Humanitext Reader

キケロ · 縁者・友人宛書簡 §5.12.1-5.12.5

ルッケイウスへの自身の事績の執筆依頼

87 / 413 箇所 · ラテン語

要旨

キケロはルッケイウスに対し、自身の功績を彼の歴史書に不朽のものとして記録してほしいという強い熱望を大胆に打ち明け、その執筆の構成や歴史叙述の方法について具体的に提案を行っている。

§5.12.1Coram me tecum eadem haec agere saepe conantem deterruit pudor quidam paene subrusticus, quae nunc expromam absens audacius;
直接会って、これらと同じことをあなたと何度も進めようと試みていた私を、ある種のいささか野暮な羞恥心が引き留めていたのですが、今や私は離れた場所から、より大胆に打ち明けようと思います。
epistula enim non erubescit.
なぜなら、手紙は赤面しないからです。
ardeo cupiditate incredibili neque, ut ego arbitror, reprehendenda, nomen ut nostrum scriptis inlustretur et celebretur tuis.
私は、私たちの名前があなたの著作によって輝かされ、有名になることを、信じられないほどの、そして私自身が考えるに非難されるべきではない熱望をもって切望しております。
quod etsi mihi saepe ostendisti te esse facturum, tamen ignoscas velim huic festinationi meae.
あなたがこのことを私に対してたびたび実行するつもりであると示してくださったとはいえ、やはり私のこの急ぎようを許していただきたいのです。
genus enim scriptorum tuorum etsi erat semper a me vehementer exspectatum, tamen vicit opinionem meam meque ita vel cepit vel incendit, ut cuperem quam celerrime res nostras monumentis commendari tuis.
というのも、あなたの著作のジャンルは常に私によって強く待ち望まれていましたが、私の予想を超え、私をすっかり惹きつけ、あるいは燃え立たせたため、私たちの事績ができるだけ早くあなたの不朽の著作に委ねられることを私は望むようになったからです。
neque enim me solum commemoratio posteritatis ad spem quandam immortalitatis rapit, sed etiam illa cupiditas, ut vel auctoritate testimoni tui vel indicio benevolentiae vel suavitate ingeni vivi perfruamur.
実際、後世の記憶が私を不滅へのある種の希望へと駆り立てるだけでなく、あなたが生きている間に、あなたの証言の権威か、あるいは好意の証しか、あるいは天賦の才能の心地よさを私たちが十分に享受したいというあの切望もあるのです。
§5.12.2neque tamen, haec cum scribebam, eram nescius quantis oneribus premerere susceptarum rerum et iam institutarum sed, quia videbam Italici belli et civilis historiam iam a te paene esse perfectam, dixeras autem mihi te reliquas res ordiri, desse mihi nolui quin te admonerem, ut cogitares, coniunctene malles cum reliquis rebus nostra contexere an, ut multi Graeci fecerunt, Callisthenes Phocicum bellum, Timaeus Pyrrhi, Polybius Numantinum, qui omnes a perpetuis suis historiis ea, quae dixi, bella separaverunt, tu quoque item civilem coniurationem ab hostilibus externisque bellis seiungeres.
とはいえ、私がこれを書いていたとき、あなたが引き受け、すでに開始された事業のどれほど大きな重荷に押しつぶされそうになっているかを、私は知らなかったわけではありません。 しかし、イタリア同盟戦争と内乱の歴史が、すでにあなたによってほぼ完成されつつあるのを見ており、またあなたが私に、残りの歴史に取りかかるとおっしゃっていたので、私は自分を裏切って、あなたに忠告することを怠りたくなかったのです。 すなわち、あなたが私たちのことを他の事績と一緒に織り交ぜることを好むのか、あるいは、多くのギリシア人たちがそうしたように――カリストゥスがフォキス戦争を、ティマイオスがピュロスの戦争を、ポリュビオスがヌマンティア戦争を、彼ら全員が自分たちの通史から、私が言及したこれらの戦争を切り離したように――あなたもまた、内乱の陰謀を敵との対外戦争から切り離すことを望むのか、よく考えていただきたいのです。
equidem ad nostram laudem non multum video interesse, sed ad properationem meam quiddam interest non te exspectare, dum ad locum venias, ac statim causam illam totam et tempus arripere;
私自身としては、私たちの名声にとってそれが大して重要だとは思いませんが、私の急ぎたい気持ちにとっては、あなたがその箇所に到達するのを待つのではなく、ただちにあの出来事全体とその時期を捉えてくださることは、幾分重要です。
et simul, si uno in argumento unaque in persona mens tua tota versabitur, cerno iam animo, quanto omnia uberiora atque ornatiora futura sint.
そして同時に、もしあなたの精神全体がひとつの論題とひとつの人物に注がれるなら、すべてがどれほど豊かで、かつ美しく飾られたものになるか、私はすでに心の中で見通しているのです。
neque tamen ignoro quam impudenter faciam, qui primum tibi tantum oneris imponam (potest enim mihi denegare occupatio tua), deinde etiam ut ornes me postulem.
しかしながら、自分がどれほど不躾なことをしているかも私は承知しています。 まずあなたにこれほどの重荷を課し(あなたの多忙は私を拒絶することもできるのですから)、その上でさらに、私を美化してほしいと要求しているのですから。
quid si illa tibi non tanto opere videntur ornanda?
もしそれらの事績が、あなたにとってそれほど美化するに値するものと思われないとしたら、どうでしょうか。
§5.12.3sed tamen, qui semei verecundiae finis transierit, eum bene et naviter oportet esse impudentem.
