§5.16.1etsi unus ex omnibus minime sum ad te consolandum accommodatus, quod tantum ex tuis molestiis cepi doloris, ut consolatione ipse egerem, tamen, cum longius a summi luctus acerbitate meus abesset dolor quam tuus, statui nostrae necessitudinis esse meaeque in te benevolentiae non tacere tanto in tuo maerore tam diu, sed adhibere aliquam modicam consolationem, quae levare dolorem tuum posset, si minus sanare potuisset.
私は、あなたを慰めるのにはすべての人の中で最も不適任な者です。 なぜなら、私自身が慰めを必要とするほどに、あなたの苦難から多くの痛みを引き受けたからです。 しかし、私の苦痛が、最高の哀悼の辛さから、あなたのものよりも幾分遠ざかっている(和らいでいる)ので、これほど大きなあなたの悲しみにおいて、これほど長い間沈黙していないこと、そうではなく、たとえ癒やすことはできないまでも、あなたの苦痛を和らげることができる何らかの控えめな慰めを提供することが、私たちの親密な関係と、あなたに対する私の好意の務めであると判断しました。
§5.16.2est autem consolatio pervulgata quidem illa maxime, quam semper in ore atque in animo habere debemus, homines nos ut esse meminerimus ea lege natos, ut omnibus telis fortunae proposita sit vita nostra, neque esse recusandum quo minus ea, qua nati sumus, condicione vivamus, neve tam graviter eos casus feramus, quos nullo consilio vitare possimus, eventisque aliorum memoria repetendis nihil accidisse novi nobis cogitemus.
しかし、最も広く世に知られている慰めは、私たちが常に口にし、また心に留めておくべきあの慰めです。 すなわち、私たちが人間として、運命のあらゆる矢に私たちの命が晒されているという掟のもとに生まれたこと、そして私たちが生まれたその条件の下で生きることを拒んではならないこと、いかなる計画によっても避けることのできない不幸をこれほど重く受け止めてはならないこと、そして他人の出来事を記憶に呼び起こすことによって、自分たちに何か新しいことが起こったのではないと考えることを、私たちが記憶に留めているようにすることです。
§5.16.3neque hae neque ceterae consolationes, quae sunt a sapientissimis viris usurpatae memoriaeque litteris proditae, tantum videntur proficere debere, quantum status ipse nostrae civitatis et haec 'perturbatio temporum perditorum, cum beatissimi sint qui liberos non susceperunt, minus autem miseri qui his temporibus amiserunt quam si eosdem bona aut denique aliqua re p. perdidissent.
これら(の慰め)も、また最も賢明な人々によって用いられ、書物によって記憶に伝えられたその他の慰めも、私たちの国家のまさにその状態や、この滅びゆく時代の混乱ほどには、役に立つはずがないと思われる(国家の悲惨さこそが最大の慰めになる)。 子供をもうけなかった人々が最も幸福であり、この時代に子供を失った人々は、もし同じ子供たちを(国家が)健全な、あるいはともかく何らかの国家において失っていたとしたら被ったであろうよりは、惨めではないからである。
§5.16.4quod si tuum te desiderium movet, aut si tuarum rerum cogitatione maeres, non facile exhauriri tibi istum dolorem posse universum puto;
しかし、もしあなた自身の(亡き子への)愛慕の情があなたを動かしている、あるいはあなた自身の境遇を考えることで嘆いているなら、私はその苦痛があなたから完全に解消され得るとは容易には思いません。
sin illa te res cruciat, quae magis amoris est, ut eorum, qui occiderunt, miserias lugeas, ut ea non dicam, quae saepissime et legi et audivi, nihil mali esse in morte, ex qua si resideat sensus, immortalitas illa potius quam mors ducenda sit, sin sit amissus, nulla videri miseria debeat quae non sentiatur, hoc tamen non dubitans confirmare possum, ea misceri, parari, impendere rei p. , quae qui reliquerit nullo modo mihi quidem deceptus esse videatur.
