Humanitext Reader

キケロ · 縁者・友人宛書簡 §5.13.1-5.13.5

ルッケイウスの慰めの手紙への感謝と逆境への覚悟

89 / 413 箇所 · ラテン語

要旨

キケロはルクレリウスからの慰めの手紙に感謝しつつ、国家の荒廃にもかかわらず不屈の哲学を保つ友の態度を称賛し、自らもそれを見習って苦難を耐え抜く決意を伝えている。

§5.13.1quamquam ipsa consolatio litterarum tuarum mihi gratissima est (declarat enim summam benevolentiam coniunctam pari prudentia), tamen illum fructum ex iis litteris vel maximum cepi, quod te praeclare res humanas contemnentem et optime contra fortunam paratum arma tumque cognovi;
あなたの手紙による慰めそのものも私にとって極めて喜ばしいものですが(というのも、それは同等の賢明さと結びついたこの上ない好意を示しているからです)、それでも私はその手紙から、まさに最大の果実を受け取りました。 すなわち、あなたが人間界の事柄を実に見事に軽蔑し、運命に対してこれ以上なく備え、武装しているのを知ったということです。
quam quidem laudem sapientiae statuo esse maximam, non aliunde pendere nec extrinsecus aut bene aut male vivendi suspensas habere rationes.
これこそが知恵の最大の称賛であると私は考えています。 すなわち、他人に依存せず、幸福に、あるいは不幸に生きるための拠り所を外部に吊るされた状態にしておかないことです。
§5.13.2quae cogitatio cum mihi non omnino excidisset (etenim penitus insederat), vi tamen tempestatum et concursu calamitatum is erat aliquantum labefactata atque convulsa;
この考えは私から完全に消え去っていたわけではありませんでしたが(実際、心の奥深くに定着していました)、それでも、嵐の力と災難の衝突によって、いくらか揺るがされ、打ち砕かれていました。
cui te opitulari et video et id fecisse etiam proximis litteris multumque profecisse sentio.
これに対してあなたが手を差し伸べてくれているのを私は見ていますし、前回の(直近の)手紙でもそれを実行し、大いに効果を上げたと私は感じています。
itaque hoc saepius dicendum tibique non significandum solum sed etiam declarandum arbitror, nihil mihi esse potuisse tuis litteris gratius.
それゆえ、このことをより頻繁に語り、あなたに単に示すだけでなく、はっきりと表明すべきだと考えます。 すなわち、あなたの手紙以上に私にとって喜ばしいものはあり得なかった、ということです。
§5.13.3ad consolandum autem cum illa valent, quae eleganter copioseque conlegisti, tum nihil plus quam quod firmitudinem gravitatemque animi tui perspexi;
しかし、慰めのために、あなたが優雅に、かつ豊富に集めてくれた事柄が効力を持つのと同時に、あなたの心の堅固さと重厚さを見届けたこと以上に効力を持つものは何もありません。
quam non imitari turpissimum existimo.
それを模倣しないことは、極めて不名誉なことだと私は考えています。
itaque hoc etiam fortiorem me puto quam te ipsum, praeceptorem fortitudinis, quod tu mihi videre spem non nullam habere haec aliquando futura meliora casus enim gladiatorii similitudinesque eae, tum rationes in ea disputatione a te conlectae vetabant me rei p. penitus diffidere.
それゆえ、私はこの点において、勇気の教師であるあなた自身よりも、私の方がさらに強いとさえ思っています。 なぜなら、あなたは私には、これらの事柄がいつかより良くなるという少なからぬ希望を抱いているように見えるからです。 というのも、あの剣闘士の事例やそれらの類似、そしてその議論においてあなたによって集められた論拠は、私が国家に対して完全に絶望することを禁じていたからです。
itaque alterum minus mirum, fortiorem te esse, cum aliquid speres, alterum mirum, spe ulla teneri.
したがって、一歩(あなたが何かを希望しているときに強いということ)はそれほど驚くべきことではありませんが、他方(いかなる希望であれ抱いていること)は驚くべきことです。
quid est enim non ita adfectum, ut id non deletum exstinctumque esse fateare? circumspice omnia membra rei p.
実際、消滅し絶えてしまったと認めざるを得ないほどに損なわれていないものが、何ひとつあるでしょうか。 あなたに極めてよく知られている国家のすべての器官を見渡してみてください。
, quae notissima sunt tibi; nullum reperies profecto, quod non fractum debilitatumve sit.
損なわれ、あるいは弱められていないものは、確かに一つも見出せないでしょう。
quae persequerer, si aut melius ea viderem quam tu vides, aut commemorare possem sine dolore;
もし私がそれらをあなたよりもよく見ているか、あるいは苦痛なしに言及できるのであれば、それらを列挙するところですが。
quamquam tuis monitis praeceptisque omnis est abiciendus dolor.
もっとも、あなたの忠告や教えに従えば、すべての苦痛は捨て去られるべきなのですが。
§5.13.4ergo et domestica feremus, ut censes, et publica paulo etiam fortius fortasse quam tu ipse, qui praecipis.
したがって、あなたが考えるように、私たちは家庭内の事柄も耐え忍び、また国家の事柄もおそらく、それを命じているあなた自身よりも少し強く耐え忍ぶでしょう。
te enim aliqua spes consolatur, ut scribis, nos erimus etiam in omnium desperatione fortes, ut tu tamen idem et hortaris et praecipis.
というのも、あなたが書いているように、あなたを何らかの希望が慰めているのに対し、私たちはすべての人が絶望している中にあっても強くあるつもりだからです。 もっとも、それでもなおあなた自身がそのように勧め、命じているのですが。
das enim mihi iucundas recordationes conscientiae nostrae rerumque earum, quas te in primis auctore gessimus;
実際、あなたは私に、私たちの自覚や、とりわけあなたの勧告によって私たちが成し遂げた事柄の快い記憶を与えてくれています。
praestitimus enim patriae non minus certe quam debuimus, plus profecto quam est ab animo cuiusquam aut consilio hominis postulatum.
というのも、私たちは祖国に対して、果たすべき義務に決して劣らないことを果たし、誰の精神や人間の思慮から要求されるよりも、確かに多くのことを果たしたからです。
§5.13.5ignosces mihi de me ipso aliquid praedicanti;
自分自身について何かを誇らしげに語る私を許してください。
quarum enim tu rerum cogitatione nos levare aegritudine voluisti, earum etiam commemoratione lenimur.
というのも、あなたがそれらの事柄を考えることによって私たちの苦痛を和らげようとしてくれた、まさにその事柄を思い起こすことによっても私たちは慰められるからです。
itaque, ut mones, quantum potero, me ab omnibus molestiis et angoribus abducam transferamque animum ad ea, quibus secundae res ornantur, adversae adiuvantur, tecumque et ero tantum quantum patietur utriusque aetas et valetudo, et si esse una minus poterimus quam volemus, animorum tamen coniunctione iisdemque studiis ita fruemur, ut numquam non una esse videamur.
それゆえ、あなたが勧めるように、私はできる限り、すべての煩わしさや苦悩から自分を遠ざけ、順境においては飾られ、逆境においては助けとなる事柄へと心を向けるつもりです。 そして、お互いの年齢や健康が許す限りにおいてあなたと共にいるつもりであり、もし私たちが望むほどには一緒にいることができないとしても、心の結びつきと同じ学問への情熱を、あたかも常に一緒にいるかのように思われるほどに享受するつもりです。

