§5.20.1quoquo modo potuissem, te convenissem, si eo, quo constitueras, venire voluisses.
もしあなたが決めていたあの場所に、来ようと望んでくれたなら、どのような方法を使ってでも、私はあなたに会ったでしょうに。
qua re, etsi mei commodi causa commovere me noluisti, tamen ita existimes velim, me antelaturum fuisse, si ad me misisses, voluntatem tuam commodo meo.
それゆえ、私の好都合のためにあなたが私を動かそうとしなかったとしても、それでも、もしあなたが私に使者を送ってくれていたなら、私はあなたの意志を私自身の好都合よりも優先させただろうと、あなたに考えてもらいたいのです。
ad ea, quae scripsisti, commodius equidem possem de singulis ad te rebus scribere, si M. Tullius, scriba meus, adesset.
あなたが書いたことに対しては、私の書記マルクス・トゥッリウスが手元にいれば、私としては個々の事柄についてより好都合にあなたに書き送ることができたでしょうに。
A quo mihi exploratum est in rationibus dumtaxat referendis (de ceteris rebus adfirmare non possum) nihil eum fecisse scientem, quod esset contra aut rem aut existimationem tuam;
彼に関して、少なくとも帳簿を提出することにおいて(その他の事柄については断言できませんが)、彼が知っていながらあなたの財産または評判に反するようなことを何一つ行わなかったということを、私は確信しております。
dein, si rationum referendarum ius vetas et mos antiquus maneret, me relaturum rationes, nisi tecum pro coniunctione nostrae necessitudinis contulissem confecissemque, non fuisse.
さらに、もし帳簿提出に関する古い法と古代からの慣習が存続していたなら、私たちの密接な絆にふさわしく、あなたと照らし合わせ、かつ仕上げたのでなければ、私が帳簿を提出することはなかったであろうということも(私は確信しております)。
§5.20.2quod igitur fecissem ad urbem, si consuetudo pristina maneret, id, quoniam lege Iulia relinquere rationes in provincia necesse erat easdemque totidem verbis referre ad aerarium, feci in provincia, neque ita feci ut te ad meum arbitrium adducerem, sed tribui tibi tantum, quantum me tribuisse numquam me paenitebit.
したがって、もし昔の慣習が存続していたなら、私が都の近くで行ったであろうこと、それを、ユリウス法によって、属州において帳簿を残し、それと全く同じ内容を国庫に提出することが義務付けられていたため、私は属州において行いました。 そして、あなたを私の裁量に従わせるようなやり方で行ったのではなく、私が与えたことを決して後悔しないほどの敬意を、あなたに対して払いました。
totum enim scribam meum, quem tibi video nunc esse suspectum, tibi tradidi.
というのも、現在あなたが疑いの目を向けているのがわかる私の書記を、全面的にあなたに委ねたからです。
tu ei M. Mindium, fratrem tuum, adiunxisti.
あなたは彼に、あなたの兄弟であるマルクス・ミンディウスを付き添わせました。
rationes confectae me absente sunt tecum;
帳簿は、私の不在中に、あなたのもとで仕上げられました。
ad quas ego nihil adhibui praeter lectionem.
それに対して私は、通読する以外には何も加えませんでした。
ita accepi librum a meo servo scriba, ut eundem acceperim a fratre tuo.
私は、自分の奴隷である書記から帳簿を受け取ったのと同様に、それをあなたの兄弟からも受け取りました。
si honos is fuit, maiorem tibi habere non potui, si fides, maiorem tibi habui quam paene ipsi mihi;
もしそれが敬意であったなら、私はあなたにこれ以上の敬意を払うことはできませんでしたし、もしそれが信頼であったなら、私は自分自身に対してよりもあなたに対して大きな信頼を寄せました。
si providendum fuit ne quid aliter ac tibi et honestum et utile esset referretur, non habui cui potius id negoti darem, quam cui dedi.
もし、あなたにとって高潔かつ有益であるのとは異なるやり方で何かが報告されることのないように配慮せねばならなかったのなら、私がその仕事を任せた人以上に、誰にそれを任せるべきであったでしょうか。
illud quidem certe factum est, quod lex iubebat, ut apud duas civitates, Laudicensem et Apamensem, quae nobis maxime videbantur, quoniam ita necesse erat, rationes confectas conlatas deponeremus.