しかし、もしより多くの愛に属するあの事柄、すなわち、亡くなった人々の悲惨さを嘆くということがあなたを苦しめているなら、――死には何の悪もない、死の後にも感覚が残るなら、それは死ではなくむしろ不死とみなされるべきであり、もし感覚が失われるなら、感じられない悲惨さは何もないと思われるべきだ、という、私が非常によく読み、また聞いてきたことを言わないでおくにしても、――しかし私は疑いなく次のことを確言できます。 国家に(さらなる災厄が)混迷し、準備され、差し迫っており、これ(国家)を去った人は、私には決して不運に見舞われたとは思われない、ということです。
quid est enim iam non modo pudori, probitati, virtuti, rectis studiis, bonis artibus, sed omnino libertati ac saluti loci? non me hercule quemquam audivi hoc gravissimo et pestilentissimo anno adulescentulum aut puerum mortuum, qui mihi non a dis immortalibus ereptus ex his miseriis atque ex iniquissima condicione vitae videretur.
今や、羞恥心、誠実さ、徳、正しい志、優れた技術だけでなく、そもそも自由や安全のための場所が、どこに残されているというのでしょう。 ヘラクレスにかけて、この極めて過酷で破滅的な年に亡くなったいかなる若者や少年についても、彼が不死の神々によってこれらの悲惨さと極めて不条理な生の条件から奪い去られた(救い出された)のだ、と私に思われなかった者を聞いたことがありません。
§5.16.5qua re, si tibi unum hoc detrahi potest, ne quid iis, quos amasti, mali putes contigisse, permultum erit ex maerore tuo deminutum.
したがって、もしあなたからこの一つのこと、すなわち、あなたが愛した人々にとって何か悪いことが起こったのだと考えないことが取り除かれ得る(その考えを捨て去ることができる)なら、あなたの悲しみから非常に多くが減じられるでしょう。
relinquetur enim simplex illa iam cura doloris tui, quae non cum illis communicabitur sed ad te ipsum proprie referetur;
なぜなら、彼らと共有されず、あなた自身にのみ直接向けられる、あなたの苦痛に対する単純な心配(あなた自身の苦痛のケア)だけが残るからです。
in qua non est iam gravitatis et sapientiae tuae, quam tu a puero praestitisti, ferre immoderatius casum incommodorum tuorum, qui sit ab eorum, quos dilexeris, miseria maloque seiunctus.
その中では、あなたが子供の頃から示してきたあなたの重厚さと知恵にとって、あなたが愛した人々の悲惨や災いから切り離された、あなた自身の不都合な出来さを過度に耐えかねることはふさわしくありません。
etenim eum semper te et privatis in rebus et publicis praestitisti, tuenda tibi ut sit gravitas et constantiae serviendum.
実際、あなたは私的な事柄においても公的な事柄においても、常にそのような人物として自らを示してきたので、あなたは自らの重厚さを守り、不屈の精神に仕えなければならないのです。
nam, quod adlatura est ipsa diuturnitas, quae maximos luctus vetustate tollit, id nos praecipere consilio prudentiaque debemus.
なぜなら、時間の経過そのものがもたらすであろうこと、すなわち時の経過によって最大の哀悼を取り除くことを、私たちは思慮と知恵によって先取りしなければならないからです。
§5.16.6etenim, si nulla fuit umquam liberis amissis tam imbecillo mulier. animo quae non aliquando lugendi modum fecerit, certe nos, quod est dies adlatura, id consilio anteferre debemus neque exspectare temporis medicinam, quam repraesentare ratione possimus.
というのも、もし子供を失った後に、いつかは嘆きに終止符を打たなかったような、それほど弱い心の女性がかつて一人もいなかったとすれば、確かに私たちは、日々がもたらすであろうことを、思慮によって先んじるべきであり、理性の力で今すぐもたらすことができる時間の治療薬を、(ただ時間が過ぎるのを)待つべきではありません。
his ego litteris si quid profecissem, existimabam optandum quiddam me esse adsecutum;
この手紙によって私が何かを成し遂げられたなら、私は自分が望ましい何かを達成したのだと考えます。
sin minus forte valuissent, officio tamen esse functum viri benevolentissimi atque amicissimi.
しかし、もし万一それほど効果がなかったとしても、極めて好意的で友好的な男としての義務を果たしたことになります。
quem me tibi et fuisse semper existimes velim et futurum esse confidas.
そのような私を、あなたが常にあなたにとってそうであったと考え、またこれからもそうであると信頼してくれることを私は望みます。