語釈・文法注

  1. 5.13.1non aliunde pendere — 対格不定詞句であり、statuo の目的語(laudem ... esse maximam)と同格、あるいはそれをさらに説明する内容。他人に依存しないことが知恵の最高の特質であることを説明している。
  2. 5.13.2cui te opitulari — 関係代名詞 cui(与格)は前文の cogitatio(考え)を指し、与格支配動詞 opitulari の目的語。対格 te は、主節の動詞 video および sentio にかかる対格不定詞構文の意味上の主語。
  3. 5.13.3videre — 二人称単数受動態(異態)直説法現在形 videris の縮約形。「あなたは私に(mihi)~しているように見える」という意味を構成する。
  4. 5.13.3quae persequerer — 文頭の quae は関係代名詞の連結用法(「国家の諸器官」を指示)。接続法未完了過去 persequerer は、条件節 si... viderem... aut possem と共に現在の反実仮想条件文を形成する。
  5. 5.13.5quarum enim tu rerum — 先行詞(res)が関係節の中に取り込まれた構文。主節の指示代名詞 earum がこれを受け、「あなたがその思考によって~しようとした、まさにそれらの事柄(earum rerum)の~」という意味を表す。

この箇所を引用する

キケロ, 縁者・友人宛書簡 §5.13.1-5.13.5. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi056.humanitext-lat1:5.13.1-5.13.5

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。