苦境から引き上げるのにおいて、私たちが予想したよりも遅かったあの人の、あなたの安全に関する意向について、私には疑いがないからですし、他方、彼らについては、私がどう思っているかあなたが聞きたがっているとは私は思わないからです。
§6.4.3reliquum est ut te angat, quod absis a tuis tam diu.
残るは、あなたが身内の者たちからこれほど長く離れていることが、あなたを苦しめているということです。
res molesta, praesertim ab iis pueris, quibus nihil potest esse festivius;
それは厄介なことです。 とりわけ、それ以上に愉快なものはないあの子たちから離れていることは。
sed, ut ad te scripsi antea, tempus est huius modi ut suam quisque condicionem miserrimam putet et, ubi quisque sit, ibi esse minime velit.
しかし、以前にあなたへ書いたように、時代は、誰もが自分の境遇を最も悲惨だと考え、自分がいる場所に最もいたくないと思うようなものです。
equidem nos, qui Romae sumus, miserrimos esse duco, non solum quod in malis omnibus acerbius est videre quam audire, sed etiam quod ad omnis casus subitorum periculorum magis obiecti sumus quam si abessemus.
私自身は、ローマにいる私たちが最も悲惨であると考えています。 それは、すべての不幸において、耳にするよりも目にする方がより痛切であるからだけでなく、私たちが離れていた場合よりも、突然の危険のあらゆる不測の事態に対して、より直接さらされているからでもあります。
etsi me ipsum consolatorem tuum non tantum litterae, quibus semper studui, quantum longinquitas temporis mitigavit.
もっとも、あなたを慰める立場にある私自身を、私が常に熱心に励んできた文学によってというよりは、むしろ長い時間の経過が和らげてくれたのですが。
§6.4.4quanto fuerim dolore meministi.
私がどれほど大きな苦痛の中にいたか、あなたは覚えているでしょう。
in quo prima illa consolatio est, vidisse me plus quam ceteros, cum cupiebam quamvis iniqua condicione pacem;
その中で、最初の慰めは、私がどんなに不利な条件であっても平和を望んでいたとき、他の人々よりも先を見通していたことです。
quod etsi casu, non divinatione mea factum est, tamen in hac mani prudentiae laude delector.
これは偶然であって、私の予言能力によるものではなかったとはいえ、私はこの虚しい知恵の誉れを喜んでいます。
deinde, quod mihi ad consolationem commune tecum est, si iam vocer ad exitum vitae, non ab ea re p.
次に、私にとってあなたと共通の慰めとなるのは、もし今私が生の終わりに呼び出されるとしても、それを失うことを嘆くような国家から引き離されるわけではないということです。
avellar, qua carendum esse doleam, praesertim cum id sine ullo sensu futurum sit.
とりわけ、それが何ら感覚を伴わずになされるであろうからには。
adiuvat etiam aetas et acta iam vita, quae cum cursu suo bene confecto delectat tum vetat in eo vim timere, quo nos iam natura ipsa paene perduxerit.
また、年齢と、すでに送られた人生も助けとなります。 それはその過程が立派に遂げられたことで喜ばせるだけでなく、自然そのものが私たちをすでにほぼ導き入れたところにおいて、暴力を恐れることを禁じるからです。
postremo is vir vel etiam ii viri hoc bello occiderunt, ut impudentia videatur eandem fortunam, si res cogat, recusare.
最後に、あの人物、あるいは実にそれらの人々までもがこの戦争で倒れたので、もし状況が強いるなら、同じ運命を拒むことは不遜であると思われるほどです。
equidem mihi omnia propono, nec ullum est tantum malum quod non putem impendere.
私自身は、あらゆることを覚悟しており、差し迫っていないと思うほど大きな災厄は存在しません。
sed, cum plus in metuendo mali sit quam in ipso illo, quod timetur, desino, praesertim cum id impendeat, in quo non modo dolor nullus, verum finis etiam doloris futurus sit.
しかし、恐れることの中には、恐れられているその事柄自体の中にあるよりも多くの災厄があるので、私は恐れることをやめます。 とりわけ、苦痛が全くないだけでなく、苦痛の終わりともなるはずの事態が差し迫っているのですから。
sed haec satis multa, vel plura potius quam necesse fuit;
しかし、これらは十分に多く、むしろ必要以上に多すぎました。
facit autem non loquacitas mea, sed benevolentia longiores epistulas.
しかし、手紙を長くしているのは、私の多弁さではなく、好意なのです。
§6.4.5Servium discessisse Athenis moleste tuli;
セルウィウスがアテナイを去ったことを、私は残念に思いました。
non enim dubito quin magnae tibi levationi solitus sit esse cotidianus congressus et sermo cum familiarissimi hominis tum optimi et prudentissimi viri.
というのも、きわめて親しい友人であると同時にきわめて優れ、かつ賢明な人物との日々の交わりや対話が、あなたにとって大きな慰めとなっていたに違いないと確信しているからです。
tu velim te, ut debes et soles, tua virtute sustentes.
あなたは、そうすべきであり、またそうしているように、ご自身の徳によってご自身を支えていただきたい。
ego, quae te velle quaeque ad te et ad tuos pertinere arbitrabor, omnia studiose diligenterque curabo.
私は、あなたが望んでいると私が判断すること、またあなたやあなたの身内の人々に関係があると私が判断することのすべてを、熱心かつ入念に配慮するつもりです。
quae cum faciam, benevolentiam tuam erga me imitabor, merita non adsequar.
これを行うにあたって、私は私に対するあなたの好意を模範としますが、あなたの過去の功績に追いつくことはできないでしょう。
vale.
健やかに。