Humanitext Reader

キケロ · 縁者・友人宛書簡 §5.12.6-5.12.10

独立した著作としての執筆の説得と懇願

88 / 413 箇所 · ラテン語

要旨

キケロはルッケイウスに対して、自らの事績を独立した伝記的歴史として執筆するよう説得し、自著による美化の欠点を避けるために彼の卓越した文筆と権威が必要であることを強調し、返信と執筆の約束を懇願する。

§5.12.6quo mihi acciderit optatius, si in hac sententia fueris ut a continentibus tuis scriptis, in quibus perpetuam rerum gestarum historiam complecteris, secernas hanc quasi fabulam rerum eventorumque nostrorum.
それゆえ、もしあなたが、歴史の事実を通史として包括しているご自身の連綿たる著作から、私たちの事績と出来事のいわばこの劇的な物語を切り離すという、そのようなお考えでいてくださるならば、私にとってこれほど望ましく起こることはないでしょう。
habet enim varios actus mutationesque et consiliorum et temporum.
実際、この物語は計画と時代の双方における様々な幕(アクツス)と変化を含んでいるからです。
ac non vereor ne adsentatiuncula quadam aucupari tuam gratiam videar, quom hoc demonstrem, me a te potissimum ornari celebrarique velle.
また、私が他ならぬあなたによって美化され、有名にされることを望んでいると示すからといって、ある種のささやかな世辞によってあなたの好意を得ようとしているように思われることを私は恐れていません。
neque enim tu is es qui, quid sis, nescias et qui non eos magis, qui te non admirentur, invidos quam eos, qui laudent, adsentatores arbitrere;
というのも、あなたはご自身がどのような方であるかを知らないような人ではなく、また、あなたを称賛しない人々を(称賛する人々を甘言家とみなす以上に)嫉妬深い者たちとみなさないような人ではないからです。
neque autem ego sum ita demens, ut me sempiternae gloriae per eum commendari velim, qui non ipse quoque in me commendando propriam ingeni gloriam consequatur.
他方で、私もまた、私を推薦するにあたってご自身の才能にふさわしい独自の栄光を同時に獲得するような人以外の人物によって、不滅の栄光へと自らが推薦されることを望むほど、愚かではありません。
§5.12.7neque enim Alexander ille gratiae causa ab Apelle potissimum pingi et a Lysippo fingi volebat, sed quod illorum artem cum ipsis tum etiam sibi gloriae fore putabat.
実際、あの高名なアレクサンドロスも、好意を得るためだけに、他ならぬアペレスによって描かれ、リュシッポスによって形作られることを望んだのではなく、彼らの芸術が彼ら自身にとっても、また自分にとっても栄光となるだろうと考えたからでした。
atque illi artifices corporis simulacra ignotis nota faciebant;
そして、それらの芸術家たちは肉体の肖像を、それを知らない人々にとっても知られたものにしましたが、たとえそのようなものが一切なかったとしても、著名な人々はそれによっていささかも無名になるわけではありません。
quae vel si nulla sint, nihilo sint tamen obscuriores clari viri. nec minus est Spartiates Agesilaus ille perhibendus, qui neque pictam neque fictam imaginem suam passus est esse, quam qui in eo genere laborarunt;
また、自らの肖像が描かれることも形作られることも許さなかったあのスパルタの王アゲシラオスも、その種の表現に骨折った人々より、決して低く評価されるべきではありません。
unus enim Xenophontis libellus in eo rege laudando facile omnis imagines omnium statuasque superavit.
というのも、あの王を称賛するクセノポンのただ一冊の小著は、すべての者のすべての肖像や彫像を容易に凌駕したからです。
atque hoc praestantius mihi fuerit et ad laetitiam animi et ad memoriae dignitatem, si in tua scripta pervenero quam si in ceterorum, quod non ingenium mihi solum suppeditatum fuerit tuum, sicut Timoleonti a Timaeo aut ab Herodoto Themistocli, sed etiam auctoritas clarissimi et spectatissimi viri et in rei p. maximis gravissimisque causis cogniti atque in primis probati, ut mihi non solum praeconium, quod, cum in Sigeum venisset, Alexander ab Homero Achilli tributum esse dixit, sed etiam grave testimonium impertitum clari hominis magnique videatur.
そして、私が他の人々の著作においてよりも、あなたの著作において言及されることになるならば、それは私の心の喜びにとっても、記憶の尊厳にとっても、より優れたものとなるでしょう。 なぜなら、ティマイオスからティモレオンへ、あるいはヘロドトスからテミストクレスへと提供されたような、あなたの才能が私に提供されるだけでなく、国家の極めて重大かつ厳粛な事案において知られ、とりわけ高く評価されている、極めて著名で尊敬すべき人物の権威もまた提供されるからです。 その結果、アレクサンドロスがシゲウムに到達した際、ホメロスによってアキレウスに与えられたと語ったあの称賛だけでなく、著名で偉大な人物による重みのある証言が私に授けられたように思われるでしょう。
placet enim Hector ille mihi Naevianus, qui non tantum 'laudari' se laetatur, sed addit etiam 'a laudato viro. '
実際、私はナエウィウスの描くあのヘクトルを気に入っています。 彼は、単に自分が「称賛される」ことを喜ぶだけでなく、「称賛された人物によって」とも付け加えているからです。
§5.12.8quod si a te non impetro, hoc est, si quae te res impedierit (neque enim fas esse arbitror quicquam me rogantem abs te non impetrare), cogar fortasse facere, quod non nulli saepe reprehendunt, scribam ipse de me, multorum tamen exemplo et clarorum virorum.
もし私がこのことをあなたから得られないならば、すなわち、もし何らかの事情があなたを妨げるならば(実際、私が求めることの何であれ、あなたから得られないことは天の定めに反すると私は考えておりますが)、私は、何人かの人々がしばしば非難することをなすよう、すなわち、多くの、しかも著名な人々の例に倣って、私自身について自分で書くよう、おそらく強いられるでしょう。
sed, quod te non fugit, haec sunt in hoc genere vitia: et verecundius ipsi de sese scribant necesse est, si quid est laudandum, et praetereant, si quid reprehendendum est.
しかし、あなたもご承知の通り、このジャンルには次のような欠点があります。 すなわち、称賛すべき点がある場合には、自分自身についてより控えめに書かざるを得ず、非難すべき点がある場合には、それを見過ごさざるを得ないということです。
accedit etiam ut minor sit fides, minor auctoritas, multi denique reprehendant et dicant verecundiores esse praecones ludorum gymnicorum, qui cum ceteris coronas imposuerint victoribus eorumque nomina magna voce pronuntiarint, cum ipsi ante ludorum missionem corona donentur, alium praeconem adhibeant, ne sua voce se ipsi victores esse praedicent.
さらに、信頼性も権威も低くなり、挙句の果てには、多くの人々が非難して、競技会の触れ役の方がより慎み深いとさえ言うようになる、ということも加わります。 その触れ役たちは、他の勝者たちに冠を授け、彼らの名前を大声で宣言したあと、競技会の閉会前に自分自身が冠を授与されるときには、自分自身の声で自らを勝者と宣言することのないよう、別の触れ役を用いるのです。
§5.12.9haec nos vitare cupimus et, si recipis causam nostram, vitabimus, idque ut facias rogamus.
私たちはこれらを避けることを望んでおり、もしあなたが私たちの事案を引き受けてくださるならば、避けることができるでしょう。 そして、そうしてくださるようお願いします。
ac ne forte mirere cur, cum mihi saepe ostenderis te accuratissime nostrorum temporum consilia atque eventus litteris mandaturum, a te id nunc tanto opere et tam multis verbis petamus, illa nos cupiditas incendit, de qua initio scripsi, festinationis, quod alacres animo sumus, ut et ceteri viventibus nobis ex libris tuis nos cognoscant et nosmet ipsi vivi gloriola nostra perfruamur.
また、あなたが私たちの時代の計画と出来事を極めて丹念に書物に書き留めるつもりであると私にたびたび示してくださったのに、なぜ今これほど熱心に、またこれほど多くの言葉を尽くしてそれをあなたに求めるのか、不審に思われるかもしれませんが、冒頭で私が書いた、あの急ぎたいという熱望が私たちを燃え立たせているのです。 というのも、私たちは、私たちが生きている間に他の人々があなたの書物から私たちを知るようになり、また私たち自身も生きている間に自らのささやかな栄光を十分に享受したいと、心から熱望しているからです。
§5.12.10his de rebus quid acturus sis, si tibi non est molestum, rescribas mihi velim.
これらの事柄について、あなたがどうなさるつもりか、もし差し支えなければ返事を書いていただきたいのです。
si enim suscipis causam, conficiam commentarios rerum omnium, sin autem differs me in tempus aliud, coram tecum loquar.
もしあなたがこの事案を引き受けてくださるなら、私はすべての出来事の記録(コメンターリイー)を作成するつもりですが、もし別の機会に延ばされるのであれば、直接お会いしてお話ししましょう。
tu interea non cessabis et ea, quae habes instituta, perpolies nosque diliges.
あなたはその間、手を休めることなく、すでに着手された著作を推敲し、私たちのことを変わらず愛してください。

