Humanitext Reader

キケロ · 縁者・友人宛書簡 §6.1.4-6.1.7

トルクァートゥスへの忍耐の励ましと支援の約束

100 / 413 箇所 · ラテン語

要旨

キケロはトルクァートゥスに対し、不測の事態においても徳と理性をもって耐えるよう励まし、かつて形勢を正しく予測していた自身の過去を振り返りつつ、アテナイでの亡命生活における慰めと、自身からの変わらぬ支援の約束を伝える。

§6.1.4esset victoria.
勝利が確実であったかのように。
qua re, si id evenit, quod ingredientibus nobis in causam propositum fuit accidere posse, non debemus ita cadere animis, quasi aliquid evenerit, quod fieri posse numquam putarimus.
それゆえ、もし私たちがこの大義に身を投じたときに起こり得ることとして想定されていたことが起きたのだとすれば、私たちは、起こり得るとは一度も思わなかった何かが起きたかのように、そのように心を落とすべきではない。
simus igitur ea mente, quam ratio et veritas praescribit, ut nihil in vita nobis praestandum praeter culpam putemus, eaque cum careamus, omnia humana placate et moderate feramus.
それゆえ、理性と真理が規定するような心持ちでいよう。 すなわち、人生において自分たちの過ち以外には何ものも保証する必要はないと考え、その過ちから免れている限りは、人間のあらゆる出来事を穏やかに、また中庸の精神で受け入れるように。
atque haec eo pertinet oratio, ut perditis rebus omnibus tamen ipsa virtus se sustentare posse videatur.
そして、この議論が目指すところは、すべてのものが失われたとしても、徳それ自体が自らを支えることができると示されることにある。
sed, si est spes aliqua rebus communibus, ea tu, quicumque status est futurus, carere non debes.
しかし、もし公共の事柄に何らかの希望があるならば、いかなる状態が訪れようとも、あなたはそれを失うべきではない。
§6.1.5atque haec mihi scribenti veniebat in mentem me esse eum, cuius tu desperationem accusare solitus esses quemque auctoritate tua cunctantem et diffidentem excitare.
\n そして、これらのことを書いているうちに、私こそが、あなたがかつてその絶望を非難し、躊躇し疑うのをあなたの権威によって励まそうとしていたまさにその人間であるということが、私の頭に浮かんできた。
quo quidem tempore non ego causam nostram sed consilium improbabam.
実際、当時、私は私たちの共同の事業ではなく計画を非難していたのである。
sero enim nos iis armis adversari videbam, quae multo ante confirmata per nosmet ipsos erant, dolebamque pilis et gladiis, non consiliis neque auctoritatibus nostris de iure publico disceptari.
というのも、私たちは、ずっと前に自分自身の手で強化してしまっていた武器に対して、手遅れになってから敵対しているのだと私には見えていたからであり、国法が、私たちの計画や権威によってではなく、投げ槍や剣によって争われていることを悲しんでいたからである。
neque ego, ea, quae facta sunt, fore cum dicebam, divinabam futura, sed, quod et fieri posse et exitiosum fore, si evenisset, videbam, id ne accideret timebam, praesertim cum, si mihi alterum utrum de eventu atque exitu rerum promittendum esset, id futurum, quod evenit, exploratius possem promittere.
また、私は現実に起きた出来事が起こるだろうと言っていたとき、未来を予言していたわけではない。 そうではなく、それが起こり得ること、そしてもし起きてしまえば破滅的になることを見抜いていたので、それが起こらないようにと恐れていたのである。 とりわけ、もし私が出来事の行方や結末について二者択一で約束しなければならなかったとしたら、現に起きたことの方を、より確実なこととして約束できたであろうからである。
Iis enim rebus praestabamus, quae non prodeunt in aciem, usu autem armorum et militum robore inferiores eramus.
というのも、私たちは戦場に出ていかないものにおいては勝っていたが、武器の扱いや兵士の頑強さにおいては劣っていたからである。
sed tu illum animum nunc adhibe, quaeso, quo me tum esse oportere censebas.
しかし、どうか今は、当時あなたが私にあるべきだと思われていたあの心持ちを、あなた自身が持ちなさい。
§6.1.6haec eo scripsi, quod mihi Philargyrus tuus omnia de te requirenti fidelissimo animo, ut mihi quidem visus est, narravit te interdum sollicitum solere esse vehementius.
\n 私がこれらのことを書いたのは、あなたのフィラルギルスが、あなたのことを事細かに尋ねる私に対して、きわめて誠実な態度で、少なくとも私にはそう見えたのだが、あなたが時折、非常に激しく不安に駆られていると語ったからである。
quod facere non debes nec dubitare quin aut aliqua re p. sis is futurus, qui esse debes, aut perdita non adflictiore condicione quam ceteri.
あなたはそうなるべきではないし、また、国家が何らかの形で存続するなら、あなたは本来あるべき姿になるであろうし、国家が破滅するとしても、他の人々よりも悲惨な状況に置かれることはないということを疑うべきではない。
hoc vero tempus, quo exanimati omnes et suspensi sumus, hoc moderatiore animo ferre debes, quod et in urbe ea es, ubi nata et alta est ratio ac moderatio vitae, et habes Ser. Sulpicium, quem semper unice dilexisti; qui te profecto et benevolentia et sapientia consolatur.
しかし、私たちが皆息を潜め、宙吊りの状態にあるこの時期を、あなたがより穏やかな心で耐えるべきなのは、あなたが、人生の理法と節度が生まれ育ったあの都市におり、また、あなたが常にひときわ愛してきたセルウィウス・スルピキウスがそばにいて、彼が間違いなくその厚意と知恵によってあなたを慰めてくれているからである。
cuius si essemus et auctoritatem et consilium secuti, togati potius potentiam quam armati victoriam subissemus.
もし私たちが彼の権威と助言に従っていたならば、私たちは武装した者の勝利に屈するのではなく、平服を着た者の権力を受け入れていたであろうに。
§6.1.7sed haec longiora fortasse fuerunt quam necesse fuit;
\n しかし、これらの話は必要以上に長くなってしまったかもしれない。
illa, quae maiora sunt, brevius exponam.
より重要な事柄については、より短く述べよう。
ego habeo, cui quam tibi debeam, neminem;
私には、あなたに対して負っている以上に恩義を負っている人は誰もいない。
quibus tantum debebam, quantum tu intellegis, eos huius mihi belli casus eripuit;
私が多大な恩義を負っていた人々は、この戦争の不幸が私から奪い去ってしまった。
qui sim autem hoc tempore intellego;
また、私がこの時期にどのような立場にあるかも理解している。
sed, quia nemo est tam adflictus quin, si nihil aliud studeat nisi id, quod agit, possit navare aliquid et efficere, omne meum consilium, operam, studium certe velim existimes tibi tuisque liberis esse debitum.
しかし、ただ行っているそのことだけに集中するならば、どんなに打ちのめされている人であっても何らかの貢献をなし遂げることができるのであるから、私のすべての知恵、労力、熱意は、確実にあなたとあなたの子供たちのために捧げられていると、あなたに考えてもらいたい。

