Humanitext Reader

キケロ · 縁者・友人宛書簡 §5.2.7-5.2.10

メテッルス・ネポスへの自衛とケレルへの和解の呼びかけ

76 / 413 箇所 · ラテン語

要旨

キケロはメテッルス・ネポスから受けた演説妨害などの侮辱を語り、自らは攻撃したのではなく抵抗したにすぎないと主張します。また、兄弟を思うケレルの怒りを理解しつつも自身の立場への公正な判断を求め、今後の友好の維持を表明します。

§5.2.7atqui ille, quod te audisse certo scio, pr. K. Ian. , qua iniuria nemo umquam in aliquo magistratu improbissimus civis adfectus est, ea me consulem adfecit, cum rem p. conservassem, atque abeuntem magistratu contionis habendae potestate privavit.
しかし彼は、あなたが聞いたことを私は確かに知っていますが、十二月三十一日に、いかなる極めて不届きな市民も何らかの官職において被ったことのないような侮辱をもって、国家を救った執政官である私を扱い、退任するに際して民会で演説する権能を奪いました。
cuius iniuria mihi tamen honori summo fuit;
しかし、彼のその不条理な行為は、私にとって最高の栄誉となりました。
nam cum ille mihi nihil nisi ut iurarem permitteret, magna voce iuravi verissimum pulcherrimumque ius iurandum, quod populus idem magna voce me vere iurasse iuravit.
というのも、彼が私に、宣誓すること以外には何も許さなかったときに、私は大声で、最も真実にして最も美しい宣誓を行い、同じ民衆がまた大声で、私が真実に宣誓したのだと誓って認めたからです。
§5.2.8hac accepta tam insigni iniuria tamen illo ipso die misi ad Metellum communis amicos, qui agerent cum eo, ut de illa mente desisteret.
このような際立った侮辱を被ったにもかかわらず、それでも私はその同じ日に、メテッルスの元へ共通の友人たちを送り、彼がその考えを捨てるよう交渉させました。
quibus ille respondit sibi non esse integrum;
彼らに対し、彼は自分にはもう自由な選択の余地がないと答えました。
etenim paulo ante in contione dixerat ei, qui in alios animum advertisset indicta causa, dicendi ipsi potestatem fieri non oportere.
というのも、その少し前に民会で彼は、弁明の機会も与えずに他人に刑罰を科した者には、自ら語る権能が与えられるべきではない、と言ってしまっていたからです。
hominem gravem et civem egregium! qui, qua poena senatus consensu bonorum omnium eos adfecerat, qui urbem incendere et magistratus ac senatum trucidare, bellum maximum conflare voluissent, eadem dignum iudicaret eum, qui curiam caede, urbem incendiis, Italiam bello liberasset.
何と謹厳な人物、何と優れた市民でしょう! 都に放火し、政務官や元老院を虐殺し、極めて大規模な戦争を引き起こそうと企てた者たちに対して、元老院がすべての善良な人々の合意のもとに科したのと同じ刑罰に、議事堂を虐殺から、都を放火から、イタリアを戦争から解放した者が値すると判断したのですから。
itaque ego Metello, fratri tuo, praesenti restiti.
それゆえ、私はそこにいたあなたの兄弟メテッルスに抵抗しました。
nam in senatu K. Ianuariis sic cum eo de re p. disputavi, ut sentiret sibi cum viro forti et constanti esse pugnandum.
実際、一月一日の元老院において、私は彼と国家について議論し、自分が勇敢で不屈の男と戦わねばならないのだと彼に悟らせるようにしたのです。
A. d. tertium non. Ian. cum agere coepisset, tertio quoque verbo orationis suae me appellabat, mihi minabatur, neque illi quicquam deliberatius fuit quam me, quacumque ratione posset, non iudicio neque disceptatione sed vi atque impressione evertere.
一月三日、彼が職務を執行し始めると、彼は演説の三つの言葉ごとに私の名を呼び、私を脅しました。 そして彼にとって、いかなる方法であれ、裁判や討論によってではなく、暴力と威圧によって私を失脚させることほど、深く企てられたことはありませんでした。
huius ego temeritati si virtute atque animo non restitissem, quis esset qui me in consulatu non casu potius existimaret quam consilio fortem fuisse?
もし私が、彼のこの無謀さに勇気と気概をもって抵抗しなかったなら、執政官としての私の勇気が、思慮によるものではなく、むしろ偶然によるものであったと考えない者がいたでしょうか。
§5.2.9haec si tu Metellum cogitare de me nescisti, debes existimare te maximis de rebus a fratre esse celatum;