しかしながら、一度恥じらいの境界線を越えてしまった者は、徹底的に、かつ精力的に不躾であるべきです。
itaque te plane etiam atque etiam rogo, ut et ornes ea vehementius etiam quam fortasse sentis, et in eo leges historiae neglegas gratiamque illam, de qua suavissime quodam in prooemio scripsisti, a qua te deflecti non magis potuisse demonstras quam Herculem Xenophontium illum a voluptate, eam, si me tibi vehementius commendabit, ne aspernere amorique nostro plusculum etiam, quam concedet veritas, largiare.
したがって、私はあなたに、事実をあなたが実際に感じている以上に激しく美化してくださること、そしてその際、歴史の法則を無視して、あなたがある序文の中で極めて甘美に書いておられたあの好意、すなわちクセノポンの描くあのヘラクレスが快楽から決して逸らされ得なかったのと同様に、あなた自身もそこから逸らされ得ないことを示しておられたあの好意を、もしそれが私をより強くあなたに推薦してくれるのであれば、拒絶せず、真実が許容するよりも少しばかり多くを私たちの愛に与えてくださることを、はっきりと何度も繰り返しお願いします。
quod si te adducemus ut hoc suscipias, erit, ut mihi persuadeo, materies digna facultate et copia tua.
もし私たちがあなたを説得してこれを受け入れさせることができれば、それは私の確信するところ、あなたの才能と豊かさにふさわしい素材となるでしょう。
§5.12.4A principio enim coniurationis usque ad reditum nostrum videtur mihi modicum quoddam corpus confici posse, in quo et illa poteris uti civilium commutationum scientia vel in explicandis causis rerum novarum vel in remediis incommodorum, cum et reprehendes ea, quae vituperanda duces, et quae placebunt exponendis rationibus comprobabis et, si liberius, ut consuesti, agendum putabis, multorum in nos perfidiam, insidias, proditionem notabis.
実際、陰謀の始まりから私たちの帰還までの期間は、まとまった一つの作品として完成され得るように私には思われます。 その中であなたは、革命の原因の解明や災厄の救済策において、あの市民社会の激変に関する知識を用いることができるでしょう。 あなたが非難すべきとみなすものを糾弾し、好ましいと思われるものを理由を説明して称賛するとき、また、あなたがいつものように、より自由に振る舞うべきだと考えるならば、私たちに対する多くの人々の不実、陰謀、裏切りを指摘することになるでしょう。
multam etiam casus nostri varietatem tibi in scribendo suppeditabunt plenam cuiusdam voluptatis, quae vehementer animos hominum in legendo te scriptore tenere possit.
私たちの波乱万丈な運命もまた、あなたに執筆における多くの多様さを提供し、それは、あなたが作家であることで、読者の心を強く惹きつけておけるような、ある種の喜びに満ちたものとなるでしょう。
nihil est enim aptius ad delectationem lectoris quam temporum varietates fortunaeque vicissitudines.
読者の喜びにとって、時代の多様性と運命の変転ほど適したものはありません。
quae etsi nobis optabiles in experiendo non fuerunt, in legendo tamen erunt iucundae;
それらは、私たちにとって経験する上では望ましいものではありませんでしたが、読む上では快いものとなるでしょう。
habet enim praeteriti doloris secura recordatio delectationem;
なぜなら、過去の苦痛を安全な状態で思い出すことは、喜びを伴うからです。
§5.12.5ceteris vero nulla perfunctis propria molestia, casus autem alienos sine ullo dolore intuentibus etiam ipsa misericordia est iucunda.
一方、自らは何の苦痛も経験せず、他人の不幸を何の痛みもなしに見つめる他の人々にとっては、同情そのものさえ快いものです。
quem enim nostrum ille moriens apud Mantineam Epaminondas non cum quadam miseratione delectat? qui tum denique sibi evelli iubet spiculum, postea quam ei percontanti dictum est clipeum esse salvum, ut etiam in vulneris dolore aequo animo cum laude moreretur.
マンティネイアの地で死にゆくあのエパメイノンダスが、ある種の憐れみとともに、私たちのうちの誰を喜ばせないでしょうか。 彼は、尋ねた末に盾が無事であると告げられた後に初めて、体に突き刺さった槍の先を抜くように命じました。 それは彼が傷の痛みの中でも、名誉とともに穏やかな心で死ぬためでした。
cuius studium in legendo non erectum Themistocli fuga redituque retinetur? etenim ordo ipse annalium mediocriter nos retinet quasi enumeratione fastorum at viri saepe excellentis ancipites variique casus habent admirationem, exspectationem, laetitiam, molestiam, spem, timorem;
読書において、テミストクレスの亡命と帰還によって、その関心がかき立てられ、引き留められない者がいるでしょうか。 実際、年代記そのものの順序は、さながら暦の列挙のように、私たちをそれなりに引き留めるにすぎません。 しかし、しばしば優れた人物の危うく多様な運命は、驚嘆、期待、喜び、苦痛、希望、恐れを抱かせます。
si vero exitu notabili concluduntur, expletur animus iucundissima lectionis voluptate.
そしてもしそれらが、注目すべき結末で締めくくられるならば、心は読書の極めて快い喜びで満たされるのです。