語釈・文法注

  1. 6.1.4esset victoria — 直前の文の `ut explorata nobis [esset victoria]` の省略構造を補完して解釈する。先行文の接続詞 `ut` に導かれる接続法未完了過去である。
  2. 6.1.4nobis praestandum praeter culpam — `praestandum [esse]` は受動動形容詞(ゲルンディウムム)の非人称構文、または `nihil` を主語とする形容詞的用法。与格の `nobis` は行為の主体(行為者の与格)を示す。「自分たちの過ち以外には何ものも保証する(または責任を負う)必要はない」という意味。
  3. 6.1.5me esse eum, cuius tu desperationem accusare solitus esses — `me esse eum` は非人称表現 `veniebat in mentem` の主語となる対格不定詞句。`cuius` は関係代名詞で先行詞は `eum`。`solitus esses` は関係節内で接続法(半過去)をとるが、これは主節の過去(`veniebat`)に時制一致した従属節内の叙実・特質(subjunctive of characteristic)のニュアンス、または間接話法的なニュアンスを帯びている。
  4. 6.1.5fore cum dicebam — `ea... fore`(それらのことが起こるだろう)が `dicebam` の目的語(対格不定詞)であり、`cum dicebam` は「私が〜と言っていたとき」という時を示す副詞節。`fore` は `futurum esse` の短縮形。
  5. 6.1.6cuius si essemus et auctoritatem et consilium secuti — 関係代名詞 `cuius`(先行詞は `Ser. Sulpicium`)が接続詞 `si` の前に置かれた結合的関係詞(relative connection)の用法。`si essemus... secuti` は過去の事実に反する仮定(条件節、接続法過去完了)を表す。
  6. 6.1.7ego habeo, cui quam tibi debeam, neminem — 非常に強い倒置(hyperbaton)。骨格は `ego habeo neminem, cui debeam [plus] quam tibi`(私は、あなたに対する以上に恩義を負っている人を誰も持たない)。関係節 `cui debeam` 内の接続法は特質(characteristic)を示す。

この箇所を引用する

キケロ, 縁者・友人宛書簡 §6.1.4-6.1.7. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi056.humanitext-lat1:6.1.4-6.1.7

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。