Humanitext Reader

キケロ · 縁者・友人宛書簡 §5.17.1-5.17.5

亡命中のプブリウス・シッティウスへの弁明と慰め

93 / 413 箇所 · ラテン語

要旨

キケロは亡命中のプブリウス・シッティウスに対し、これまで手紙を送らなかった理由を釈明し、かつて彼とその息子をいかに熱心に擁護したかを振り返る。そして、彼の美徳と息子の親孝行な態度を想起させ、不当な境遇に屈せず賢明に耐えるよう慰め励ます。

§5.17.1non oblivione amicitiae nostrae neque intermissione consuetudinis meae superioribus temporibus ad te nullas litteras misi, sed quod priora tempora in ruinis rei p. nostrisque iacuerunt, posteriora autem me a scribendo tuis iniustissimis atque acerbissimis incommodis retardarunt.
私が以前の時期にあなたに全く手紙を出さなかったのは、私たちの友情を忘れたからでも、私の手紙を書く習慣を中断したからでもなく、かつての時期は国家と私たちの没落の中に沈んでおり、その後の時期は、あなたの極めて不当で辛い不運のために、私が手紙を書くことをためらわせたからです。
Cum vero et intervallum iam satis longum fuisset et tuam virtutem animique magnitudinem diligentius essem mecum recordatus, non putavi esse alienum institutis meis haec ad te scribere.
しかし、すでに十分に長い間隔が空き、私自身、あなたの徳と精神の偉大さをより深く思い起こしたとき、私のこれまでの習慣に照らして、これらのことをあなたに書くことは場違いではないと考えました。
§5.17.2ego te, P. Sitti, et primis temporibus illis, quibus in invidiam absens et in crimen vocabare, defendi et, cum in tui familiarissimi iudicio ac periculo tuum crimen coniungeretur, ut potui accuratissime te tuamque causam tutatus sum et proxime recenti adventu meo, cum rem aliter institutam offendissem ac mihi placuisset, si adfuissem, tamen nulla re saluti tuae defui;
プブリウス・シッティウスよ、私は、あなたが不在のまま憎悪を向けられ、告発されていたあの最初の時期にもあなたを擁護しましたし、あなたの極めて親しい友人の裁判と危機の際に、あなたの容疑がそれと結びつけられたとき、全力を尽くしてあなたとあなたの言い分を守りました。 そしてごく最近、私が帰還した際、もし私が立ち会っていたなら望んだであろうものとは異なる形で事態が運ばれているのを目にしましたが、それでも私はあなたの救済にいかなる点でも欠けることはありませんでした。
cumque eo tempore invidia annonae, inimici non solum tui, verum etiam amicorum tuorum, iniquitas totius iudici multaque alia rei p. vitia plus quam causa ipsa veritasque valuissent, Publio tuo neque opera neque consilio neque labore neque gratia neque testimonio defui.
そしてその当時、食糧不足に対する憎悪、あなたの敵だけでなく、あなたの友人たちの敵、裁判全体の不公正、そして国家の他の多くの悪弊が、裁判の言い分そのものや真実よりも大きな力を持ってしまったときにも、私はあなたのプブリウスに対して、援助、助言、労苦、影響力、証言のいずれにおいても欠けることはありませんでした。
§5.17.3quam ob rem omnibus officiis amicitiae diligenter a me sancteque servatis ne hoc quidem praetermittendum esse duxi, te ut hortarer rogaremque, ut et hominem te et virum esse meminisses, id est ut et communem incertumque casum, quem neque vitare quisquam nostrum nec praestare ullo pacto potest, sapienter ferres et dolori fortiter ac fortunae resisteres cogitaresque et in nostra civitate et in ceteris, quae rerum potitae sunt multis fortissimis atque optimis viris iniustis iudiciis talis casus incidisse.
それゆえ、友情のあらゆる義務を私が勤勉かつ神聖に守ってきた以上、次のこと、すなわち、あなたが人間であり、また男であることを記憶に留めるよう、あなたを励まし、懇願することを怠るべきではないと考えました。 すなわち、私たちの誰も避けることができず、いかなる方法でも保証できない、共通の不確実な運命を賢明に耐え、苦痛と運命に勇敢に立ち向かい、私たちの国家においても、かつて覇権を握った他の諸国においても、多くの極めて勇敢で優れた人々に、不公正な裁判によって同様の運命が降りかかったのだと考えることです。