もしあなたが、メテッルスが私についてこのようなことを考えていたのを知らなかったのであれば、あなたは最も重大な事柄について兄弟から隠されていたと考えるべきです。
sin autem aliquid impertivit tibi sui consili, lenis a te et facilis existimari debeo, qui nihil tecum de his ipsis rebus expostulem.
しかし、もし彼が自らの計画の幾ばくかをあなたに打ち明けていたのであれば、これらまさにその事柄についてあなたに何ら不満を申し立てていない私は、あなたから寛大で温和な者とみなされるべきです。
et, si intellegis non me 'dicto' Metelli, ut scribis, sed consilio eius animoque in me inimicissimo esse commotum, cognosce nunc humanitatem meam, si humanitas appellandast in acerbissima iniuria remissio animi ac dis solutio.
そして、あなたが書いているように、私がメテッルスの「言葉」によってではなく、彼の計画と私に対する極めて敵対的な心によって動かされたのだと理解しているなら、今こそ私の寛大さを知りなさい――もし、極めて激しい侮辱に際して、気概を緩めて不問に付すことを、寛大さと呼ぶべきであるならば。
nullast a me umquam sententia dicta in fratrem tuum;
あなたの兄弟に対して、私から意見が述べられたことは一度もありませんでした。
quotienscumque aliquid est actum, sedens iis adsensi, qui mihi lenissime sentire visi sunt.
何かが審議されるたびに、私は座ったままで、最も穏健な意見を持っていると思われる人々の方に賛同していました。
addam illud etiam, quod iam ego curare non debui, sed tamen fieri non moleste tuli atque etiam, ut ita fieret, pro mea parte adiuvi, ut senati consulto meus inimicus, quia tuus frater erat, sublevaretur.
さらに、もはや私が配慮すべきではなかったことですが、それでもそうされることを嫌がらず、むしろそのようになるよう私自身の側からも手助けした、あのことも付け加えましょう。 すなわち、私の敵が、あなたの兄弟であったという理由で、元老院決議によって救済されるようにしたということです。
§5.2.10quare non ego 'oppugnavi' fratrem tuum, sed fratri tuo repugnavi nec in te, ut scribis, 'animo fui mobili,' sed ita stabili, ut in mea erga te voluntate etiam desertus ab officiis tuis permanerem.
それゆえ、私はあなたの兄弟を「攻撃した」のではなく、あなたの兄弟に「抵抗した」のであり、またあなたが書いているように、あなたに対して「移り気な心であった」のではなく、あなたからの義務によって見捨てられたときでさえ、あなたに対する私の好意を保ち続けるほどに、確固とした心であったのです。
atque hoc ipso tempore tibi paene minitanti nobis per litteras hoc rescribo atque respondeo: ego dolori tuo non solum ignosco, sed summam etiam laudem tribuo (meus enim me sensus, quanta vis fraterni sit amoris, admonet);
アンド、まさにこの時、手紙を通じて私たちをほとんど脅しかけているあなたに対して、私はこのように返事を書き、答えます。 私はあなたの怒りを許すだけでなく、最高の賛辞さえ送ります(私自身の感情が、兄弟愛の力がどれほど大きいかを私に思い出させるからです)。
a te peto ut tu quoque aequum te iudicem dolori meo praebeas;
私はあなたに対しても、あなた自身が私の怒りに対して公平な裁判官となってくれるよう求めます。
si acerbe, si crudeliter, si sine causa sum a tuis oppugnatus, ut statuas mihi non modo non cedendum sed etiam tuo atque exercitus tui auxilio in eius modi causa utendum fuisse.
もし私が、あなたの身内から過酷に、残酷に、理由なく攻撃されたのであれば、私が屈服すべきでなかったばかりか、むしろあなたやあなたの軍隊の助けさえそのような状況においては借りるべきであったのだ、とあなたが判断してくれるように。
ego te mihi semper amicum esse volui, me ut tibi amicissimum esse intellegeres laboravi.
私はあなたが私にとって常に友人であることを望み、私があなたにとって最も親しい友人であることをあなたが理解するように努めました。
maneo in voluntate et, quoad voles tu, permanebo citiusque amore tui fratrem tuum odisse desinam quam illius odio quicquam de nostra benevolentia detraham.
私はその好意の中に留まっており、あなたが望む限り、留まり続けるでしょう。 そして、あなたへの愛ゆえにあなたの兄弟を憎むのをやめる方が、彼への憎しみゆえに私たちの好意を少しでも損なうことよりも、早いことでしょう。