法律が命じていたこと、すなわち、最も適切と思われた二つの共同体、ラオディケイアとアパメイアにおいて、そうすることが義務付けられていたために、作成され照合された帳簿を私たちが保管することは、確かに実行されました。
itaque huic loco primum respondeo me, quamquam iustis de causis rationes deferre properarim, tamen te exspectaturum fuisse, nisi in provincia relictas rationes pro relatis haberem, quam ob rem
それゆえ、この箇所に対して私はまず次のように答えます。 すなわち、私は正当な理由から帳簿の提出を急いだものの、属州に残された帳簿がすでに提出されたものとみなされるのでなかったならば、やはりあなたを待ったであろう、と。
§5.20.3de Volusio quod scribis, non est id rationum;
そういうわけですので、ウォルシウスに関してあなたが書いていることですが、それは帳簿の問題ではありません。
docuerunt enim me periti homines, in his cum omnium peritissimus tum mihi amicissimus, C. Camillus, ad Volusium traferri nomen a Valerio non potuisse, praedes Valerianos teneri.
というのも、専門家たち、その中でも最も専門的で私と最も親しいガイウス・カミッルスが私に教えてくれたところによれば、債務をウァレリウスからウォルシウスへと移転することはできず、ウァレリウス側の保証人たちが引き続き責任を負うからです。
neque id erat HS x_x_x_, ut scribis, sed HS x_i_x_;
また、あなたが書いているようにその金額は3万セステルティウスではなく、1万9千セステルティウスでした。
erat enim curata nobis pecunia Valeri mancipis nomine; ex qua reliquum quod erat in rationibus rettuli.
というのも、請負人ウァレリウスの名において私たちに支払われた金銭があり、そこから残った額を私は帳簿に計上したからです。
§5.20.4sed sic me et liberalitatis fructu privas et diligentiae et, quod minime tamen laboro, mediocris etiam prudentiae: liberalitatis, quod mavis scribae mei beneficio quam meo legatum meum praefectumque Q. Leptam maxima calamitate levatos, cum praesertim non deberent esse obligati;
しかし、このようにしてあなたは、私から寛大さの成果も、勤勉さの成果も、そして――私が最も気に病んでいないことではありますが――並みの思慮深さの成果さえも奪い去っています。 寛大さの成果を奪うというのは、私の副官と工兵隊長クイントゥス・レプタが最大の災難から救われたのが、私の恩恵によるよりも私の書記の恩恵によるものであるとする方を、あなたが好むからです。 彼らは特に債務を負うべきではなかったにもかかわらずです。
diligentiae, quod existimas de tanto officio meo, tanto etiam periculo, nec scisse me quicquam nec cogitavisse, scribam, quicquid voluisset, cum id mihi ne recitavisset quidem, rettulisse;
勤勉さの成果を奪うというのは、私のこれほどの厚意、これほど大きな危険を伴う事柄について、私が何も知らず、何も考えてもおらず、書記が私のためにそれを朗読すらしないまま、自分の望むままに計上したと、あなたが考えているからです。
prudentiae, †cum rem a me non insipienter excogitatam quidem putas.
†あなたが、私によってなされた計画が愚かにも考案されたものではないと全く考えていない†ときに、思慮深さの成果を奪うのです。
nam et Volusi liberandi meum fuit consilium, et, ut multa tam gravis Valerianis praedibus ipsique T. Mario depelleretur, a me inita ratio est;
というのも、ウォルシウスを免除する計画も私の発案でしたし、これほど重い負担がウァレリウスの保証人たちやティトゥス・マリウス自身から退けられるようにするための計画も、私によって開始されたものだからです。
quam quidem omnes non solum probant, sed etiam laudant, et, si verum scire vis, hoc uni scribae meo intellexi non nimium placere.
その計画を、すべての人が承認するだけでなく称賛さえしており、もしあなたが真実を知りたいのであれば、これが私の書記ただ一人にとって、あまり気に入らないことであったと私は理解しました。
sed ego putavi esse viri boni, cum populus suum servaret, consulere fortunis tot vel amicorum vel civium.
しかし私は、国家が自らのものを確保しつつ、これほど多くの友人たちや市民たちの財産を慮ることが、優れた人の義務であると考えたのです。