illud utinam ne vere scriberem, ea te re p.
次のことを、願わくは私が真実として書いていなければよいのですが!
carere, in qua neminem prudentem hominem res ulla delectet!
すなわち、いかなる思慮深い者も何ものによっても喜ぶことのないような国家に、あなたがいないということです!
§5.17.4de tuo autem filio, vereor ne, si nihil ad te scripserim, debitum eius virtuti videar testimonium non dedisse, sin autem omnia, quae sentio, perscripserim, ne refricem meis litteris desiderium ac dolorem tuum.
あなたの息子については、もし私が何もあなたに書かなければ、彼の徳にふさわしい証言を私が実直に与えなかったと思われるのではないかと恐れ、他方、もし私の感じるすべてを書き尽くせば、私の手紙によってあなたの思慕と苦痛を再び疼かせるのではないかと恐れます。
sed tamen prudentissime facies, si illius pietatem, virtutem, industriam, ubicumque eris, tuam esse, tecum esse duces;
しかしそれでも、彼の敬愛、徳、勤勉さを、あなたがどこにいようとも、あなた自身のものであり、あなたと共にあるとみなすなら、あなたは極めて賢明に振る舞うことになるでしょう。
nec enim minus nostra sunt quae animo complectimur quam quae oculis intuemur.
なぜなら、私たちが心に抱くものは、私たちが目で見るものに劣らず、私たちのものだからです。
§5.17.5quam ob rem et illius eximia virtus summusque in te amor magnae tibi consolationi debet esse et nos ceterique, qui te non ex fortuna, sed ex virtute tua pendimus semperque pendemus, et maxime animi tui conscientia, cum tibi nihil merito accidisse reputabis et illud adiunges, homines sapientis turpitudine, non casu et delicto suo, non aliorum iniuria commoveri.
それゆえ、彼の優れた徳とあなたへのこの上ない愛は、あなたにとって大きな慰めとなるべきであり、また、あなたを境遇によってではなく、あなたの徳によって評価し、常に評価し続ける私やその他の人々、そして何よりも、自分に落ち度があって起こったことは何一つないとあなたが顧み、また、賢明な人々は自身の恥辱によって動揺するのであり、不運や自らの過ちによってではなく、他人の不正によって動揺するのではないということを付け加えるとき、あなたの心の良心が、最大の慰めとなるべきです。
ego et memoria nostrae veteris amicitiae et virtute atque observantia fili tui monitus nullo loco dero neque ad consolandam neque ad levandam fortunam tuam.
私は、私たちの古い友情の記憶と、あなたの息子の徳および敬意に促され、あなたの運命を慰め、また和らげるために、いかなる場でも欠けることはありません。
tu si quid ad me forte scripseris, perficiam ne te frustra scripsisse arbitrere.
あなたがもし万一私に何かを書いてよこすなら、あなたが無駄に書いたと思うことのないように私が取り計らいましょう。

語釈・文法注

  1. 5.17.1tuis iniustissimis atque acerbissimis incommodis — retardarunt の原因・手段を表す奪格句。「あなたの極めて不当で辛い不運によって」と解釈される。
  2. 5.17.2aliter... ac mihi placuisset — aliter と相関する ac は比較を表し、「私が立ち会っていたならば(si adfuissem、仮定法過去完了)私を喜ばせたであろうものとは異なって」を意味する。
  3. 5.17.3ea te re p. carere — utinam ne(願望)の節における illud(指示代名詞)と並置された、同格の対格不定詞句。自動詞 carere(欠いている、奪われている)は奪格(ea re p.)を要求する。
  4. 5.17.5magnae tibi consolationi debet esse — 二重与格の構文であり、magnae consolationi は目的(結果)の与格、tibi は利害の与格。また、複数の主語(virtus... nos ceterique... conscientia)があるが、助動詞 debet は最初の主語(virtus)に合わせて単数形になっている(近接一致)。

この箇所を引用する

キケロ, 縁者・友人宛書簡 §5.17.1-5.17.5. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi056.humanitext-lat1:5.17.1-5.17.5

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。