語釈・文法注

  1. 5.12.6quo ... optatius — 比較級 `optatius` を伴う差の奪格であり、先行する文脈を受けて「それゆえ、その分だけいっそう望ましい形で」という関係詞的結合の働きを強めている。
  2. 5.12.6qui non eos magis, qui te non admirentur, invidos quam eos, qui laudent, adsentatores arbitrere — 特徴を示す接続法 `arbitrere`。主節の否定 `neque enim tu is es qui` と相まって、二重否定のニュアンスを持つ。ルッケイウスが自らの価値を確信しているため、彼を称賛しない者を(称賛する者を甘言家とみなす以上に)単に嫉妬深い者とみなす、という高い自尊心を表現している。
  3. 5.12.7nec minus est Spartiates Agesilaus ille perhibendus... quam qui in eo genere laborarunt — 動形容詞 `perhibendus` を用いた義務・適当の表現。`qui in eo genere laborarunt`(そのジャンル=肖像画や彫像の作成に骨折った人々、つまり肖像を残した人々)との対比で、アゲシラオスが彼らより「劣らず称賛されるべきである」という判断を示している。
  4. 5.12.8accedit etiam ut minor sit fides — `accedit ut`(さらに〜ということが加わる)という非人称構文であり、`ut` 節内には結果を表す接続法現在(`sit`, `reprehendant`, `dicant`)が並列されている。
  5. 5.12.9ac ne forte mirere... illa nos cupiditas incendit — `ne forte mirere` は「万一あなたが不思議に思わないように」という目的を表す副詞節(あるいは独立した挿入節)であり、主節の主動詞は後半の `incendit` である。

この箇所を引用する

キケロ, 縁者・友人宛書簡 §5.12.6-5.12.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi056.humanitext-lat1:5.12.6-5.12.10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。