語釈・文法注

  1. 5.2.7qua iniuria nemo umquam in aliquo magistratu improbissimus civis adfectus est, ea me consulem adfecit — 関係詞 `qua` が先行詞である `iniuria` を関係節内に取り込み、主節の指示代名詞 `ea` と相関している構造(`qua iniuria... ea` = 「いかなる〜な侮辱も被らなかった、そのような侮辱をもって」)。また、`me consulem` は `adfecit` の直接目的語で、執政官としての重みを強調している。
  2. 5.2.8hominem gravem et civem egregium! — 感嘆の対格(accusative of exclamation)の典型例。文脈上、メテッルス・ネポスに対する強い反語(皮肉)として機能しており、彼の偽善的な態度を非難している。
  3. 5.2.8qui, qua poena senatus consensu bonorum omnium eos adfecerat, qui urbem incendere et magistratu ac senatum trucidare, bellum maximum conflare voluissent, eadem dignum iudicaret eum, qui curiam caede, urbem incendiis, Italiam bello liberasset. — 主節の `qui ... iudicaret` は感嘆文を受けて「……と判断するとは(何たる男だ)」という特性(または因果)の接続法。その内部に「元老院が~を企てた者たちに科したのと同じ刑罰(`qua poena... eadem`)」という相関構造と、キケロ自身を指す `eum, qui ... liberasset` が対比的に配置された極めて巧妙な倒置・対比構造。
  4. 5.2.9lenis a te et facilis existimari debeo, qui nihil tecum de his ipsis rebus expostulem — 関係節 `qui ... expostulem` の動詞が接続法なのは、理由・譲歩を表す関係節(`qui` causal)であるため。「私は〜について不満を申し立てていないのだから、あなたから寛大であるとみなされるべきだ」という意味になる。
  5. 5.2.9sublevarevetur — 写本上の誤記(正しくは `sublevaretur`)。文脈上、元老院の決議によって、キケロの敵(ネポス)が「(過酷な処分から)救済されるように」手助けしたという文脈であり、目的を表す `ut` 節内の接続法未完了過去・受動態として解釈される。
  6. 5.2.10ut statuas mihi non modo non cedendum sed etiam tuo atque exercitus tui auxilio in eius modi causa utendum fuisse. — `ut statuas` は前文の `a te peto ut...` から導かれる第二の目的語節。`mihi` は動形容詞(`cedendum`, `utendum`)に伴う行為者の与格(dative of agent)。`utendum fuisse` は過去の事実(非現実の仮定文の間接話法化)における「〜すべきであった」という義務や必要性を表す。

この箇所を引用する

キケロ, 縁者・友人宛書簡 §5.2.7-5.2.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi056.humanitext-lat1:5.2.7-5.2.10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。