語釈・文法注

  1. 5.12.1Coram me tecum eadem haec agere saepe conantem deterruit pudor — 主語は文末の pudor(羞恥心)であり、対格の me(私を)とそれに一致する現在分詞 conantem(〜と試みている)が動詞 deterruit(思いとどまらせた)の直接目的語となっている。conantem に不定詞 agere がかかり、その目的語が eadem haec である。語順が著しく倒置(hyperbaton)しており、行為の主体が「私」ではなく「羞恥心」である構造を正確に読み取る必要がある。
  2. 5.12.2desse mihi nolui quin te admonerem — desse は deesse(欠ける、怠る)の縮約形。deesse mihi は「自分自身に対して欠ける」、すなわち「自らの利益や義務を怠る、自分自身を裏切る」を意味する。否定の意味を含む nolui(〜したくなかった)に導かれて、quin+接続法未完了 admonerem(あなたに忠告すること)が「〜することなしに」という否定の従属節を形成している。
  3. 5.12.3gratiamque illam... eam, si me tibi vehementius commendabit, ne aspernere — 前方にある対格の gratiam illam が、関係節による修飾を経た後、代名詞 eam(それを)によって再受容(resumptive)されている。ne aspernere は禁止の命令を表す接続法現在(2人称単数、aspernere は asperneris の異形)であり、「その好意を拒絶しないでほしい」という主節の述語動詞を構成する。
  4. 5.12.4multam etiam casus nostri varietatem tibi in scribendo suppeditabunt — casus nostri は主格複数(第4変化名詞 casus の複数主格形)で、動詞 suppeditabunt(提供するであろう)の主語。multam... varietatem(多くの多様性を)はその直接目的語。casus を単数属格(私たちの不運の〜)と誤読しやすいが、動詞が複数形であるため主格複数である。
  5. 5.12.5ceteris vero nulla perfunctis propria molestia — ceteris は与格(「他の人々にとって」)で、文末の形容詞 iucunda にかかる。perfunctis はデポネント動詞 perfungor(経験する、やり遂げる)の完了分詞で、ceteris に一致する与格複数。perfungor は奪格支配であるため、nulla... propria molestia(自らのいかなる苦痛も)は奪格となっている。

この箇所を引用する

キケロ, 縁者・友人宛書簡 §5.12.1-5.12.5. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0474.phi056.humanitext-lat1:5.12.1-5.12.5

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。